I CSK 899/22

Sygn. akt I CSK 899/22

POSTANOWIENIE

Dnia 28 stycznia 2022 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Szanciło

w sprawie z powództwa M. M.
‎przeciwko […] Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej […] w W.
‎o zapłatę,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2022 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej powoda
‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
‎z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt V ACa […],

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną powoda M.M. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 24 listopada 2020 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
‎do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN z dnia: 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;
‎15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na przesłance uregulowanej w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została jednak spełniona.

W  tym  kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych
‎i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim nadzór nad  działalnością sądów powszechnych i wojskowych
‎w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1904) jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Innymi słowy, skoro przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, że skarga jest oczywiście uzasadniona, to powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" i przedstawić argumenty
‎na poparcie tego twierdzenia. Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia
‎do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. np. postanowienia SN z dnia: 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20; 25 sierpnia 2021 r.,
‎II CSK 155/21).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia powyższych wymogów – nie wykazano, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi w rozumieniu powyższego przepisu. W skardze zawarto jedynie polemikę z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sądy obu instancji, dokonanymi w oparciu m.in. o dowód z opinii biegłych, oraz oceną dowodów. Tymczasem pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego nie można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów (zob. np. postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Jest to istotne, gdyż zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 in fine k.p.c.).

Skarżący w zarzutach naruszenia prawa procesowego kwestionuje ocenę materiału dowodowego, powołując nawet wprost m.in. zeznania świadka, które
‎– jego zdaniem – należało ocenić odmiennie. Analogiczną konstrukcję mają zarzuty naruszenia prawa materialnego. Tak naprawdę chodziło zatem o art. 233 § 1 k.c., podczas gdy w aktualnym stanie prawnym ten przepis nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej. W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Skarżący może bowiem zakwestionować sposób zebrania materiału dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe; w takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to naruszenia miało.

Skarżący przedstawił swój punkt widzenia, wywodzony z własnej oceny materiału dowodowego, proponując własne ustalenia faktyczne i ocenę dowodów, co – jak wskazano – jest a limine wyłączone z zakresu kontroli kasacyjnej (zob. też np. wyrok SN z dnia 16 maja 2018 r., II UK 139/17). Sąd Najwyższy, jako „sąd prawa”, rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny.

Z wiążącego Sąd Najwyższy stanu faktycznego ustalonego przez Sądy meriti, m.in. na podstawie opinii biegłych sądowych, wynika, że kierujący pojazdem marki V. poruszał się prawidłowo, tj. jechał z dopuszczalną prędkością (a wręcz ze znacznie niższą niż prędkość administracyjnie dozwolona), w odpowiedniej odległości od krawężnika. Nie miał możliwości zapobieżenia wypadkowi, mimo
‎że zahamował w pierwszym możliwym momencie i zatrzymał pojazd
‎po przejechaniu bardzo krótkiego dystansu (co również świadczy o niewielkiej prędkości, z jaką poruszał się pojazd z naczepą). Wyłączną przyczyną zdarzenia była natomiast nieprawidłowa jazda powoda na rowerze i tej oceny nie sposób zakwestionować jako „oczywiście” nieprawidłowej.

Nie sposób zatem nie stwierdzić, iż to powód był wyłącznie odpowiedzialny
‎za stworzenie sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jego bowiem nieprawidłowe postępowanie stanowiło wyłączną przyczynę wypadku drogowego. Przypisanie podmiotowi winy zależne jest od stwierdzenia bezprawności czynu, która jest właśnie przesłanką winy. Niewątpliwie,
‎to zachowanie powoda, jadącego wbrew przepisom ustawy z dnia 20 czerwca
‎1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (aktualnie: t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 450 ze zm.), po chodniku, a następnie bez sprawdzenia sytuacji na drodze, wykonującego manewr omijania osoby i wyjeżdżającego na jezdnię, sprzeciwiło się porządkowi prawnemu, a więc było bezprawne i to powód ponosi wyłączna winę za skutki zdarzenia z dnia 11 kwietnia 2014 r.

Z motywów zaskarżonego orzeczenia nie wynika, aby stanowisko zaprezentowane przez Sądy meriti było sprzeczne z tym reprezentowanym przez Sąd Najwyższy, które przyjmuje, że użyty w art. 435 § 1 k.c. zwrot „wyłącznie
‎z winy” należy odnosić do przyczyny, gdyż konstrukcja przepisu została oparta
‎na przeciwstawieniu przyczyn powstania szkody w płaszczyźnie przyczynowości,
‎a nie winy. Ocena winy poszkodowanego jako okoliczności egzoneracyjnej jest dokonywana w kategoriach adekwatnego związku przyczynowego, a więc przewidziana w tym przepisie wyłączna wina w spowodowaniu szkody występuje jedynie wtedy, gdy zawinione zachowanie poszkodowanego było jedyną
‎jej przyczyną. Tylko wyłączny związek między tym zawinionym zachowaniem
‎a szkodą zwalnia prowadzącego przedsiębiorstwo od odpowiedzialności (zob. np. wyrok SN z dnia 24 września 2009 r., IV CSK 207/09, OSNC 2010 nr 4, poz. 58).

Konkludując, skonfrontowanie zaskarżonego orzeczenia z uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na stwierdzenie, aby została spełniona przesłanka oczywistej zasadności skargi, o której mowa wyżej.

Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które
‎w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

Sąd Najwyższy nie orzekał o kosztach postępowania kasacyjnego, albowiem w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o ich zasądzenie został powiązany
‎z wnioskiem o oddalenie tej skargi.