I CSK 887/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ireneusz Kunicki
20 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.
z udziałem K. B., J. R. i M. B.
o umieszczenie uczestniczki K. B. w domu pomocy społecznej mimo braku jej
zgody,
na skutek skargi kasacyjnej K. B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 23 kwietnia 2024 r., XI 1 Ca 597/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. przyznaje adwokat J. C. od Skarbu Państwa - Sądu
Rejonowego w Olkuszu kwotę 240 (dwieście czterdzieści)
złotych, podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług,
tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
uczestniczce postępowania z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym.
(E.C.)
I CSK 887/25
2
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w
Krakowie oddalił apelację uczestniczki K. B. od postanowienia Sądu Rejonowego w
Olkuszu z 14 sierpnia 2023 r., którym zezwolono na jej umieszczenie w domu
pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie.
Wskazana uczestniczka wniosła skargę kasacyjną od orzeczenia Sądu
Okręgowego, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. „art. 38 ustawy o
ochronie zdrowia psychicznego, poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzą
przesłanki do umieszczenia uczestniczki w domu pomocy społecznej bez jej zgody
mimo, że wnioskodawcy nie udowodnili, że zachodzą przesłanki, ponadto bez
prawomocnego orzeczenia Sądu wydali decyzję o skierowaniu uczestniczki do DPS
w M., nadając swojej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.”. Skarżąca
oparła skargę także na zarzucie naruszenie prawa procesowego, a mianowicie „art.
233 § 1 k.p.c., poprzez uznanie, że zachodzi bezwzględna przesłanka do
umieszczenia uczestniczki w DPS bez zgody jej i że przebywanie uczestniczki w
domu rodzinnym zagraża jej zdrowiu i życiu jest nielogiczne, sprzeczne z
doświadczeniem życiowym, chociażby poprzez brak złożenia wniosku przez
wnioskodawców o zabezpieczenie na czas trwania postępowania, poprzez
umieszczenie uczestniczki w DPS, a także nie dopuszczenie z urzędu przez Sąd II
instancji aktualnej opinii biegłych z powodu upływu czasu od wydania pierwszej
opinii, do dnia wyrokowania przy uwzględnieniu zmiany okoliczności i czy w
dalszym ciągu zachodzą przesłanki do umieszczenia uczestniczki w domu pomocy
społecznej”.
Skarżąca wskazała, że wnosi o „przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
celem zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy w zakresie zasadności przyjęcia
przez orzekające Sądy w sprawie umieszczenia w DPS K. B., mimo braku jej zgody
oraz dowodów potwierdzających podstawy do umieszczenia w DPS, a w
szczególności do dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni powołanych przepisów
prawa i udzielenie odpowiedzi na następujące pytania prawne:
I CSK 887/25
3
1) Czy umieszczenie w DPS uczestniczki K. B. bez jej zgody, bez zgody
Sądu i braku wniosku o zabezpieczenie na czas trwania postępowania, a mimo to
umieszczenie jej w DPS jest sprzeczne z przepisami prawa, czy jest
dopuszczalne?, a także czy jest to ograniczenie w zakresie korzystania z
konstytucyjnych wolności praw człowieka?
2) Czy upływ czasu, zmiana okoliczności po stronie uczestniczki, brak zgody
uczestniczki na pobyt w DPS, brak aktualnej opinii biegłego o stanie jej zdrowia,
skutkuje tym, że Sąd winien obligatoryjnie dopuścić dowód z pisemnej opinii
biegłego i czy ma to istotne znaczenie sprawie i czy doszło do rażącego naruszenia
przepisów prawa?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Skarga kasacyjna nie w każdej zatem sprawie może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC
2001, Nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
I CSK 887/25
4
w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego
2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Skarżąca nie odwołała się wyraźnie do żadnej z przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 k.p.c. Uczestniczka wprawdzie wskazała, że celem wniesienia skargi
jest także dokonanie przez Sąd Najwyższy wykładni powołanych przepisów co
mogłoby sugerować powołanie się na przesłankę, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c., lecz dalsza analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi wyklucza taką
ocenę.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba
wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,
III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.). Skarżąca nie
powołała się ani na występowanie poważnych wątpliwości, ani rozbieżności w
orzecznictwie sądów, a postawione przez nią pytania wprost wskazują, że dąży ona
jedynie do poddania pod osąd Sądu Najwyższego trafności zaskarżonego
rozstrzygnięcia. Trzeba przy tym zaznaczyć, że uczestniczka nieskutecznie
próbowała oprzeć skargę na procesowej podstawie, powołując się na naruszenie
art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut uchybienia temu przepisowi jako związany bezpośrednio z
podważaniem oceny dowodów i ustaleń faktycznych jest w świetle art. 3983 § 3
k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalny. Także jednak w ramach
podstawy materialnoprawnej skarżąca w istocie koncentruje się głównie na próbie
kwestionowania podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia, co ostatecznie
kwalifikuje skargę na granicy jej dopuszczalności.
I CSK 887/25
5
Na marginesie należy dodać, że kwestia oceny prawidłowości decyzji
administracyjnej z 14 września 2023 r. o skierowaniu uczestniczki do domu pomocy
społecznej pozostawała poza kognicją Sądu Okręgowego.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce z urzędu
w postępowaniu kasacyjnym orzeczono stosownie do art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z
dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (jedn. tekst: Dz.U. z 2024 r., poz.
1564) w zw. § 14 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz.763).
(E.C.)
[r.g.]
