I CSK 886/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
30 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.P. i A.P.
z udziałem A.O.
o rozgraniczenie nieruchomości,
na skutek skargi kasacyjnej M.P. i A.P.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu
z 14 września 2023 r., I Ca 19/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 14 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu oddalił
apelację wnioskodawców M.P. i A.P. od postanowienia Sądu Rejonowego w
Tarnobrzegu z 17 listopada 2022 r., którym Sąd ten dokonał rozgraniczenia
nieruchomości położonych w miejscowości J., Gmina G., powiat […], oznaczonych
w ewidencji gruntów jako: działka ewidencyjna nr […], stanowiąca własność
wnioskodawców (na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej), z
działką ewidencyjną nr […], stanowiącą własność uczestnika A.O. w ten sposób,
że ustalił, iż granica ta przebiega od punktu granicznego numer […] przez punkt
graniczny numer […] do punktu granicznego numer […] - markowane palikami i jest
oznaczona kolorem czarnym w opinii sporządzonej przez biegłego geodetę mgr inż.
A. L. w dniu 27 lutego 2021 r. oraz orzekł o kosztach postępowania.
I CSK 886/24
2
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że w świetle
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozgraniczenie powinno
nastąpić według stanu prawnego nieruchomości, zgodnie z opinią biegłego
geodety, która uwzględniła wyniki procedury scaleniowej, dokonanej później
modernizacji oraz wszystkie dostępne dokumenty pozwalające na ustalenie
przebiegu granicy (art. 153 k.c.). Nie znalazł też podstaw do uwzględnienia zarzutu
wnioskodawców dotyczącego zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu objętego
sporem, argumentując, że przesądza o tym brak do 2009 r. ogrodzenia między
rozgraniczanymi działkami oraz brak oznaczenia przebiegu granicy na gruncie w
jakikolwiek inny widoczny sposób pozwalający na określenie zakresu posiadania
uczestników oraz ich poprzedników prawnych.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawców.
Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołali się na
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Zdaniem skarżących w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
sprowadzające się do odpowiedzi na pytania: (1) „czy przepis § 30 rozporządzenia
Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie
standardów technicznych wykonywania geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i
wysokościowych oraz opracowywania i przekazywania wyników tych pomiarów do
państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego należy stosować do
postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na etapie sądowym w dacie
obowiązywania tego przepisu do próby wyznaczenia w terenie współrzędnych
(miejsca położenia) znaku granicznego utrwalonego po zatwierdzeniu projektu
scalenia i podziału nieruchomości w 2003 r.?”; (2) „czy posadowienie przed
wszczęciem postępowania rozgraniczeniowego znaku granicznego przez organ
ewidencyjny w miejscu sprzecznym ze współrzędnymi geodezyjnymi, uzyskanymi
drogą transformacji z układu „65” na układ „2000” metodą przeliczenia jest
zdarzeniem, które wpływa na ustalenie stanu prawnego nieruchomości
rozumianego jako zakres władztwa mimo, że nie upłynął okres 30 lat (zasiedzenie
w złej wierze) od daty utrwalenia na gruncie znaku granicznego?”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 886/24
3
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.
W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie
przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek
przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami
prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono
rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie
nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych
spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie ma cechować się
istotnością, czyli być doniosłe z uwagi na rangę zawierającego się w nim problemu
prawnego oraz jego znaczenie wykraczające poza potrzeby rozstrzygnięcia sprawy,
w której wniesiono skargę. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć
uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej
szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob.
m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC
2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych
wymogów. Silnie kazuistyczny sposób ujęcia zagadnienia prawnego wskazuje, że
jest ono osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i jest pytaniem w tej
I CSK 886/24
4
właśnie sprawie. W takim ujęciu sprowadza się do kwestionowania prawidłowości
stosowania przez Sąd Okręgowy prawa materialnego i procesowego
przytoczonego w podstawach skargi kasacyjnej. Skarżący w istocie zmierzają
bowiem do tezy, że przebieg granicy ustalony przez Sądy meriti, z uwzględnieniem
materiału dowodowego stanowiącego podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i
wniosków wyprowadzonych z opinii biegłego geodety jest nieprawidłowy, a powinno
ono nastąpić z uwzględnieniem zasiedzenia przez nich pasa gruntu znajdującego
się między granicą działek […] i […] wyznaczoną przy pomocy współrzędnych
przechowywanych przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i
Kartograficznej w T., a obecnym stanem ogrodzenia między tymi działkami oraz
przebiegu granicy między dawnymi działkami […] i […] .
W konsekwencji argumentacja skargi nie wykazuje, że w sprawie ujawniło się
zagadnienie wykładnicze o problemowym czy precedensowym charakterze,
którego wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało
rozwojowi prawa.
Ponadto, zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i doktrynie
utrwalony jest pogląd, iż w przypadku sporności granic, ich ustalenie powinno
nastąpić w pierwszej kolejności według stanu prawnego, a więc stanu wynikającego
przede wszystkim z dokumentów w postaci: map, wyrysów map, operatów
geodezyjnych, wyników pomiarów geodezyjnych będących podstawą ewidencji
gruntów i wpisów w księgach wieczystych. Zasada wzajemnego wyłączania
kryteriów przewidzianych w art. 153 k.c. wyklucza natomiast korygowanie
przebiegu granic ustalanych według stanu prawnego poprzez włączenie kryterium
ostatniego spokojnego stanu posiadania czy kryterium wszelkich okoliczności w
tym względów celowości zarówno, co do całej granicy, jak i jej fragmentów.
Przyjmuje się również, iż wątpliwość, co do stanu prawnego nieruchomości, nie
uzasadnia jeszcze dokonania rozgraniczenia według kryterium ostatniego stanu
spokojnego posiadania, bowiem sama wątpliwość nie wystarczy do stwierdzenia,
że stanu prawnego nie da się ustalić. W postępowaniu rozgraniczeniowym nie jest
wyłączona możliwość ustalenia takiego stanu prawnego, który uzasadnia przebieg
linii granicznych w miejscach, przez które granice przedtem nie przebiegały
(zob.m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1974 r., III CRN 41/74,
I CSK 886/24
5
OSP 1975, nr 4, poz. 96; z 6 maja 1974 r., III CRN 81/74, OSNCP 1975, nr 4, poz.
65; z 14 marca 1997r., I CKN 63/96, niepubl.; z 3 września 1981r., III CRN 171/81,
OSNC 1982, nr 4, poz. 51; z 17 października 2000 r., I CKN 851/98, niepubl.; z
11 grudnia 2013 r., IV CSK 180/13, niepubl.; z 27 lutego 2013 r., IV CSK 357/12,
niepubl.; z 24 sierpnia 2011r., IV CSK 596/10, niepubl.; z 5 grudnia 2003 r., IV CK
255/00, niepubl.; z 24 sierpnia 2011 r., IV CSK 596/10, niepubl.). Przez stan prawny
należy rozumieć również stan powstały na skutek zasiedzenia przygranicznych
pasów gruntów, o czym Sąd powinien rozstrzygnąć w sprawie o rozgraniczenie
(zob.m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 1967 r., III CRN 424/66,
OSNCP 1967, nr 11, poz. 206; z 22 kwietnia 1974 r., III CRN 41/74, OSPiKA 1975,
nr 4, poz. 96; i z 5 grudnia 2003 r., IV CK 255/02, niepubl.).
Ustalenie przebiegu granic według stanu prawnego wymaga ustalenia na
podstawie dokumentów i innych dowodów, jaki jest zakres prawa własności.
Granica określa przestrzenny zasięg nieruchomości i stanowi zmaterializowaną
linię w terenie. Granica w ujęciu geodezyjnym jest ustalana przez uprawnionego
geodetę zgodnie z procedurami określonymi w rozdziale 6 ustawy z dnia 17 maja
1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst. jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1151) i
tak wytyczona powinna być granicą prawną odzwierciedlającą w przestrzeni obszar
nieruchomości i wyodrębniającą tę nieruchomość, jako przedmiot odrębnej
własności. Sąd powinien określić położenie współrzędnych punktów granicznych
wyznaczających obszar nieruchomości jako odrębnego przedmiotu własności.
Oznacza to potrzebę ustalenia przebiegu granicy w miejscu uwidocznionych w
dokumentacji geodezyjnej punktów granicznych, jeżeli wyznaczają granicę prawną,
w miejscu położenia znaków granicznych, o ile są usytuowane na granicy prawnej
albo w innym miejscu, jeżeli dowody zgromadzone w sprawie, wskazują na inny
jeszcze przebieg granicy (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 20
listopada 2014 r., V CSK 71/14, niepubl.). Nie ma także wątpliwości, że decyzja o
zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów wiąże sąd w postępowaniu
rozgraniczeniowym, dotyczących gruntów objętych scaleniem (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CSK 301/14, niepubl.).
I CSK 886/24
6
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w
ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
[A.T.]
[SOP]
