I CSK 85/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Tomasz Szanciło
10 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
z udziałem Gminy W.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 4 lipca 2024 r., II Ca 1619/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od M. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w K.
na rzecz Gminy W.
kwotę 3.750 zł (trzy tysiące siedemset pięćdziesiąt złotych)
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego – wraz
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia
pozwanemu odpisu postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
I CSK 85/25
2
W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawcy M. sp. z o. o. w K. od
postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie z 4 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy
zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi
kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;
z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja
2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została
ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny
środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez
zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,
a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu
dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny
środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej
instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja
tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł
na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przesłanka ta nie została
jednak spełniona.
I CSK 85/25
3
Powołanie się na powyższą przesłankę przedsądu wymaga wskazania
przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu
koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny
charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą
wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym
rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu,
konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie,
że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07;
z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; z 24 lutego 2012 r., II PK 274/11; z 15 kwietnia
2021 r., IV CSK 617/20). Nie może stanowić przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania jedynie przekonanie skarżącej strony o „istotności” czy „ważności”
problemu, który pojawia się na tle konkretnego rozstrzygnięcia w postępowaniu
przed sądem drugiej instancji ani nie może sprowadzać się jedynie do polemiki
ze stanowiskiem co do wykładni prawa przyjętym przez ten sąd.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
spełnia powyższych wymogów. W skardze zawarto częściowo polemikę
z ustaleniami poczynionymi przez Sądy obu instancji. Tymczasem pod pretekstem
kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego nie można zmierzać do
podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów (postanowienie SN z 9 sierpnia
2018 r., II PK 213/17). Jest to istotne, gdyż zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą
skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny
dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).
Z wiążącego Sąd Najwyższy stanu faktycznego wynika, że w październiku
1980 r. posiadaczem samoistnym i jednocześnie właścicielem nieruchomości
pozostawał Skarb Państwa. W istocie z nieruchomości korzystało wówczas
przedsiębiorstwo państwowe H. w K., ale z uwagi na zasadę jednolitej własności
państwowej przed 1990 r. nie było ono odrębnym od Skarbu Państwa podmiotem
praw i obowiązków.
I CSK 85/25
4
Problematyka wskazana w skardze kasacyjnej była już przedmiotem analizy
Sądu Najwyższego. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przedsiębiorstwa
państwowego nie można uznać w okresie do 1 lutego 1989 r. za samoistnego
posiadacza nieruchomości (zob. m.in. postanowienie SN z 16 września 2009
r., II CSK 103/09). Jednak osoba prawna, która przed 1 lutego 1989 r., mając status
państwowej osoby prawnej, nie mogła nabyć (także w drodze zasiedzenia)
własności nieruchomości, może do okresu samoistnego posiadania wykonywanego
po tym zaliczyć okres posiadania Skarbu Państwa sprzed tej daty, jeżeli nastąpiło
przeniesienie posiadania, a ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa
na wnioskodawcy. Skuteczność przeprowadzenia takiego dowodu, jako questio
facti wymaga indywidualnej oceny sądu w każdym postępowaniu (zob. np.
postanowienia SN: z 25 stycznia 2006 r., I CSK 11/05; z 18 maja 2007 r., I CSK
64/07; z 10 lipca 2013 r., V CSK 320/12; z 20 września 2013 r., II CSK 10/13;
z 28 marca 2012 r., V CSK 181/11; z 4 kwietnia 2017 r., I CSK 631/16; wyroki SN
z 13 października 2011 r., V CSK 502/10, i z 25 kwietnia 2014 r., II CSK 433/13).
Podobnie jednak jak w prezentowanej sprawie, w procedowanym przypadku
powyższa sytuacja nie wystąpiła. Skarb Państwa bowiem, co wynika wyraźnie
z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sądy meriti, pozostawał właścicielem
nieruchomości, a co się z tym wiąże nie mógł zatem wykonywać czynności
zmierzających do zasiedzenia nieruchomości i w konsekwencji być poprzednikiem
wnioskodawcy w rozumieniu art. 176 § 1 k.c. Inaczej rzecz ujmując, problematyka
doliczenia okresu samoistnego posiadania wykonywanego przez Skarb Państwa
przez przedsiębiorstwo państwowe wystąpi jedynie w sytuacji, gdy zasiedzenie
biegnie przeciwko osobie trzeciej, a nie Skarbowi Państwa (postanowienie SN
z 4 kwietnia 2017 r., I CSK 631/16).
Zatem nie sposób uznać, aby Sądy meriti orzekły wbrew stanowisku Sądu
Najwyższego.
Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2
k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
w pozostałym zakresie, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu
jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
I CSK 85/25
5
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 2
w zw. z art. 39821 k.p.c., z uwzględnieniem § 2 pkt 8 w zw. z § 5 pkt 1 w zw. z § 10
ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz.
1935 ze zm.).
[a.ł]
[P.L.]
