I CSK 836/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Trzebiatowski
12 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 12 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P. spółki akcyjnej
w K.
z udziałem P.
w J., P.
w L. i P.
w K.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej P. w J., P. w L. i P.
w K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z 7 czerwca 2024 r., II Ca 690/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od P. w J., P. w L. i P. w K. solidarnie na rzecz P.
spółki akcyjnej w K. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Uczestnicy postępowania P. w J., P. w L. i P. w K. wnieśli skargę kasacyjną
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 7 czerwca 2024 r. Wniosek o
jej przyjęcie do rozpoznania uzasadnili potrzebą wykładni przepisów prawnych
I CSK 836/25
2
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Jak zaznaczono wyżej, skarżący oparli wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania tylko jednej na spośród wymienionych przesłanek, tj. drugiej z nich.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, a przy tym w odniesieniu do
identycznych lub przynajmniej podobnych stanów faktycznych, które też należy
przytoczyć w uzasadnieniu tych podstaw (postanowienia SN: z 13 czerwca 2008 r.,
III CSK 104/08 i z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).
W ocenie skarżących w niniejszej sprawie istnieje potrzeba wykładni z art.
172 § 1 k.c. w zw. z art. 292 zdanie drugie k.c. w zw. art. 245 § 2 k.c. oraz w zw.
z art. 3054 k.c. i art. 352 k.c. oraz art. 3 k.c. w powiązaniu z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2 ,
art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1, art. 45 oraz art. 64
ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP.
Analiza wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, jego uzasadnienia,
a także uzasadnień orzeczeń sądów obu instancji, nie daje podstaw do uznania, że
rzeczywiście zachodzi przesłanka potrzeby wykładni przepisów budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
I CSK 836/25
3
Należy zauważyć, że przepisy dotyczące przedstawionej problematyki były
przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego i obecnie nie budzą one żadnych
wątpliwości.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie odniesiono się do
zagadnienia możliwości ustanowienia w drodze czynności prawnej lub orzeczenia
sądu przed 3 sierpnia 2008 r. - kiedy na mocy art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja
2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr
116, poz. 731) wprowadzono do systemu prawnego przepisy o służebności
przesyłu zawarte w art. 3051-3054 k.c. – służebności gruntowej o treści
odpowiadającej w istocie obecnej służebności przesyłu. Do tego zagadnienia
odniesiono się m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2003 r., III CZP
79/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 142). Zgodnie z tą uchwałą (jej pkt 2) okoliczność,
że nieruchomość władnąca wchodzi w skład przedsiębiorstwa energetycznego,
sama przez się nie wyklucza możliwości zrealizowania przez strony umowy
o ustanowienie służebności gruntowej celu określonego w art. 285 § 2 k.c.
W uzasadnieniu uchwały odwołano się nie tylko do treści tego przepisu, ale
uwzględniono racje historyczne oraz wnioski płynące z wykładni systemowej
i funkcjonalnej. Wskazano, że stosownie do art. 285 § 2 k.c., służebność gruntowa
może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub
jej oznaczonej części. Strony każdej z zawartych umów o ustanowienie służebności
nie mogły regulować treści tych umów na podstawie kryteriów innych niż ustawowe.
Pogląd wyrażony w przytoczonej uchwale został następnie podzielony
w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. postanowienia SN z 30 września
2008 r., II CSK 154/08 i II CSK 155/08 oraz z 7 listopada 2008 r., II CSK 326/08).
Jego konsekwencją było przyjęcie, że możliwe jest także zasiedzenie służebności
gruntowej o treści umożliwiającej korzystanie z urządzeń przesyłowych
posadowionych na cudzych nieruchomościach (wyrok SN z 11 marca 2005 r., II CK
489/04 oraz postanowienia SN z 25 stycznia 2006 r., I CSK 11/05, z 8 września
2006 r., II CSK 112/06, z 4 października 2006 r., II CSK 119/06, z 10 lipca 2008 r.,
III CSK 73/08, z 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, z 16 września 2009 r., II CSK
103/09, z 23 września 2010 r., III CSK 319/09, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 36,
a także uchwała SN z 26 lipca 2017 r., III CZP 28/17).
I CSK 836/25
4
W kolejnych judykatach Sądu Najwyższego w rzeczonej kwestii (wyrok SN
z 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05 i uchwała SN z 7 października 2008 r., III CZP
89/08, Biuletyn SN" 2008, nr 10, s. 8) przyjęto, że przed ustawowym
uregulowaniem służebności przesyłu (art. 3051-3054 k.c.) dopuszczalne było
nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności
przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa oraz że ustanowienie służebności przesyłu
następuje na rzecz przedsiębiorcy, a jej nabycie w drodze zasiedzenia następuje
przez przedsiębiorcę, a nie na rzecz właściciela nieruchomości władnącej lub przez
takiego właściciela. Przy instytucji przesyłu kategoria „nieruchomości władnącej”
w ogóle nie występuje. Oznaczenie takiej nieruchomości jest więc dla ustanowienia
lub nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu niepotrzebne. W uzasadnieniu
powołanej uchwały odwołano się do wykładni funkcjonalnej art. 285 § 2 k.c., która
przemawia za tym, aby konstrukcję służebności gruntowej zastosować w sytuacji,
w której ma ona na celu zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa, a nie
nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. W odniesieniu do
wprowadzonego z dniem 3 sierpnia 2008 r. nowego trzeciego – obok służebności
gruntowych i służebności osobistych – rodzaju służebności zdefiniowanego w art.
3051 k.c. wskazano, że służebność przesyłu, w przeciwieństwie do służebności
gruntowej, nie została powiązana z nieruchomością władnącą. Ma ona na celu
umożliwienie przedsiębiorcy właściwego korzystania z urządzeń, których jest
właścicielem, a zatem, które wchodzą w skład jego przedsiębiorstwa (art. 551).
Ustanowienie służebności przesyłu następuje na rzecz przedsiębiorcy, a jej nabycie
w drodze zasiedzenia następuje przez przedsiębiorcę, a nie na rzecz właściciela
nieruchomości władnącej lub przez takiego właściciela. Przy instytucji przesyłu
kategoria "nieruchomości władnącej" w ogóle nie występuje. Oznaczenie takiej
nieruchomości jest więc dla ustanowienia lub nabycia przez zasiedzenie
służebności przesyłu niepotrzebne. Uznano, że ustanowiona na rzecz
przedsiębiorstwa służebność gruntowa lub nabyta przez przedsiębiorstwo w drodze
zasiedzenia taka służebność, jako prawo korzystania z nieruchomości obciążonej
w zakresie związanym z działaniem tego przedsiębiorstwa (art. 285 k.c.),
odpowiada funkcji i treści nowo kreowanej służebności przesyłu (szerzej projekt
I CSK 836/25
5
ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy - Kodeks postępowania
cywilnego wraz z uzasadnieniem z 6 listopada 2007 r., druk nr 81).
Mając powyższe na uwadze, nie można przyjąć, że przesłanka przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania została wykazana w sposób właściwy.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
[a.ł]
(M.K.)
