I CSK 828/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
28 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa R.P.
przeciwko Bank AG w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank AG w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim
z 11 października 2023 r., V Ca 217/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwaną,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
I CSK 828/24
2
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank AG w
W. powołała się na potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i
art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29,
dalej – „dyrektywa 93/13”), art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 1 i
2 k.c., art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3 pr. bank., art. 189 k.p.c., a także art. 496 w
związku z art. 497 k.c. Wskazała również na występujące w sprawie istotne
zagadnienia prawne, dotyczące, po pierwsze, zasadności przyjęcia nieważności
umowy kredytu powiązanej z walutą obcą na skutek uznania za abuzywne „klauzul
spreadowych”, nieokreślających głównego przedmiotu umowy, po drugie,
możliwości odwołania się w celu określenia oprocentowania kredytu powiązanego z
walutą obcą – po stwierdzeniu abuzywności klauzul indeksacyjnych – do stawki
WIBOR, skoro w umowie stawka ta występuje, po trzecie zaś – zasadności
kwalifikowania umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego jako kredytu
udzielonego w złotych polskich.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
I CSK 828/24
3
W celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest natomiast wykazanie, że określony przepis
prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca
2007 r., II CSK 84/07).
Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej
zaskarżonym wyrokiem wystąpiły powołane przyczyny kasacyjne.
Przytoczone we wniosku wątpliwości w zestawieniu z zarzutami skargi i
przedmiotem postępowania przed Sądami meriti odnosiły się do konsekwencji
zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem szwajcarskim)
postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do tabel
kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie.
Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie, lecz także
wszechstronnie podejmowana w odniesieniu do zbliżonych treścią umów
kredytowych w nowszej judykaturze Sądu Najwyższego i w orzecznictwie
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do utrwalenia się
jednolitych kierunków orzeczniczych (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56,
wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD
2021, nr 2, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z dnia 13 maja 2022 r.,
II CSKP 464/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r.,
II CSKP 701/22, z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia
2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 maja
2023 r., II CSKP 1311/22, z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z dnia 25
października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r.,
II CSKP 1460/22 oraz II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22
oraz II CSKP 36/23 i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z dnia 27 kwietnia
I CSK 828/24
4
2023 r., I CSK 3629/22, z dnia 8 grudnia 2023 r., I CSK 5651/22 i z dnia 29 maja
2024 r., I CSK 2038/23 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo Sądu
Najwyższego; w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob.
zwłaszcza wyroki z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank
BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P.
przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,
M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22,
ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., ECLI:EU:C:2023:911).
W kwestii wykładni art. 189 k.p.c. należało dodatkowo zauważyć, że interes
prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego powinien
być postrzegany elastycznie, z uwzględnieniem celów, jakim odpowiada sądowa
ochrona prawna, jak również przedmiotowych granic prawomocności materialnej
wyroku (art. 365 w związku z art. 366 k.p.c.) (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z
dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22 i z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22,
a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2023 r., I CSK 3622/22 i
powołane tam orzecznictwo). W powołanym wyżej wyroku z dnia 23 listopada
2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., Trybunał
Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził ponadto, że dyrektywa 93/13
sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych, która negowałaby interes
prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego do stwierdzenia
bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko powodu, że
konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego świadczenia,
lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność podejmując obronę przed
powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na takim warunku
umownym.
Z punktu widzenia przedmiotu sprawy, w której wydano zaskarżony wyrok,
za dostatecznie wyjaśnione należało uznać również wątpliwości związane z
wykładnią art. 496 w związku z art. 497 k.c. (zarzut zatrzymania). Problem
wzajemnego charakteru umowy kredytu został rozstrzygnięty uchwałą składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2025 r., III CZP 126/22, w
której sentencji stwierdzono, że umowa o kredyt bankowy jest umową wzajemną w
rozumieniu art. 487 § 2 k.c. W sprawach objętych zakresem zastosowania
I CSK 828/24
5
dyrektywy 93/13 dodatkowego uwzględnienia wymaga jednak stanowisko
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, według którego art. 6 ust. 1 i art. 7
ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na
przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia
nieważności umowy kredytu zawartej przez bank z konsumentem ze względu na
nieuczciwy charakter jej niektórych warunków powołanie się przez bank na prawo
zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości
uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od banku z uwagi na skutki
restytucyjne wynikające ze stwierdzenia abuzywności warunków umownych, od
równoczesnego zaofiarowania przez konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia
zwrotu całości świadczenia otrzymanego od banku na podstawie umowy kredytu,
niezależnie od spłat dokonanych w wykonaniu tej umowy przez konsumenta (por.
postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 8 maja 2024 r.,
C-424/22, WN przeciwko Santander Bank Polska S.A., ECLI:EU:C:2024:398, a
także wcześniejszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14
grudnia 2023 r., C-28/22, Getin Noble Bank, ECLI:EU:C:2023:992).
W tym stanie rzeczy należało uznać, że wywody wniosku – w zestawieniu z
powołanym wyżej orzecznictwem Sądu Najwyższego i judykaturą Trybunału
Sprawiedliwości – nie ujawniały potrzeby dalszych wypowiedzi Sądu Najwyższego
w objętej nimi materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych
zadań skargi kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(K.G.)
[a.ł]
I CSK 828/24
6
