I CSK 825/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
6 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości J.T.
przeciwko J.T.1
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
na skutek skargi kasacyjnej J.T.1
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 22 września 2023 r., I ACa 370/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża pozwanego
kasacyjnego, pozostawiając
sądowemu.
J.T.1 kosztami postępowania
ich wyliczenie referendarzowi
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w
art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i
uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
I CSK 825/24
2
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Białymstoku z 22 września 2023 r. (sygn. akt I ACa 370/23) pełnomocnik
pozwanego, w ramach podstaw skargi zarzucając naruszenie przepisów prawa
materialnego i procesowego, wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania, powołując
się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. tj. z tej przyczyny, że skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której stanowi art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów
podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy
prawnej. Dotyczy to więc uchybień – przepisom prawa materialnego albo
procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o
charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu
rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i
ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na
zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście
błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do
wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne
twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje
podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie
polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,
IV CSK 307/19). Należy mieć przy tym na względzie, że Sąd Najwyższy,
rozpoznając skargę kasacyjną, jest związany ustaleniami faktycznymi przyjętymi za
podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to wyklucza
zarówno przeprowadzanie dowodów, jak i badanie czy sąd drugiej instancji nie
przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Każdy zarzut, który zmierza do
podważenia ustaleń faktycznych sądu odwoławczego, choćby został ujęty pod
I CSK 825/24
3
pozorem naruszenia prawa materialnego, jest z mocy art. 3983 § 3 k.p.c.
niedopuszczalny.
Uwzględniając powyższe kryteria, nie sposób uznać, aby skarżący wykazał
oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej koncentruje się na polemice z ustaleniami faktycznymi oraz oceną
dowodów dokonaną przez Sądy obu instancji. Jak to już wyżej wskazano, Sąd
Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę
zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.) i nie może ich weryfikować ani
zastępować własnymi. Argumentacja skarżącego zmierza w istocie do
zakwestionowania charakteru prawnego dokonanej czynności, istnienia rzekomego
ekwiwalentu, sytuacji finansowej dłużnika oraz jego świadomości pokrzywdzenia
wierzycieli. Tego rodzaju zarzuty nie mogą stanowić podstawy przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania z przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Argumentacja skarżącego pomija również, że powództwo zostało wytoczone przez
syndyka masy upadłości dłużnika. Zgodnie z art. 131 ustawy – Prawo
upadłościowe, w zw. z art. 527 § 2 k.c., w przypadku działania syndyka
niewypłacalność dłużnika wynika z samego ogłoszenia upadłości. Stanowisko to
znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.in. z 12 stycznia
2012 r., II CSK 273/11, OSNC-ZD 2013, nr 2, poz. 27, z 3 marca 2017 r., I CSK
157/16, z 14 lutego 2019 r., IV CSK 100/18, OSNC-ZD 2020, nr 2, poz. 26).
Skarżący konstruuje jednak wywód tak, jakby powód był zwykłym wierzycielem, co
uniemożliwia wykazanie przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. W
sprawie mają ponadto zastosowanie domniemania wynikające z art. 527 § 3 k.c.
oraz art. 528 k.c. Domniemania te mają charakter materialnoprawny i kształtują
rozkład ciężaru dowodu w sposób odmienny niż przyjmuje skarżący, przerzucając
na osobę trzecią obowiązek wykazania okoliczności przeciwnych. Zgodnie z art.
527 § 3 k.c. domniemanie wiedzy osoby trzeciej o działaniu dłużnika ze
świadomością pokrzywdzenia wierzycieli znajduje zastosowanie m.in. w przypadku
czynności dokonanych pomiędzy osobami bliskimi, a z ustaleń Sądów meriti
wynika, że zaskarżona czynność prawna była zawarta pomiędzy braćmi, co
uzasadniało zastosowanie powyższego domniemania, a bezpłatność przysporzenia
uzasadniała zastosowanie domniemania z art. 528 k.c. W takim przypadku –
I CSK 825/24
4
zgodnie z art. 528 k.c. – wiedza osoby trzeciej o świadomości pokrzywdzenia
wierzycieli po stronie dłużnika pozostaje prawnie irrelewantna, co istotnie ogranicza
zakres wymaganych ustaleń po stronie powoda. Brak odniesienia się przez
skarżącego do obowiązujących domniemań, ich funkcji oraz skutków procesowych
powoduje, że argumentacja przedstawiona we wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej nie uwzględnia podstawowych elementów konstrukcyjnych skargi
pauliańskiej. Pominięcie tych regulacji uniemożliwia wykazanie, że w sprawie
doszło do oczywistego naruszenia prawa materialnego w rozumieniu art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. Twierdzenia skarżącego dotyczące dobrej sytuacji finansowej dłużnika
w chwili dokonania darowizny, możliwości regulowania zobowiązań oraz próby
uzyskania prolongaty kredytu odnoszą się wyłącznie do ustaleń faktycznych. Z
ustaleń Sądów obu instancji wynika natomiast, że dłużnik posiadał wymagalne i
niespłacone zobowiązania już przed dokonaniem darowizny, a krótko po jej
zawarciu stała się wymagalna znaczna wierzytelność wobec banku, której nie był w
stanie uregulować, co doprowadziło do pogorszenia jego sytuacji finansowej i w
konsekwencji do ogłoszenia upadłości. Skarżący nie wykazał, aby w świetle tych
ustaleń doszło do oczywistego naruszenia prawa materialnego. Zarzut
nierozpoznania istoty sprawy również nie znajduje potwierdzenia w treści
uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny odniósł się do zarzutów
apelacji w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, a przedstawiona argumentacja
pozwala na przeprowadzenie kontroli instancyjnej. Nieuwzględnienie przez Sąd
drugiej instancji zarzutu podniesionego w apelacji pozwanego – wyprowadzanego z
jego twierdzeń o przeprowadzonym remoncie na nieruchomości w oparciu o
umowę zawartą pomiędzy pozwanym i jego bratem - nie oznacza, że w tym
zakresie doszło do naruszenia przepisów postępowania wskazanych w skardze
kasacyjnej. Sąd Apelacyjny wyjaśnił bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku,
z jakich przyczyn zarzutu tego nie uwzględnił. Twierdzenia skarżącego
sprowadzają się więc w istocie do polemiki z oceną dowodów przeprowadzonych w
sprawie, co nie może stanowić podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej nie zawiera argumentacji, która
mogłaby świadczyć o oczywistym naruszeniu prawa przez sąd drugiej instancji.
Skarżący ogranicza się do przedstawienia własnej wersji stanu faktycznego i
I CSK 825/24
5
własnej oceny materiału dowodowego, co nie spełnia wymogów art. 3984 § 2 k.p.c.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera
pogłębionego wywodu prawnego wykazującego, aby w zasadniczym dla
rozstrzygnięcia sprawy elemencie ocena Sądu drugiej instancji była oczywiście
uzasadniona, co czyniłoby również oczywiście uzasadnioną skargę kasacyjną.
Uwaga ta dotyczy także pozostałych przesłanek warunkujących możliwość
uwzględnienia akcji pauliańskiej wierzyciela dłużnika skierowanej przeciwko osobie
trzeciej. W konsekwencji skarga kasacyjna nie wskazuje na uchybienie o
charakterze elementarnym, którego wadliwość byłaby dostrzegalna prima facie.
Brak jest zatem podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z przyczyny
określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.
39813 § 1 k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej
powoda do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w
odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,
obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821
k.p.c. pozwanego, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjny
Dariusz Dończyk
(A.G.)
[r.g.]
