I CSK 791/26

I CSK 791/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Ewa Stefańska 25 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 25 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa I.W. i J.W. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 13 sierpnia 2025 r., V ACa 65/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (M.T.) UZASADNIENIE Pozwana Bank Spółka Akcyjna w W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 13 sierpnia 2025 r., wydanego w sprawie V ACa 65/24, zaskarżając go w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. I CSK 791/26 2 Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została jednak spełniona. Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie I CSK 791/26 3 oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). W ocenie skarżącej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec naruszenia art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c., polegającego na braku rozróżnienia momentu samego powstania roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przy ubezskutecznieniu umowy, a także wobec będącego następstwem w/w naruszenia – błędnego zastosowania art. 498 § 2 w zw. z art. 499 k.c., pomijającego retroaktywny skutek potrącenia. Okoliczności wskazane przez skarżącą nie usprawiedliwiają takiej oceny zaskarżonego orzeczenia. Brak jest jakichkolwiek podstaw, aby twierdzić, że w niniejszej sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa. Treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w żadnym razie nie przekonuje o jej oczywistej zasadności – tj. o naruszeniu powołanych wyżej przepisów prawa materialnego w sposób widoczny prima facie. Odnośnie do tego wniosku, w kontekście naruszenia art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c., należy jedynie ubocznie wskazać na miarodajne w tej kwestii stanowisko Sądu Najwyższego. Wyjaśnił on na gruncie tych przepisów, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Chwilą tą jest odmowa potwierdzenia przez konsumenta klauzuli abuzywnej (bez której umowa nie może obowiązywać) albo upływ rozsądnego terminu do jej potwierdzenia, przy czym wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej umowy, może być uznane za dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację konsekwencji upadku umowy, prowadzącą do jej trwałej bezskuteczności (nieważności). Taka ocena jest uzasadniona wtedy, gdy żądaniu towarzyszy jego wyraźne oświadczenie, także pozasądowe, że jest świadomy konsekwencji upadku umowy i to nawet przy założeniu, iż oświadczenie to nie odpowiada rzeczywistości (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN - zasada I CSK 791/26 4 prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Przypisywanie przez skarżącą odmiennego znaczenia cytowanemu judykatowi jest nietrafne. Poza tym, co się tyczy kwestii retroaktywności potrącenia, to stanowisko skarżącej jest też błędne. Z wielu nowych orzeczeń Sadu Najwyższego wynika jednoznacznie, że jeżeli wierzytelność aktywna (tu: powodów) stała się wymagalna wcześniej, niż wierzytelność pasywna (tu: skarżącej), to retroaktywny skutek potrącenia nie obejmuje odsetek powstałych od dnia wymagalności wierzytelności aktywnej, od której naliczane są odsetki do dnia powstania wymagalności wierzytelności pasywnej (zob. postanowienia SN: z 13 czerwca 2025 r., I CSK 768/25 i z 2 grudnia 2025 r., I CSK 1985/25 – z zawartym tam uzasadnieniem). Mając powyższe na uwadze nie można przyjąć, że podnoszona w skardze kasacyjnej przesłanka przyjęcia tej skargi do rozpoznania została w sposób właściwy wykazana. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.). (M.T.) [SOP]