I CSK 744/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
27 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa G.K.
przeciwko „D.” spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,
na skutek skargi kasacyjnej "D." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 25 września 2023 r., I AGa 353/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od skarżącego na rzecz powoda, tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 2 700 (dwa tysiące
siedemset) zł z odsetkami wynikającymi z art. 98 §11 k.p.c. za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 25 września 2023 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, w następstwie
apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 października
2022 r., zmienił zaskarżony wyrok i pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy w
postaci wydanego w postępowaniu nakazowym w sprawie X GNc 1437/19 nakazu
zapłaty z dnia 4 września 2019 r., utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu
Okręgowego w Łodzi z dnia 24 lutego 2021 r. w sprawie X GC 1046/19, w części,
to jest co do kwoty 67 995,38 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od
I CSK 744/24
2
wskazanych w sentencji kwot (punkt I. podpunkt 1a) oraz co do odsetek
ustawowych od kwoty 30 557,58 zł za okres od dnia 29 sierpnia 2018 r. do dnia
zapłaty (punkt I. podpunkt 1b) i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 7
417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt I podpunkt 2) oraz orzekł o
kosztach postępowania apelacyjnego (punkt II).
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, pozwany wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3982 § 2 pkt 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna
w sprawach o rozwód, o separację, o alimenty, o czynsz najmu lub dzierżawy oraz
o naruszenie posiadania. Pojęcie „sprawy o czynsz najmu lub dzierżawy” powinno
być interpretowane szeroko i obejmować zarówno sprawy o ustalenie stosunku
prawnego lub prawa czy sprawy o ukształtowanie, jeśli przedmiotem ustalenia bądź
ukształtowania dokonywanego orzeczeniem sądu ma być czynsz najmu. Sprawą
o czynsz jest zatem sprawa, która dotyczy obowiązku płacenia czynszu, jego
rodzaju, wysokości, sposobu płacenia oraz istnienia zobowiązania z tego tytułu, bez
względu na sposób obrony pozwanego, a więc także taka, w której kwestionuje on
swoją legitymację bierną, czy legitymację czynną powoda jak również istnienie
zobowiązania z tytułu czynszu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia
2015 r., II CSK 14/15, niepubl.). Sprawą o czynsz najmu jest także sprawa o
odsetki za opóźnienie w świadczeniu czynszu (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 23 sierpnia 2002 r., III CKN 549/01, niepubl.) oraz sprawa o zapłatę
czynszu najmu, w której pozwany zgłosił zarzut potrącenia wzajemnej
wierzytelności odszkodowawczej (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia
2001 r., II CZ 147/00, niepubl.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że przewidziane
w art. 3982 § 2 pkt 1 k.p.c. wyłączenie dopuszczalności skargi kasacyjnej odnosi się
- niezależnie od rodzaju powództwa - do wszystkich kategorii spraw wymienionych
w tym przepisie i w konsekwencji przyjęto na gruncie spraw o alimenty, że sprawą o
alimenty jest każda sprawa dotycząca alimentów, a więc również taka, w której
I CSK 744/24
3
dłużnik kwestionuje istnienie obowiązku alimentacyjnego, niezależnie od
podejmowanych w tym celu środków obrony, nie wyłączając powództwa o
pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 24 listopada 2020 r., V CSK 431/19, niepubl.).
In casu tytułem wykonawczym, którego pozbawienia w części, tj. co do kwoty
86 000 zł, domagał się powód, był nakaz zapłaty wydany w postępowaniu
nakazowym przez Sąd Okręgowy w Łodzi X Wydział Gospodarczy 4 września 2019
r. w sprawie o sygn. akt GNc 1437/19, utrzymany wyrokiem tego Sądu z 24 lutego
2021 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt X GC 1046/19 i zaopatrzony w
klauzulę wykonalności z 24 listopada 2020 r. i z 2 czerwca 2021 r. Powyższym
nakazem zapłaty tytułem należności głównej zasądzono od powoda na rzecz
pozwanego kwotę 97 360,62 zł, obejmującą w zasadniczej części należności z
tytułu czynszu najmu oraz 30.557,58 zł z tytułu odszkodowania za bezumowne
korzystanie z nieruchomości. W sprawie, w której przedmiotem są skumulowane
roszczenia o czynsz najmu i odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu,
skarga kasacyjna jest dopuszczalna, jeżeli wysokość dochodzonego
odszkodowania przekracza próg w art. 3982 pkt 1 k.p.c. (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 2 marca 1999 r., I CKN 1038/97, niepubl.). W okolicznościach
niniejszej sprawy wysokość odszkodowania za bezumowne korzystanie
z nieruchomości, objętego spornym tytułem wykonawczym, nie przekracza
wymaganego progu, jednak okoliczność ta nie przesądza oceny dopuszczalności
skargi kasacyjnej.
Powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, o którym
mowa w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., służy obronie dłużnika przed egzekucją w sytuacji,
w której na skutek zdarzeń, do których doszło po powstaniu tytułu egzekucyjnego,
względnie po zamknięciu rozprawy, stwierdzone tytułem zobowiązanie wygasło
albo nie może być egzekwowane. Gdy tytuł wykonawczy opiera się o prawomocne
orzeczenie sądu, powództwo to nie zmierza do podważenia prawidłowości
prawomocnego rozstrzygnięcia, stanowi natomiast środek obrony służący
przeciwdziałaniu egzekucji. Przedmiotem rozpoznania w sprawie nie jest zatem
zasadność żądania zapłaty czynszu, lecz zasadność zgłoszonego przez powoda
żądania zmierzającego do uniemożliwienia egzekucji tytułu wykonawczego.
I CSK 744/24
4
Zważywszy, że powód uczynił podstawą powództwa opozycyjnego zarzut
potrącenia wierzytelności, której nie można kwalifikować jako wierzytelności o
czynsz najmu, nie było dostatecznych podstaw do zakwalifikowania przedmiotowej
sprawy jako sprawy o czynsz najmu w rozumieniu art. 3982 § 2 pkt 1 k.p.c., a w
konsekwencji odrzucenia skargi kasacyjnej z tej przyczyny.
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi
niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,
sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji
orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,
I CSK 744/24
5
niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,
III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;
z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,
niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,
V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżący nie wykazał, by zaskarżone przezeń orzeczenie było dotknięte
tego rodzaju nieprawidłowościami.
Dotyczy to najpierw – ze względu na brak stosownej argumentacji -
postawionego w skardze zarzutu naruszenia art. 3271 § 1 w związku z art 387 § 21
pkt 1 i 2 k.p.c. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie prowadzi do
wniosku, że uniemożliwia ono dokonanie efektywnej kontroli kasacyjnej
rozstrzygnięcia. Skarżący zaś nie objął podstawami skargi kasacyjnej innych
zarzutów procesowych, choć zarzut pominięcia przez sąd apelacyjny części
materiału dowodowego wymaga podniesienia zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c., co
w okolicznościach sprawy wymagałoby uwzględnienia również, że część z
dowodów przedstawionych przez pozwanego została pominięta jako spóźniona, już
przez Sąd pierwszej instancji. Dla oceny materialnych zarzutów kasacyjnych
wiążąca w sprawie pozostaje zatem ustalona w sprawie podstawa faktyczna.
Argumentacja wniosku koncentruje się na wykazaniu oczywistej zasadności
zarzutu naruszenia art. 58 § 1 i 3 w związku z art. 3531 k.c., a tym samym zmierza
do wykazania wadliwości stanowiska Sądu dotyczącego nieważności umowy w tej
części, w jakiej uzależnia ona możliwość ubiegania się przez najemcę o zwrot
kaucji od dokonania rozliczeń, jako sprzeciwiającego się właściwości (naturze)
stosunku prawnego. Podstawami skargi kasacyjnej nie została natomiast objęta
ocena Sądu Apelacyjnego, że pozwany nie wykazał, że złożył powodowi
oświadczenie o potrąceniu z 31 marca 2021 r. w sposób umożliwiający zapoznanie
się z jego treścią. Oczywistym jest natomiast, że w braku dobrowolnej zapłaty przez
najemcę związanych z najmem wierzytelności wynajmującego dokonanie
oczekiwanego przez pozwanego rozliczenia zależne było od czynności samego
pozwanego.
I CSK 744/24
6
Skarżący nie wykazał oczywistego charakteru powołanych we wniosku
zarzutów naruszenia prawa materialnego. Wyrażona w art. 3531 k.c. zasada
swobody umów nie oznacza nieograniczonej dowolności, co zdaje się podnosić we
wniosku skarżący, skoro już z brzmienia tego przepisu wynika jednoznacznie, że
treść i cel stosunku nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) danego
zobowiązania. Podkreślana przez skarżącego, a jak wynika z uzasadnienia
zaskarżonego wyroku uwzględniona w rozważaniach Sądu Apelacyjnego, funkcja
kaucji przy umowie najmu, nie uzasadnia kwalifikowania dokonanej w sprawie
oceny ukształtowania przez strony stosunku prawnego w sposób sprzeciwiający się
jego naturze, jako oczywiście wadliwej. Natomiast argumentacja oparta na zarzucie
nieodniesienia się przez Sąd Apelacyjny do pełnego materiału dowodowego i
poddaniu ocenie jedynie części dowodów trafia w próżnię, skoro skarżący nie objął
podstawami skargi zarzutu pominięcia przez Sąd Apelacyjny części
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie przekonuje o oczywistej
zasadności skargi twierdzenie skarżącego, że Sąd Apelacyjny nawet nie próbował
badać, czy bez postanowienia dotkniętego nieważnością strony dokonałyby
czynności prawnej, skoro jednoznacznie stwierdził, iż nie doszukał się okoliczności
przemawiających za oceną, że bez zakwestionowanych postanowień umowy najmu
nie doszłyby do skutku. Podzielane zaś przez skarżącego stanowisko, zgodnie z
którym sąd, na podstawie materiału zebranego zgodnie z regułami obowiązującymi
w prawie procesowym, z urzędu bierze pod rozwagę nieważność czynności
prawnej, implikuje po stronie sądu również obowiązek oceny zaistnienia przesłanek
z art. 58 § 3 k.c., a więc czy czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części.
Natomiast podnoszona przez skarżącego kwestia nieudowodnienia przez powoda
określonych okoliczności jest właściwa dla zarzutów naruszenia innych niż
powołane przez skarżącego przepisów. Ujawnione w uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku motywy rozstrzygnięcia, w kontekście przedstawionej przez skarżącego
argumentacji nie uzasadniają w konsekwencji wniosku, że zaskarżony wyrok
wydany został z oczywistym naruszeniem prawa i nie powinien się ostać, co
wypełniałoby powołaną przez skarżącego przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
postanowił, jak w sentencji.
I CSK 744/24
7
[SOP]
[r.g.]
(K.L.)
