I CSK 726/22

Sygn. akt I CSK 726/22

POSTANOWIENIE

Dnia 28 stycznia 2022 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Szanciło

w sprawie z wniosku G. […] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B.
‎z udziałem L. G. i G. G.
‎o wpis na rzecz wnioskodawcy prawa własności w dziale II księgi wieczystej nr […],
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2022 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni oraz uczestnika L.G.
‎od postanowienia Sądu Okręgowego w S.
‎z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt IV Ca […],

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od G. […] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. i L. G. na rzecz G. G. kwoty po 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawcy G. […] sp. z o.o. w B. i uczestnika L. G. od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 25 stycznia 2021 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
‎do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN z dnia: 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;
‎15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany
‎na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł
‎na przesłankach uregulowanych w art. 398⁹ § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione.

W  tym  kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych
‎i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim nadzór nad  działalnością sądów powszechnych i wojskowych
‎w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1904) jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się
‎z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN z dnia: 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; 25 maja 2021 r., II CSK 96/21). Ponadto,
‎w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie
‎do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN z dnia: 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN z dnia: 24 października 2012 r., I PK 129/12; 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, Biul. SN 2015, nr 5). Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny dowodów
‎(art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.).

Występowania istotnego zagadnienia prawnego skarżący upatrują
‎w konieczności udzielenia odpowiedzi na pytania: „(1) czy przekształceniu
‎w spółkę kapitałową w trybie art. 584¹–584¹³ k.s.h. mogą podlegać wyłącznie przedsiębiorcy – osoby fizyczne, których przedsiębiorstwo składa się ze składników należących w całości do ich majątku osobistego w rozumieniu art. 33 k.r.o.,
‎czy takie prawo przysługuje również przedsiębiorcom, których przedsiębiorstwo składa się ze składników znajdujących się w majątku wspólnym w rozumieniu
‎art. 31 k.r.o., względnie w byłym majątku wspólnym w związku z ustanowieniem rozdzielności majątkowej między małżonkami, względnie byłymi małżonkami?,
‎(2) w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie – czy sąd wieczystoksięgowy może odmówić wpisu spółki przekształconej w następstwie przedsiębiorcy przekształcanego i jego małżonki wpisanych dotychczas w księdze wieczystej
‎z uwagi na to, iż w skład przekształcanego przedsiębiorstwa wchodził składnik ujęty dotychczas w księdze wieczystej jako składnik majątku wspólnego?”.

Skarżący nie sformułowali żadnego zagadnienia prawnego w formule wyżej przedstawionej, ich wywód nie zawiera istotnej argumentacji prawnej. W istocie zagadnienia prawne wskazane przez skarżących są pytaniami o trafność stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem
‎tej konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną z zastosowaniem konkretnych przepisów prawa (a nie problemem związanym z istotnością zagadnienia prawnego). Zostały one odniesione do stanu faktycznego i przebiegu postępowania w tej sprawie, a skarżący nie wykazali ich bardziej ogólnego znaczenia.

W świetle powyższego należy uznać, że nie stanowi zagadnienia prawnego stwierdzenie o potrzebie dokonania oceny prawnej w określonym zakresie
‎w sytuacji, gdy skarżący nie przedstawili argumentów, które świadczyłyby
‎o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych, innych niż ocena, którą przyjął Sąd drugiej instancji (a wcześniej Sąd pierwszej instancji, chociaż z nieco odmienną argumentacją). To samo dotyczy sytuacji, gdy skarżący nie wykazali wskazanego powyżej elementu „istotności” ani „nowości”, ograniczając się do przedstawienia argumentacji stanowiącej w istocie polemikę ze stanowiskiem Sądu drugiej instancji. W niniejszej sprawie ograniczono się do zgłoszenia wątpliwości, które w istocie stanowią pozór występowania w sprawie zagadnienia prawnego.

Innymi słowy, skarżący nie sformułowali żadnego zagadnienia prawnego
‎w formule wyżej przedstawionej, ich wywód nie zawiera istotnej argumentacji prawnej, a część wywodu wskazuje, że skarżący nie akceptują dokonanych przez Sądy meriti ustaleń faktycznych i pod pozorem wątpliwości prawnych zmierzają
‎do ich podważenia, co jest niedopuszczalne (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.),
‎o czym świadczy chociażby podnoszona kwestia korzystania z nieruchomości (nota bene niemająca znaczenia w niniejszej sprawie).

Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy,
‎a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących
‎w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN z dnia: 15 października 2002 r., II CZ 102/02; 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; 24 lutego 2012 r., II PK 274/11; 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). Nie może stanowić przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie przekonanie skarżącej strony
‎o „istotności” czy „ważności” problemu, który pojawia się na tle konkretnego rozstrzygnięcia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji ani nie może sprowadzać się jedynie do polemiki ze stanowiskiem co do wykładni prawa przyjętym przez ten sąd.

Tych wymagań wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełniał. W przypadku powoływania się na rozbieżności judykatury należy bowiem, choćby przykładowo, wskazać orzeczenia, w których ten sam przepis prawa byłby odmiennie wykładany. Skarżący natomiast ograniczyli się do wskazania, że Sąd Okręgowy w sposób „formalistyczny” i „restrykcyjny” wyłożył art. 31 ust. 1 ustawy
‎z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (aktualnie: t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm.; dalej: u.k.w.h.) i art. 34 zdanie 2 u.k.w.h., wyjaśniając,
‎że powyższe stoi w opozycji do innych orzeczeń sądów wieczystoksięgowych niż sądy podlegające jurysdykcyjnie pod Sąd Okręgowy w S., nie przytaczając stosownych rozważań sądów. Z powyższego wywodu nie wynika zatem, aby zachodziła niejednolita wykładnia powyższej wskazanych przepisów, a jedynie odmienna ocena prawna dokonana przez sądy powszechne.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance oczywistej jej zasadności oznacza natomiast, zgodnie z poglądem utrwalonym
‎w judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Innymi słowy, skoro przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, że skarga jest oczywiście uzasadniona, to powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia. Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia
‎do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. np. postanowienia SN z dnia: 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20; 25 sierpnia 2021 r.,
‎II CSK 155/21).

Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że powyższa przesłanka nie została wykazana. Wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadzał się do polemiki z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś wykazywał, że przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia popełniono uchybienia w zakresie stosowania prawa, które miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom. W skardze kasacyjnej nie powołano argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa, oraz że w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w Sądzie drugiej instancji postanowienie oczywiście wadliwe.

Jak wskazano, w judykaturze utrwalone jest stanowisko, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma miejsce jedynie wówczas, gdy bez dokonania głębszej analizy dla przeciętnego prawnika jest oczywiste, że podstawy skargi zasługują na uwzględnienie, a zatem ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa.

Dla takiej oceny stanowisko przedstawione przez skarżących nie daje zaś podstaw. Zauważenia wymaga, że skarżący nie zgadzają się z analizą prawną przeprowadzoną przez Sąd Okręgowy i przedstawiają własną, odmienną od przyjętej przez Sąd drugiej instancji ocenę tak wskazanych w skardze norm, jak
‎i całego rozstrzygnięcia. Argumenty podniesione w przedmiotowej skardze kasacyjnej w zakresie przesłanek warunkujących jej przyjęcie w istocie składają się na odmienne od Sądów orzekających stanowisko uczestnika i wnioskodawcy, które nie znalazło akceptacji w podjętych rozstrzygnięciach. W dalszym ciągu jest to tylko polemika z zapadłymi orzeczeniami.  Badanie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem nie pozwala jednak na przyjęcie, żeby skarżący wykazali kwalifikowane, widoczne bez potrzeby głębszej analizy naruszenie wskazanych przepisów prawa.

Z motywów zaskarżonego orzeczenia nie wynika, aby Sąd Okręgowy orzekał wbrew stanowisku Sądu Najwyższego, zgodnie z którym w postępowaniu o wpis
‎w księdze wieczystej zakres kognicji sądu jest ograniczony. Stosownie bowiem
‎do art. 626⁸ § 2 k.p.c., rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten wyznacza zakres kognicji sądów merytorycznych obu instancji - zarówno sądu rozpoznającego wniosek o wpis (sądu pierwszej instancji) jak i sądu drugiej instancji, rozpoznającego apelację od wpisu. Wpis może być dokonany na podstawie takiego dokumentu, który świadczy o istnieniu pewnego stanu prawnego nieruchomości, czy też dokumentuje czynność materialnoprawną powodującą powstanie, zmianę lub ustanie prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej (zob. np. postanowienie SN z dnia 30 września 2008 r., II CSK 155/08).

Słusznie uznał Sąd Okręgowy, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie mogą stanowić podstawy wpisu prawa własności nieruchomości
‎na rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Z żadnego bowiem
‎z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby prawo własności – przysługujące dotychczas w ramach wspólności majątkowej uczestnikom postępowania
‎– przeszło na wnioskodawcę. Nie kwestionując sposobu przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę prawa handlowego w trybie art. 584¹ i n. k.s.h., w wyniku czego spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego (art. 584² k.s.h.), to nie sposób pominąć,
‎że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła przedmiotu własności przekształcanego przedsiębiorcy. Wywody zawarte w skardze kasacyjnej dotyczące statusu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55¹ k.c. nie zmieniają stanu prawnego nieruchomości, a w szczególności, że z uwagi na charakter przedsiębiorstwa tylko jeden z małżonków może dysponować składnikami majątku wchodzącymi w skład majątku wspólnego małżonków. Te zasady reguluje m.in. art. 37 k.r.o. A już całkowicie niezrozumiałe jest twierdzenie o „pozbawieniu możliwości przekształcenia w spółkę kapitałową znakomitej części, jeżeli nie większości przedsiębiorców – osób fizycznych”, albowiem czynności wymagające zgody drugiego małżonka zostały enumeratywnie wymienione i nic nie stoi
‎na przeszkodzie, aby przekształcany przedsiębiorca taką zgodę (we właściwej formie) uzyskał.

W związku z tym nie sposób uznać, aby wykładnia przepisów dokonana przez Sąd Okręgowy była niewłaściwa, a skarga oczywiście uzasadniona,
‎w związku z czym nie istnieje też potrzeba odpowiedzi na zadane pytania, albowiem jest możliwe przekształcenie przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną
‎w spółkę kapitałową, ale bez pominięcia zasad związanych z majątkiem wspólnym małżonków.

Słusznie również zauważyła uczestniczka, że skarżący nie mogą podnosić jednocześnie, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi
‎na naruszenie przepisów prawa, które w ich ocenie wymagają wykładni. Zauważenia wymaga, że albo jest tak, że wykładnia danych przepisów jest prosta
‎i w związku z tym ich naruszenie jest oczywiste, albo tak, że wykładnia ta rodzi wątpliwości, wobec czego naruszenie przepisów nie może być oczywiste. Zatem nie do pogodzenia z oczywistością skargi jest formułowanie w niej zagadnień prawnych, wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, ani wskazywanie na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
‎lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Taka konstrukcja wniosku
‎o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadności już na samym wstępie (zob. np. postanowienie SN z dnia 17 marca 2021 r.,
‎V CSK 204/20).

Z powyższych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę
‎z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 2 w zw. z art. 99 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ w zw. z art. 520 § 3 k.p.c., z uwzględnieniem § 5 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).