I CSK 684/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
18 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.P., H.P. i A.P.
przeciwko Bank w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z 30 października 2024 r., I ACa 968/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
M.L.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Bank w W. od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Rzeszowie z 30 października 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
I CSK 684/25
2
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego
wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale
także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego
sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych
ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,
OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego
wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK
84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
I CSK 684/25
3
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/06).
Według skarżącego w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, a to przepisów art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13,
art. 65, art. 354, art. 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa
bankowego, jak również art. 189 k.p.c.
Jednocześnie jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne, związane z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2
dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku z motywem dwudziestym
pierwszym dyrektywy 93/13, sprowadzające się do pytania:
„Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie
o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających
głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne,
prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka
walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie stanowią
niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?”
Ponadto jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
związane z wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13,
sprowadzające się do pytania:
„Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej
i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych
I CSK 684/25
4
w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej
strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów
nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?”
Co więcej, według skarżącego w sprawie występnie istotne zagadnienie
prawne związane z wykładnią art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, sprowadzające się
do pytania:
„Czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo- odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa?”
Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie, w ramach istnienia
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów
prawa, koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności postanowień
umowy i skutków tej abuzywności, które były w ostatnim czasie przedmiotem
licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. m.in. w uchwale pełnego składu Izby
Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22; w uchwale z 28
kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109, i w wyrokach: z 24
października 2018 r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK
159/17; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21;
z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego
I CSK 684/25
5
2022 r., II CSKP 415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II
CSKP 1262/22; z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP
532/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja
2022 r., II CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r.,
II CSKP 1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP
403/22; z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP
550/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22;
z 19 maja 2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z 8 września
2022 r., II CSKP 1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia 2023 r., II
CSKP 875/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II CSKP
1442/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP
722/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22;
z 17 marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26
stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca
2023 r., II CSKP 1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II
CSKP 464/22; z 23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP
1536/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II
CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia
umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone postanowienie
umowne (art. 3851 § 1 KC) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte
bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo
świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu
skuteczność z mocą wsteczną. Nie budzi też wątpliwości, że stwierdzenie
niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu może uzasadniać
I CSK 684/25
6
uznanie umowy za nieważną. (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasada prawna - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,
poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC
2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2021 r., III CZP
41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18,
Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG i z 29
kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A.).
Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-
odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie
daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko
idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy
stosującego niedozwolone postanowienie umowne. (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22 i wskazane tam orzeczenia,
postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 2022 r., I CSK 3614/22).
Ponadto w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25
kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że
w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Zaakcentować należy również, że zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi
na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej
nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie
przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone
w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające
I CSK 684/25
7
z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów
dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony
umowy wyrażą na to zgodę. Zdaniem Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy
unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu
indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia
ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego
kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na
przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru
niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej
i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą
międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa
nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie
spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok
TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z 11
grudnia 2019 r., V CSK 382/19).
Jednocześnie należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego
obecnie dominuje pogląd, że zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we
wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne
świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z dnia: 4 kwietnia 2019 r., III CSK
159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-
ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W orzecznictwie TSUE
również podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu
„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy
uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które
z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z dnia: 30 kwietnia
2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego 2015 r.
w sprawie C-143/13, Matei, pkt 54; 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, Van
Hove, pkt 33; 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za
takie uznawane są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka
walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem
zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.
I CSK 684/25
8
wyroki TSUE z dnia: 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt
37; 20 września 2018 r. w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; 14
marca 2019 r. w sprawie C-118/17, Dunai, pkt 48; 3 października 2019 r. w sprawie
C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Ponadto w orzecznictwie TSUE wyjaśniono, iż wymóg wyrażenia warunku
umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała
w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów
warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem
a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był
w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające
dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.
Należy również wskazać, że zagadnienie interesu prawnego w kontekście
tzw. spraw frankowych było już przedmiotem poszerzonej analizy Sądu
Najwyższego (zob. wyroki SN z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22, i z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 334/22). Opowiedziano się w tym zakresie za szerokim
pojmowaniem tego interesu, o ile powód wykaże, że wyrok ustalający wywoła takie
konsekwencje prawne w stosunkach między stronami, w wyniku których ich
sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości,
co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia
określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości
(zob. również postanowienie Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2024 r., I CSK
6311/22).
Konkludując, należy uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco
wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji.
M.L.
[SOP]
I CSK 684/25
9
