I CSK 660/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
28 października 2025 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze
na posiedzeniu niejawnym 28 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M. P. i D. P.
przeciwko Bank S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 września 2023 r., V ACa 36/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. na rzecz M. P. 5400 (pięć tysięcy
czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 19 października 2021 r., XXVIII C 4819/21, Sąd Okręgowy
w Warszawie ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu
z 2 stycznia 2008 r. oraz zasądził od banku na rzecz kredytobiorców 205 731,17 zł
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 22 maja 2021 r. W pozostałym zakresie
powództwo oddalił.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie
oddalił apelację banku.
I CSK 660/24
2
Sąd drugiej instancji przyjął, że pouczenia udzielone kredytobiorcom o
ryzyku walutowym nie mogą być uznane za wystarczające do podjęcia świadomej
decyzji o zaciągnięciu kredytu. Bank nie przedstawił dowodu, iż pouczenia te miały
szerszy zakres, ani dowodu, że przedstawił symulację wysokości rat kapitałowo
odsetkowych przy znaczącym wzroście kursu CHF.
Umowa była szablonem i nie było możliwości zmiany zapisu konkretnych jej
postanowień, a kredytobiorcy nie negocjowali jej treści, gdyż otrzymali ofertę
dostosowywaną do swoich możliwości finansowych. W umowie nie określono
zasad ustalania kursu CHF w Tabeli Kursów banku, w tym zasad ustalania spreadu
walutowego, w sposób poddający się kontroli kredytobiorców, a klauzule
przeliczeniowe nie zostały indywidualnie uzgodnione.
Odnosząc się do zarzutu zatrzymania podniesionego przez Bank, Sąd
drugiej instancji wskazał, że oświadczenie banku nie zostało doręczone
kredytobiorcom, a jedynie ich pełnomocnikowi nie uprawnionemu do przyjęcia
oświadczenia materialnoprawnego. Zatem podniesienie zarzutu zatrzymania
jedynie w formie zarzutu procesowego bez złożenia kredytobiorcom poza procesem
bądź w procesie oświadczenia materialnoprawnego nie jest wystarczające.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący bank powołał się na wystąpienia istotnych zagadnień prawnych:
1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest
ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany
przez abuzywną normę;
2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem
krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: dnia zawarcia umowy, dnia
powstania sporu, czy dnia orzekania;
3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego
substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
I CSK 660/24
3
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia;
4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje
zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej
sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby operacji związanych
z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu,
6) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na
skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów mają charakter
niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy,
czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu
dyrektywy 93/13 oraz na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odnosząc się do zagadnień prawnych przywołanych w pkt 1 – 6 skargi
należy zauważyć, że sprowadzają się one do możliwości obowiązywania umowy po
usunięciu postanowienia abuzywnego i zastąpienia ich normą dyspozytywną. Brak
jest podstaw do takiego twierdzenia, skoro uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej
SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza o
I CSK 660/24
4
niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie
przez bank.
Na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania art. 3851 k.c. istotna jest chwila
zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP
29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,
poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej umowy lub zmiany stanu
prawnego (chyba że przepisy przejściowe sanują nieważne umowy).
Potrzeby wykładni nie wymaga art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie tego, które
postanowienia charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do franka
szwajcarskiego są abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa, czy także klauzula ryzyka
walutowego. Skoro będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd
Najwyższy w niniejszej sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną,
bezprzedmiotowe jest rozważanie abuzywności części umowy w postaci
mechanizmu indeksacji.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 § 1 i 11 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. kredytobiorcy
przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę
kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio
§ 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych.
(G.G.)
[r.g.]
