I CSK 627/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
28 lipca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 lipca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.F. i A.F.1
przeciwko Bank S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 września 2024 r., V ACa 1942/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. łącznie na rzecz A.F.1 i A.F.
5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 29 września 2022 r., II C 537/20, Sąd Okręgowy w Warszawie
ustalił nieważność umowy kredytu z 25 czerwca 2008 r. zawartej pomiędzy
poprzednikiem prawnym pozwanego banku a powodowymi kredytobiorcami,
zasądził od banku na rzecz kredytobiorców 140 649,24 zł z odsetkami i 44 178,39
CHF z odsetkami z tytułu zwrotu spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych oraz
oddalił powództwo w pozostałym zakresie.
I CSK 627/25
2
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie
oddalił apelację banku.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 25 czerwca 2008 r. poprzednik prawny
pozwanego banku zawarł z powodowymi kredytobiorcami umowę o kredyt
hipoteczny dla osób fizycznych waloryzowany kursem franka szwajcarskiego
(CHF). Wysokość kredytu została ustalona na 400 000,00 zł na okres 360 miesięcy
do 30 czerwca 2038 r. Kredytobiorcy od 14 lipca 2008 r. do 30 października 2013 r.
wpłacili bankowi tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych 140.649,24 zł, a od 30
października 2013 r. do 30 września 2019 r. 44 178,39 CHF.
Sąd drugiej instancji uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu
i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty
obcej. Przy tym postanowienia te określają główne świadczenia stron, lecz nie
zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała
mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank.
Ze względu na brak kursu koniecznego do stosowania indeksacji, wszystkie
postanowienia umowy dotyczące indeksacji są nieważne. Umowa nie może nadal
obowiązywać bez kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie
spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.
Pozwany bank zaskarżył wyrok skargą kasacyjną i wniósł o jej przyjęcie do
rozpoznania ze względu na:
1) występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:
- czy strona powodowa posiada interes prawny w żądaniu ustalenia
nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy;
- czy wykorzystanie kwoty wypłaconej na podstawie umowy kredytu na cele
powiązane z działalnością gospodarczą kredytobiorcy, w szczególności na
sfinansowanie zakupu nieruchomości, która następnie oznaczana jest jako siedziba
prowadzenia działalności gospodarczej przez kredytobiorcę, eliminuje możliwość
uznania kredytobiorcy w stosunku prawnym wynikającym z umowy kredytu za
I CSK 627/25
3
konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. i eliminuje możliwość objęcia go ochroną na
podstawie przepisów chroniących konsumentów, w szczególności art. 3851 k.c.;
- czy norma zawarta w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego)
do kursu waluty obcej, zawierająca odesłanie do kursu określonego w tabeli
kursowej publikowanej przez bank, podlega kontroli z punktu widzenia przesłanek
abuzywności , czy też kontrola taka jest wyłączona na mocy art. 1 ust. 2 dyrektywy
93/13;
- czy określenie niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.
3851 § 1 i 2 k.c., dotyczy określonych przez strony umowy norm postępowania - czy
też, przeciwnie, wyodrębnione redakcyjnie fragmenty tekstu umowy oraz czy
dopuszczalne jest wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek
redakcyjnych w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do
części zawartych tam norm;
- czy norma, zawarta w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego)
do kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia
kursu walutowego (tzw. „klauzula spreadu"), stanowi normę regulującą główne
świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz czy norma ta należy do
essentialia negotii umowy kredytu;
- czy stwierdzenie przez Sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w
umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,
regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu
kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu}, skutkuje również niezwiązaniem
konsumenta normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń uzależniona
jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka) oraz czy niezwiązanie konsumenta
klauzulą ryzyka skutkuje upadkiem umowy;
- czy jest zgodna z zasadami proporcjonalności, równości i pewności prawa,
wynikającymi z Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z celami
dyrektywy 93/13 oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca na
twierdzeniu, że niezwiązanie stron klauzulą spreadu ma rzekomo skutkować
niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co ma prowadzić do przekształcenia
I CSK 627/25
4
umowy z mocą wsteczną w kredyt złotowy, ale oprocentowany w oparciu o
parametr ekonomiczny właściwy wyłącznie dla waluty indeksacji;
- czy w świetle celów art. 3851 k.c. oraz dyrektywy 93/13, dopuszczalne jest
stwierdzenie upadku umowy kredytu, w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego
charakteru w rozumieniu art. 385 k.c. (abuzywność) części jej postanowień
dotyczących indeksacji (waloryzacji) kredytu do waluty obcej, bez uprzedniego
poinformowania osób występujących po stronie powodowej, przez Sąd, o skutkach
upadku takiej umowy;
- czy stwierdzenie przez sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą w
umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,
regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego (kursu
kupna i sprzedaży, tzw. klauzula spreadu), przy jednoczesnym stwierdzeniu że
konsument jest związany normą, zgodnie z którą wartość wzajemnych świadczeń
uzależniona jest od kursu waluty obcej (tzw. klauzula ryzyka), skutkuje
koniecznością dokonania wykładni postanowień umowy z pominięciem klauzuli
spreadu, natomiast z wykorzystaniem przepisów dyspozytywnych w brzmieniu
aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy, w szczególności art. 358 § 2 k.c. lub art.
24 ust. 3 ustawy o NBP, oraz stwierdzeniem, że umowa podlega wykonaniu, z
wykorzystaniem do przeliczeń kursu średniego waluty indeksacji publikowanego
przez NBP, aktualnego na dzień danej operacji finansowej;
2) potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. przepisów powołanych
wyżej jako podstawy przedstawionych zagadnień prawnych, a także art. 496
w zw. z art. 497 k.c. w zw. art. 69 ust. 1 pr.bank. co do przysługiwania prawa
zatrzymania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
I CSK 627/25
5
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej.
W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania
kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Kurs walut obcych
ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. wiąże klientów
banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia
kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to, iż nie można umową
związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo
jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.
Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające
wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie
kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., lecz
tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako
obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu
ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby
odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe
zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej
I CSK 627/25
6
chwili. Ustalenie kursu tylko do wypłaty kredytu i usiłowanie związania
kredytobiorcy przyszłymi, jednostronnie ustalanymi kursami nie mogło być
skuteczne.
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Nie budzi już wątpliwości nieprzysługiwanie prawa zatrzymania dla ochrony
roszczeń stron o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy
kredytu. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 19 czerwca 2024 r.,
III CZP 31/23, (OSNC 2025, nr 3, poz. 25), uznał, że prawo zatrzymania nie
przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności
drugiej strony. Z argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu uchwały wynika, że
również brak możliwości potrącenia nie przesądza o przyznaniu stronom umowy
kredytu prawa zatrzymania. Sąd Najwyższy wskazał, że uprawnienia
prawokształtujące w postaci potrącenia i zatrzymania nie mogą pozostawać w
I CSK 627/25
7
zbiegu, ponieważ zakres ich zastosowania jest rozłączny. W przypadku świadczeń
jednorodzajowych zastosowanie znajdzie potrącenie, a w przypadku świadczeń
różnorodzajowych – prawo zatrzymania. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale składu
siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98),
uznał, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na
podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje
prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
Zgodnie z art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą
z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością
gospodarczą lub zawodową. Konsumencki charakter umowy oraz abuzywność
zawartych w niej postanowień ocenia się na chwilę jej zawarcia. Z umowy zaś
wynika, że zaciągnięty kredyt nie miał żadnego związku z działalnością
gospodarczą. Nawet jeżeli później w przedmiotowej nieruchomości zarejestrowano
działalność gospodarczą, to miało to charakter następczy i nie ma znaczenia dla
uznania kredytobiorców za konsumentów (zob. wyroki SN z 27 maja 2022 r., II
CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 50, i z 14 czerwca 2023 r., II CSKP
254/22, oraz postanowienie SN z 20 grudnia 2023 r., I CSK 2646/23). Ponadto
niektóre rodzaje działalności gospodarczej można prowadzić w budynku
mieszkalnym.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(G.G.)
[SOP]
I CSK 627/25
8
