I CSK 576/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Piotr Telusiewicz
13 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 13 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J. P.
z udziałem J. P.
o dział spadku i zniesienie współwłasności,
na skutek skargi kasacyjnej J. P.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Zamościu
z 11 października 2023 r., I Ca 365/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. orzeka, że każdy z uczestników postępowania kasacyjnego
ponosi koszty tego postępowania związane ze swoim udziałem w
sprawie.
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z 11 października 2023 r., Sąd Okręgowy w Zamościu, w sprawie z wniosku J. P. z
udziałem J. B. P., o dział spadku i zniesienie współwłasności, na skutek apelacji uczestnika od
postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Lubelskim z 17 maja 2023 r., oddalił apelację (pkt I)
oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II).
2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł uczestnik
zaskarżając postanowienie w całości.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 576/24
2
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,
w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
I CSK 576/24
3
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
6. Skarga kasacyjna uczestnika nie zawiera argumentów dostatecznych dla
uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi powołana
przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
7. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym
w judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego
zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem
przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na
to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8
października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,
przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej
„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter
tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP
2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;
z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).
8. W przedmiotowej sprawie nie została, według prezentowanego powyżej
sposobu, wykazana przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Skarżący uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej wskazywał, że
„Sąd Okręgowy całkowicie nieprawidłowo zastosował art. 206 k.c., jednocześnie
powołując się w uzasadnieniu na trwale wykonywany podział quod usum”.
Przedstawione w tym zakresie stanowisko skarżącego nie zyskało aprobaty Sądu
Najwyższego. Jak wskazał słusznie Sąd Okręgowy „dokonując wyboru sposobu
działu spadku i zniesienia współwłasności trzeba mieć na uwadze stanowiska stron,
ale też stan posiadania określonych składników majątkowych i dotychczasowy
sposób korzystania z nich”. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wydanego
I CSK 576/24
4
postanowienia rozwinął to stwierdzenie.
Powyższe wskazuje, że skarżący, powołując się na oczywistą zasadność
skargi kasacyjnej, zajmuje jedynie odmienne stawisko niż sądy obu instancji. Nie
można jednak w ten sposób zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny
dowodów (zob. np. postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Zgodnie
bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty
dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem
związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.). Skarżący nie mogąc kontrolować samej
oceny dowodów (mógł jedynie zakwestionować sposób zebrania materiału
dowodowego), celowo powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej oraz jego uzasadnienie zostały sprowadzone
do zakwestionowania oceny okoliczności związanych z realizacją prawa
współwłasności przez wnioskodawcę i uczestnika. Nie pozwala to jednak na
przyjęcie, żeby skarżący wykazał kwalifikowane naruszenie przepisów prawa.
Ponadto skarżący wskazał, że za oczywistą zasadnością skargi przemawia
wydanie przez Sąd Rejonowy wadliwego postanowienia wstępnego - w trybie art.
11 ust. 2 ustawy o własności lokali. Jako główny argument wskazał w tym
przypadku brak „kompetencji dla sądu do określenia terminu, w którym prace
adaptacyjne mają być wykonane przez zainteresowanego uczestnika”. Z
przedstawionym stanowiskiem nie można się zgodzić. Wskazany przepis, choć nie
określa wprost obowiązku określenia terminu wykonania prac adaptacyjnych, nie
mógłby zapewnić skuteczności wykonania takich prac, gdyby nie taki właśnie
termin. Mające wymiar praktyczny wyznaczenie terminu służy realizacji interesów
zainteresowanych i w konsekwencji prowadzi do zachowania pewności obrotu
prawnego. Podzielić należy pogląd wyrażony w doktrynie, wskazujący, że choć
„brak przeszkód do uznania, że sąd meriti jako prowadzący sprawę o zniesienie
współwłasności może wyznaczać termin na realizację takich prac, a nawet zmienić
osobę współwłaściciela, który ich nie wykona. Chodzi bowiem o uczestników
postępowania sądowego, którzy winni się stosować do zarządzeń sądu, a ten
wyznacza terminy nie tylko stricte sądowe, ale także decyduje, w granicach
przyznanej mu kompetencji, o terminach wykonania czynności wkraczających we
I CSK 576/24
5
wspólną własność, aby zrealizować cel postępowania – zniesienie współwłasności
poprzez wyodrębnienie własności lokali” (R. Dziczek, Własność lokali. Komentarz.
Wzory pozwów i wniosków sądowych, wyd. VIII, Lex).
Na powyższe aspekty zwrócono również uwagę w odpowiedzi na skargę
kasacyjną. Powtarzanie podniesionych tam argumentów należy, w tym miejscu,
uznać za zbędne.
9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.
[a.ł]
