I CSK 543/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
28 października 2025 r.
SSN Dariusz Pawłyszcze
na posiedzeniu niejawnym 28 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z. K. i B. K.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 8 września 2023 r., I ACa 1645/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. na rzecz Z. K. i B. K. po 1350
(jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) zł kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 23 maja 2022 r., XV C 1001/21, Sąd Okręgowy w Gdańsku
zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 169 862,47 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 22 czerwca 2021 r. oraz oddalił
powództwo w pozostałym zakresie.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku
oddalił apelację pozwanego banku.
I CSK 543/24
2
Sąd ten uznał, że postanowienia wprowadzające mechanizm denominacji
mają abuzywny charakter, gdyż nie zawierają obiektywnego, transparentnego
kryterium sposobu ustalania kursu wymiany CHF, a przez to uzależniają wysokości
świadczenia banku oraz wysokości świadczenia kredytobiorców od swobodnej
decyzji banku. Wyeliminowanie z umowy kredytu postanowień wprowadzających
mechanizm denominacji skutkuje nieważnością umowy, gdyż prowadzi do
niemożności ustalenia kwoty, którą bank powinien oddać do dyspozycji
kredytobiorcy. Nieważność umowy oznacza możliwość zastosowania art. 410 § 2
k.c.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na następujące zagadnienie prawne:
Czy przy dokonywaniu oceny klauzul przeliczeniowych jako niedozwolonych
należy uwzględnić, że:
1) kredyt został spłacony zgodnie z umową, a zobowiązanie wynikające z umowy
wygasło;
2) art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego daje (i dawał w czasie zawierania umowy)
bankowi podstawę do ustalania kursów przeliczenia i żaden przepis prawa nie
przewidywał w dacie zawarcia umowy obowiązku wskazywania w jej treści sposobu
ustalania kursów walut, a w konsekwencji umowy o kredyt denominowany
odzwierciedlały ówcześnie obowiązujący model ustawowy i w tym zakresie powinny
być wyłączone spod oceny z perspektywy abuzywności.
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni:
1) art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w. zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13 przez
wyjaśnienie czy możliwe jest dalsze wykonywanie umowy kredytu
denominowanego po wyeliminowaniu z niej, uznanych za abuzywne, klauzul
przeliczeniowych z zachowaniem pozostałych postanowień umownych przez
wypełnienie powstałej w tej sposób luki w umowie zastosowaniem art. 358 k.c. albo
przez wypełnienie powstałej w ten sposób luki w umowie zastosowaniem art. 56
k.c. w zw. z art. 41 Prawa wekslowego;
I CSK 543/24
3
2) art. 3851 § 1 w zw. z § 2 k.c. oraz w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13
przez wyjaśnienie czy dla ustalenia skutków abuzywności postanowień umownych
istotne (decydujące) znaczenie ma wola konsumenta, którego oświadczenie w tym
przedmiocie ma także decydujące znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia sądu,
oraz czy znaczenie ma fakt, że zobowiązanie z tytułu umowy wygasło w wyniku
spłaty kredytu.;
3) art. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy -
Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przez
wyjaśnienie, czy wejście w życie tych przepisów potwierdziło ważność umów o
kredyt denominowanych zawartych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy i
zawartych w nich postanowień oraz wykonalność umów tego typu, które nie
określały zasad ustalania kursu wymiany na potrzeby stosowania umowy kredytu i
wyeliminowało abuzywny charakter postanowień umownych, czy też prawidłowa
wykładnia wskazanych artykułów nie wyłącza możliwości powoływania się na
abuzywność klauzul związanych ze sposobem określania kursu waluty, po jakim
ma być dokonywana wypłata kredytu i spłata rat kapitałowo - odsetkowych,
zawartych w umowach kredytów denominowanych, które podpisane i realizowane
były jeszcze przed wejściem w życie tej nowelizacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
I CSK 543/24
4
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej.
W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania
kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Kurs walut obcych
ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. wiąże klientów
banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia
kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to, iż nie można umową
związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo
jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.
Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające
wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie
kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., lecz
tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako
obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu
ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby
odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe
zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej
chwili. Usiłowanie związania kredytobiorcy przyszłymi, jednostronnie ustalanymi
kursami nie mogło być skuteczne.
Nowelizacja prawa bankowego z 29 lipca 2011 r. przyznała kredytobiorcom
jedynie dodatkowe uprawnienie do spłacania rat kredytu indeksowanego lub
denominowanego do waluty obcej bezpośrednio w tej walucie, co nie znaczy,
że wyłączyła możliwość zgłoszenia roszczeń powstałych na gruncie umów
niespełniających wymagań stawianych umowom kredytowym w stosunkach
z konsumentami. Ta nowelizacja nie zawiera regulacji, które mogłyby zastąpić
nieuczciwe klauzule zawarte w umowie kredytu. Nie rozwiązuje problemu
I CSK 543/24
5
dotyczącego określenia kursu, po którym przeliczona została kwota kredytu
oddawana do dyspozycji kredytobiorców.
Oceny prawnej co do abuzywności poszczególnych postanowień umowy
i nieważności całej umowy nie zmienia również przywoływane przez pozwany bank
„wygaśniecie zobowiązania z tytułu umowy w wyniku spłaty kredytu”. Należy
podkreślić, że powoływanie się na ten argument jest jakimś nieporozumieniem,
skoro w związku z nieważnością umowy zobowiązanie z umowy nie powstało,
a w konsekwencji nie mogło zostać wykonane i nie mogło wygasnąć w następstwie
wykonania. Po wykonaniu nieważnej umowy w całości co najwyżej przestaje istnieć
interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu.
Na podstawie art. 3851 § 1 k.c. niedozwolone postanowienie nie wiąże tylko
konsumenta, co oznacza możliwość oświadczenia przez konsumenta woli bycia
związanym postanowieniem. Jednak wola konsumenta nie ma wpływu na skutki
niepotwierdzenia niedozwolonego postanowienia umowy, a w szczególności czy
brak tego postanowienia w umowie pociąga za sobą nieważność umowy w całości.
Dlatego sąd powinien pouczyć o skutkach uznania postanowienia umowy za
niedozwolone, a do konsumenta należy jedynie decyzja, czy oświadczyć wolę
potwierdzenia postanowienia umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od banku zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(G.G.)
[r.g.]
I CSK 543/24
6
