I CSK 535/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
24 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku S.K.
z udziałem E.K.
o podział majątku wspólnego,
na skutek skargi kasacyjnej E.K.
od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie
z 12 czerwca 2024 r., IV Ca 2541/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy 5400 (pięć
tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia uczestniczce do dnia
zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Uczestniczka, E.K., wywiodła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 12 czerwca 2024 r., wydanego w
sprawie z wniosku S.K. o podział majątku wspólnego.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca
przedstawiła istotne zagadnienie prawne dotyczące ciężaru dowodowego
I CSK 535/25
2
spoczywającego na osobie, która domaga się ustalenia nierównych udziałów
w majątku wspólnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia
SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,
III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien
nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia
SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
Zgodnie z art. 43 § 2 k.r.o. z ważnych powodów każdy z małżonków może
żądać, aby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem
stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Warto
podkreślić, że wykazanie ważnych powodów, co jest oceniane przez wzgląd na
zasady współżycia społecznego, stanowi konieczną przesłankę dopuszczalności
ustalenia nierównych udziałów. Powyższe jest możliwe w sytuacji, gdy zostanie
I CSK 535/25
3
ustalone, że otrzymanie przez jednego z małżonków korzyści z tej części majątku
wspólnego, do której powstania on się nie przyczynił, pozostawałoby
w sprzeczności z poczuciem słuszności, o czym zadecydować należy w świetle
całokształtu okoliczności konkretnej sprawy.
Autorka skargi kasacyjnej nie przedstawiła wątpliwości w orzecznictwie,
z których wynikałaby potrzeba dokonania wyjaśnień przez Sąd Najwyższy.
Ustalenie znaczenia klauzuli generalnej „ważne powody” należy odnieść do
całokształtu postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej.
W tym zakresie konieczne jest ustalenie, w jaki sposób wykonywane były ciążące
na uczestnikach obowiązki rodzinne, jak również, czy dochodziło do rażącego
i uporczywego nierealizowania obowiązków (zob. postanowienie SN
z 13 grudnia 2018 r., V CSK 565/17). W niniejszej sprawie Sądy meriti prawidłowo
uznały, że skarżąca nie wykazała zaistnienia ważnych powodów, które mogłyby
uzasadniać ustalenie nierównych udziałów stron w ich majątku wspólnych.
Problematyka przesłanek ustalenia przez sąd nierównych udziałów
w majątku wspólnym małżonków nie ma waloru nowości i jest przedmiotem
licznych orzeczeń Sądu Najwyższego oraz wypowiedzi piśmiennictwa (zob.
postanowienia SN z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12, OSNC-ZD 2014, Nr B,
poz. 24 i z 6 kwietnia 2005 r., III CK 469/04). Ważne powody w rozumieniu
przytoczonego wyżej przepisu to okoliczności, które, oceniane z punktu widzenia
zasad współżycia społecznego, sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków
korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania się nie przyczynił.
Ocena ważnych powodów uwzględnia nie tylko aspekt majątkowy, ale również
etyczny, co wyraża się w postulacie dokonywania ich analizy przy uwzględnieniu
zasad współżycia społecznego (zob. postanowienia SN z 22 września 1997 r., II
CKN 306/97 oraz z 21 listopada 2002 r., III CKN 1018/00). W orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyjaśniono już także, że nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia,
ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się do powstania majątku wspólnego lub
przyczyniania się w mniejszym stopniu, niż to wynika z możliwości małżonka (zob.
postanowienia SN z 8 lutego 2018 r., II CNP 11/17 i z 7 czerwca 2000 r.,
III CKN 455/00). Ważnym powodem jest w szczególności naganne postępowanie
małżonka, przeciwko któremu jest skierowane żądanie ustalenia nierównych
I CSK 535/25
4
udziałów, polegające na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się
on do powstania majątku wspólnego lub trwonił wspólne środki na zaspokajanie
własnych potrzeb, w tym alkohol, uszczuplając w ten sposób zasoby ze szkoda dla
interesów rodziny (zob. postanowienia SN z 26 listopada 1973 r., III CRN 227/73,
OSNCP 1974, poz. 189 oraz z 2 października 1997 r., II CKN 348/97).
Sam nierówny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku
wspólnego nie może być uznany za ważny powód w ustaleniu nierównych udziałów
w majątku wspólnym.
Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, o którym stanowi
art. 43 § 2 k.r.o., jest dopuszczalne w razie łącznego wystąpienia dwóch
przesłanek: przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego
w różnym stopniu oraz istnienia ważnych powodów, które uzasadniają ustalenie
nierównych udziałów. Przez przyczynienie się do powstania majątku wspólnego
rozumie się całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę
i zaspakajanie jej potrzeb, czyli nie tylko wysokość zarobków czy innych dochodów
osiąganych przez każdego z nich, lecz także, jaki użytek czynią oni z tych
dochodów, czy gospodarują nimi należycie i nie trwonią ich. O stopniu
przyczyniania się każdego z małżonków świadczą nie tylko osiągnięcia czysto
ekonomiczne. Przez ważne powody rozumie się takie okoliczności, które oceniane
z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu
jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do powstania której
ten małżonek się nie przyczynił. Przy ocenie istnienia ważnych powodów należy
zatem mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania
wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków
względem rodziny, którą przez swój związek założyli. „Ważne powody” nie stanowią
podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli stopień przyczynienia się
małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy, jednocześnie - nawet
różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku nie stanowi
podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli nie przemawiają za tym "ważne
powody".
I CSK 535/25
5
Przez przyczynienie się do powstania majątku wspólnego rozumie się
całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę
i zaspokojenie jej potrzeb, a więc nie tylko wysokość zarobków czy innych
dochodów osiąganych przez każde z nich, lecz także i to, jaki użytek czynią oni
z tych dochodów, czy gospodarują nimi racjonalnie i nie trwonią ich lekkomyślnie.
Ważnymi powodami w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o. są natomiast względy natury
etycznej, które wskazują, że w konkretnych okolicznościach równość udziałów
pozostawałaby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (zob.
postanowienie SN z 18 października 2023 r., II CSKP 1596/22).
Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń
faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem
się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że
w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu
instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.
Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego
i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżąca błędnie traktuje skargę
kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji
wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do ciężaru dowodu wykazania nierównych
udziałów w majątku. Sądy meriti trafnie wskazały, że wspólność ustawowa
małżeńska trwała 30 lat, w trakcie których obie strony zarobkowały cały czas. Spór
ogniskował się na celu wydatkowania środków.
Nie ma racji skarżąca, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne.
Nie spełniła ciążącego na niej obowiązku wykazania, że jej stopień przyczynienia
się do powiększenia majątku był większy. Incydentalne zdarzenia nie mogły
determinować rozstrzygnięcia o ustaleniu nierównych udziałów w majątku
wspólnym.
Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności
postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
I CSK 535/25
6
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4
pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za
czynności radców prawnych.
Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
