I CSK 529/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
29 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J. sp. z o.o. w A.
przeciwko M. sp. z o.o. w B.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. w B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 7 sierpnia 2025 r., I AGa 121/24,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w
B. na rzecz J. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w A.
kwotę 2700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia pozwanej do
dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 7 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w sprawie
z powództwa J. sp. z o.o. w A. przeciwko M. sp. z o.o. w B. o zapłatę, na skutek
apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z 26 lipca 2024 r.,
oddalił apelacje (pkt I) oraz zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 8100 zł
I CSK 529/26
2
wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się
orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów
postępowania odwoławczego (pkt II).
Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,
zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości oraz uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej
instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu
w Białymstoku.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
skarżąca powołała się na: nieważność postępowania mająca wynikać z: (i)
nienależytego umocowania pełnomocnika powódki, (ii) pozbawienia pozwanej
możności obrony jej praw na skutek pominięcia zgłoszonych przez pozwaną
dowodów mających udowodnić fakt dokonania przez pozwaną potrącenia
wierzytelności przysługującej pozwanej od powódki z wierzytelnością dochodzoną
przez powódkę w niniejszym postępowaniu; potrzebę wykładni art. 498 § 1 w zw. z
art. 455 k.c. i art. 2031 k.p.c. jako przepisów wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów w zakresie: (i) możliwości złożenia oświadczenia o potrąceniu
wzajemnych wierzytelności już w wezwaniu dłużnika wzajemnego przez wierzyciela
wzajemnego do zapłaty, na wypadek braku zapłaty długu wzajemnego w
wyznaczonym w wezwaniu terminie, (ii) możliwości potrącenia wzajemnych
wierzytelności w formie zarzutu procesowego; oczywistą zasadność wniesionej
przez siebie skargi.
Powódka złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniosła o
odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o
zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w
tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie
według złożonego spisu kosztów wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za
czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
I CSK 529/26
3
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem
kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd
Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią
instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN
z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz Państwa jako dobra wspólnego
(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek nie oznacza to
braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka
zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak
przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego
wykonywania (stosowania) prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes prywatny
uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem zaspokojenia
interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II
CZ 178/99).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana
w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).
Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi
element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które
są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.
Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne
jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do
wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z
nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego
(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).
Jako najdalej idącą przyczynę kasacyjną pozwana wskazała nieważność
postępowania.
I CSK 529/26
4
W ocenie Sądu Najwyższego pozwana nie zdołała wykazać, że w niniejszej
sprawie zaktualizowała się ta przyczyna kasacyjna.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że aktach sprawy brak jest dowodu
z opinii biegłego, która potwierdzałaby, że podpis pod pełnomocnictwem
udzielonym przez powódkę, w imieniu której działał I.K., został sfałszowany.
W związku z powyższym brak jest podstaw do uznania, że pełnomocnik
reprezentujący powódkę był nienależycie umocowany.
Nie sposób przyjąć, że w sprawie wystąpiła nieważność postępowania z
uwagi na pozbawienie pozwanej możności obrony jej praw na skutek oddalenia
zgłoszonych przez nią wskazanych już wyżej wniosków dowodowych. Należy
podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego
pozbawienie strony możności obrony jej praw polega na tym, że strona na skutek
wadliwości działań procesowych sądu lub strony przeciwnej nie brała udziału
w całym postępowaniu lub jego znacznej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie
mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem wyroku w danej
instancji. Ocena zaistnienia takiej sytuacji procesowej dokonywana być powinna
w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Chodzi jednak tylko o wypadki
rzeczywistego pozbawienia możności obrony, którego skutkiem było niedziałanie
strony w postępowaniu. O pozbawieniu strony możności obrony swych praw
przesądza kumulatywne wystąpienie trzech okoliczności: naruszenia przez sąd
przepisów procesowych będących źródłem uprawnień strony, wpływ tego
uchybienia na wyłączenie możliwości działania strony w postępowaniu oraz
niemożność obrony swych praw w postępowaniu w następstwie wystąpienia obu
uprzednio wymienionych okoliczności (postanowienie SN z 7 maja 2021 r., IV CSK
599/20).
W świetle powyższego okoliczności wskazane przez skarżącą nie pozwalają
na przyjęcie, że doszło do pozbawienia pozwanej możności obrony jej
praw. Wskazana przez pozwaną przyczyna nieważności postępowania nie może
być bowiem rozciągnięta na przypadki nieprzeprowadzenia wnioskowanych
dowodów i to niezależnie od tego, czy następuje to na skutek ich oddalenia przez
sąd w związku z uznaniem, iż nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia istoty sprawy,
I CSK 529/26
5
bądź w wyniku naruszenia przepisów procesowych, normujących zasady
przeprowadzania postępowania dowodowego (postanowienie SN z 20 maja
2016 r., II CZ 29/16). Ewentualne uchybienia tego rodzaju nie pozbawiają strony
możności obrony jej praw, a jedynie mogą utrudniać lub uniemożliwiać właściwe
ustalenie stanu faktycznego lub w inny sposób wpływać na treść rozstrzygnięcia, co
może stanowić podstawę zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa procesowego
(wyrok SN z 7 maja 2009 r., IV CSK 513/08).
Odnosząc się do przyczyny kasacyjnej w postaci potrzeby wykładni art. 498
§ 1 w zw. z art. 455 k.c. i art. 2031 k.p.c. Sąd Najwyższy wskazuje, że powodem
uznania oświadczeń pozwanej o potrąceniu za nieskuteczne nie było przyjęcie
przez Sądy obu instancji, że nie jest dopuszczalne zgłoszenie ewentualnego
zarzutu potrącenia tylko uznanie, że wierzytelności przedstawione przez pozwaną
do potrącenia nie były wymagalne (oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w
tym samym piśmie, w którym pozwana wezwała powódkę do zapłaty kwot,
mających być przedmiotem potrącenia na wypadek niedokonania zapłaty przez
powódkę). Powstanie stanu wymagalności wierzytelności musi bowiem poprzedzać
złożenie oświadczenia o potrąceniu. Tymczasem w uzasadnieniu wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca przywołała orzeczenia sądów
powszechnych dotyczące możliwości zgłoszenia przez stronę pozwaną
ewentualnego procesowego zarzutu potrącenia na wypadek uznania przez sąd
rozpoznający sprawę, że powództwo zasługuje na uwzględnienie. Orzeczenia te
dotyczą zatem kwestii, która nie miała znaczenia dla przyjęcia przez Sąd
odwoławczy, że złożone przez pozwaną oświadczenie o potrąceniu nie było
skuteczne.
Brak jest również podstaw do uznania, że wniesiona przez pozwaną skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wywód zaprezentowany przez skarżącą
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w
odniesieniu do tej przyczyny kasacyjnej jest bowiem zupełnie niepowiązany z
zarzutami sformułowanymi w skardze. Tymczasem przyczyna kasacyjna w postaci
oczywistej zasadności skargi dotyczy sytuacji, w których zarzut sformułowany w
skardze kasacyjnej przedstawia się jako oczywisty już na etapie lektury wniosku -
poprzez jedną wyraźną i przekonującą tezę, pozwalającą stwierdzić wadliwość
I CSK 529/26
6
orzeczenia bez potrzeby sięgania do uzasadnienia skargi kasacyjnej czy akt
sprawy (postanowienie SN z 23 października 2025 r., I CSK 3860/23 i przywołane
w nim orzecznictwo). Z uwagi na brak powiązania pomiędzy zarzutami skargi
a uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w zakresie
przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie sposób uznać, że
skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną jest oczywiście uzasadniona.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i 3, art. 99 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 §
1 i art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 118).
Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[SOP]
