I CSK 510/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
24 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.A.
przeciwko Gminie Ł.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli ewentualnie o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Gminy Ł.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 14 sierpnia 2024 r., I ACa 361/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda 2700 (dwa tysiące
siedemset) złotych z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia pozwanej do dnia zapłaty
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Pozwana, Gmina Ł., wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Łodzi z 14 sierpnia 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa
M.A. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, ewentualnie o zapłatę.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca wskazała
na oczywistą zasadność skargi polegającą na naruszeniu przepisów prawa
materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 63 ust. 1, 2 i 3 i art. 36 ust. 1 w zw.
I CSK 510/25
2
z art. 37 ust. 11 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym. Skarżąca wskazała także, że w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne związane ze stosowaniem art. 37 ust. 11 w zw. z art. 36 ust. 1
ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym powstaje ryzyko
naruszenia ochrony praw podmiotu niebędącego gminą, poprzez nieuprawione
promowanie ochrony praw gminy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia
SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,
III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien
nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia
SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego
prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –
I CSK 510/25
3
w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na
uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.
Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista
zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej
wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym
o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób, sprzeczną
z jednolitą i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,
I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,
I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,
I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,
I CSK 5328/22).
Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwana pod pozorem oczywistej
zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego
w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawiła wyłącznie własne
stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem Sądu drugiej
instancji.
Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń
faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem
się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że
w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu
instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.
Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego
i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżąca błędnie traktuje skargę
kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą. Znamienne, że sądy obu instancji
wyczerpująco i wnikliwie odniosły się do przeprowadzonych dowodów z opinii
Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku i biegłego pediatry-neonatologa. Nie ma
racji skarżąca, iż odmowa przeprowadzenia opinii uzupełniających stanowiła
uchybienie Sądu Odwoławczego.
I CSK 510/25
4
W judykaturze zostało już rozstrzygnięta korelacja art. 36 i 37 ustawy
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W wyroku z 21 marca 2024 r.,
II CSKP 1993/22 Sąd Najwyższy wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.z.p.
(w brzmieniu obowiązującym do 24 września 2023 r.) wysokość odszkodowania
z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 36 ust. 3 u.p.z.p.
ustala się na dzień jej sprzedaży. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi
różnicę między wartością nieruchomości określoną przy uwzględnieniu
przeznaczenia terenu obowiązującego po uchwaleniu lub zmianie planu
miejscowego a jej wartością, określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu,
obowiązującego przed zmianą tego planu, lub faktycznego sposobu
wykorzystywania nieruchomości przed jego uchwaleniem. W dotychczasowym
orzecznictwie Sądu Najwyższego ujmowanie pojęć "przeznaczenie terenu"
i "faktyczny sposób wykorzystywania nieruchomości" nie jest jednolite.
Wskazuje się bowiem, że sposób korzystania z nieruchomości ma znaczenie
w przypadku, gdy nieruchomość nie była objęta MPZP, natomiast przeznaczenie
nieruchomości (terenu) jest determinowane obowiązującym planem. Zatem
korzystanie z nieruchomości nawiązuje do stanu faktycznego, a jej przeznaczenie -
do stanu prawnego, wyznaczonego ustaleniami planu (zob. wyrok SN
z 5 lipca 2012 r., IV CSK 619/11, podobnie wyrok SN z 22 listopada 2003 r.,
II CSK 98/13).
W konsekwencji faktyczny sposób wykorzystywania nieruchomości
w rozumieniu art. 37 ust. 1 u.p.z.p. to wyłącznie stan rzeczywisty nieruchomości
przed uchwaleniem lub zmianą planu zagospodarowania przestrzennego, a nie
potencjalne (przyszłe) możliwości zagospodarowania nieruchomości (wyroki SN
z 9 października 2020 r., III CSK 78/18, i z 19 listopada 2020 r., II CSK 63/19).
W takim ujęciu nieruchomość nieobjęta planem nie ma określonego
"przeznaczenia" (o nim może decydować tylko plan), co oznacza, że w takim
przypadku możliwa jest tylko ocena "sposobu korzystania" z niej. Z tego względu
faktyczny sposób wykorzystywania nieruchomości objętej planem, w przypadku
jego zmiany, traci na znaczeniu z perspektywy art. 37 ust. 1 u.p.z.p., bo dla oceny
zmiany wartości nieruchomości istotne jest tylko jej przeznaczenie wynikające
z wcześniejszego planu w kontekście postanowień nowego (zmienionego) planu.
I CSK 510/25
5
Z drugiej strony przyjmuje się również, że nieruchomość nieobjęta planem
ma w rozumieniu art. 36 i 37 u.p.z.p. określone przeznaczenie (zob. wyroki SN
z 9 września 2015 r., IV CSK 754/14, i z 11 maja 2018 r., III CSK 461/17,
i powołane w nich orzecznictwo). W tym przypadku "faktyczny sposób
wykorzystania" i "przeznaczenie" nieruchomości nie są uzależnione od tego, czy
nieruchomość była wcześniej objęta MPZP, czy też nie, ale od tego, w jaki sposób
nieruchomość jest aktualnie wykorzystywana i jak może zostać potencjalnie
i realnie wykorzystana w przyszłości. Stąd też przez korzystanie z nieruchomości
w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem rozumie się obiektywne
określenie możliwych w świetle uregulowań prawnych sposobów gospodarowania
na tej nieruchomości, zgodnych z dotychczas obowiązującym planem miejscowym,
bez względu na to jaki sposób korzystania realizował lub planował uprawniony
(wyrok SN z 9 października 2020 r., III CSK 78/18, zob. też m.in. wyroki SN:
z 11 września 2009 r., V CSK 46/09; z 5 lipca 2012 r., IV CSK 619/11;
z 9 kwietnia 2015 r., II CSK 336/14).
Jednak jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku
z 26 stycznia 2024 r., II CSKP 1657/22, ostatecznie skutek praktyczny obu
kierunków wykładni jest zbieżny. W celu ustalenia czy korzystanie z nieruchomości
stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone (art. 36 ust. 1 u.p.z.p.) badany jest
stan istniejący przed wprowadzeniem aktualnego planu, czyli sposoby
wykorzystania gruntu, które - w perspektywie planistycznej (w tym: co do
możliwości zabudowy) - były dostępne właścicielowi w określonych faktycznych
i prawnych uwarunkowaniach należącej do niego nieruchomości.
Sąd Apelacyjny słusznie podkreślił, że Sąd Okręgowy trafnie ocenił, że
w okresie luki planistycznej powód poczynił kroki w celu wybudowanie dwóch
budynków mieszkalnych, co następnie zniweczył uchwalony w 2019 r. plan
zagospodarowania przestrzennego. Sam fakt, że pozwana nie zgadzała się
z oceną przeprowadzonych dowodów nie może stanowić podstaw kasacyjnych.
Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności
postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
I CSK 510/25
6
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Adam Doliwa
(P.H.)
[a.ł]
