I CSK 478/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
30 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. Z. i D. Z.
przeciwko Bank w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 30 września 2024 r., I ACa 3666/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów tytułem kosztów
postępowania kasacyjnego po 1350 zł (tysiąc trzysta
pięćdziesiąt) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia
pozwanemu do dnia zapłaty.
M.L.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Banku w W. od wyroku Sądu
Apelacyjnego we Wrocławiu z 30 września 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 478/25
2
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego
wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale
także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego
sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych
ocen (zob. m.in. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr
1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego wyjaśnienie przyczyni się
do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 10 lutego 2023 r., I CSK
4691/22).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
I CSK 478/25
3
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN
z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).
Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji
prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności, uzasadniającej
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na
czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia SN
z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/06).
Według skarżącego w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, a to przepisów art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13,
art. 65, art. 354, art. 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.
bank., jak również art. 189 k.p.c.
Jednocześnie jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne, związane z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2
dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku z motywem dwudziestym
pierwszym dyrektywy 93/13, sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie:
„Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych?”
Ponadto jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
związane z wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13,
sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie:
„Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji
I CSK 478/25
4
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej
i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych
w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej
strony stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów
nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?”
Co więcej, według skarżącego w sprawie występnie istotne zagadnienie
prawne związane z wykładnią art. 69 ust. 3 pr.bank., sprowadzające się do
odpowiedzi na pytanie:
„Czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo - odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa?”
Jednocześnie w ocenie skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne, związane z wykładnią art. 3851 § 1 k.c., sprowadzające się do odpowiedzi
na pytanie:
„Czy wobec dokonania przez kredytobiorcę spłaty kredytu indeksowanego
do waluty obcej i wygaśnięciem tym samym umowy łączącej strony, uzasadnione
jest przyjęcie, że w związku z dobrowolnym wykonaniem umowy przez strony nie
I CSK 478/25
5
można dokonywać kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany
do waluty obcej klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty
obcej, a tym samym niedopuszczalnym jest uznanie ich za niedozwolone
(nieuczciwe) warunki umowne, skoro zasadniczym skutkiem uznania pewnych
postanowień umownych za niedozwolone jest brak związania nimi konsumenta,
a umowa ma wiązać strony w pozostałym zakresie, a tym samym logicznym jest
wniosek, że dotyczy to okresu, w którym umowa obowiązuje, a nie okresu, po
którym zobowiązania z niej wynikające w całości wygasły, co następuje
w przypadku ich wykonania?”
Ponadto autor skargi kasacyjnej wskazał, że w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, związane z wykładnią art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c.
w związku z art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13, sprowadzające się do odpowiedzi na
pytanie: „Czy przedumowny obowiązek informacyjny wobec konsumenta stanowi
element postanowienia umownego, w związku z czym ewentualny brak wypełnienia
takiego obowiązku może podlegać badaniu jako samodzielna przesłanka
abuzywności?”
Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie, w ramach istnienia
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów
prawa, koncentrują się wokół problemu dotyczącego abuzywności postanowień
umowy i skutków tej abuzywności, które były w ostatnim czasie przedmiotem
licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. SN w uchwale z 28 kwietnia 2022 r.,
III CZP 40/22, OSNC 2022, nr 11, poz. 109, i w wyrokach: z 24 października 2018
r., II CSK 632/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 30
września 2020 r., I CSK 556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 28 września
2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54; z 3 lutego 2022 r., II CSKP
415/22; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 9 grudnia 2022 r., II CSKP 1262/22;
z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; z 23 marca 2022 r., II CSKP 532/22; z 30
czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52; z 30 czerwca
2022 r., II CSKP 676/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja 2022 r., II
CSKP 713/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP
1104/22; z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22;
I CSK 478/25
6
z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 487/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22;
z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22; z 26 maja 2022 r., II CSKP 711/22; z 19 maja
2022 r., II CSKP 792/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; z 30 czerwca 2022 r.,
II CSKP 883/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; z 8 września 2022 r., II CSKP
1094/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 53; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22;
z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22; z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1442/22;
z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22;
z 8 lutego 2023 r., II CSKP 483/22; z 28 lutego 2023 r., II CSKP 1440/22; z 17
marca 2023 r., II CSKP 924/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 26
stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22; z 31 marca
2023 r., II CSKP 1052/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 13 maja 2022 r., II
CSKP 464/22; z 23 maja 2023 r., II CSKP 973/22; z 30 maja 2023 r., II CSKP
1536/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22; z 18 października 2023 r., II
CSKP 1722/22, i z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że postanowienia
umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok SN z 2 czerwca 2021 r.,
I CSKP 55/21). Wyjaśniono, że niedozwolone postanowienie umowne (art. 3851 § 1
k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na
korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to
postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Nie
budzi też wątpliwości, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia
w umowie kredytu może uzasadniać uznanie umowy za nieważną (zob. np.
uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. - zasadę
prawną - III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; uchwałę SN z 16 lutego 2021 r.,
III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40; postanowienie Sądu Najwyższego
z 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20, MoP 2021, nr 15, s. 775; wyroki TSUE
z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko
Raiffeisen Bank International AG i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W.
I CSK 478/25
7
przeciwko Bank BPH S.A.). Stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie
sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez
przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Niedopuszczalne jest
zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym
mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis
prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli
abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej
klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu
ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone
postanowienie umowne. (zob. postanowienia SN z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22
i wskazane tam orzeczenia; z 6 października 2022 r., I CSK 3614/22).
Ponadto w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25
kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, że
w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi na przeszkodzie wypełnianiu luk
w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się
w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze
ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są
uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub
ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub
przepisów mających zastosowanie w przypadku, gdy strony umowy wyrażą na to
zgodę. Zdaniem Trybunału jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych
klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic
kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego,
I CSK 478/25
8
które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty.
W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby
sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków
umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy
procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty,
przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać
bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę
charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyrok TSUE z 3 października 2019
r., C-260/18, pkt 44 i 45; zob. też wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).
Jednocześnie należy podkreślić, że w judykaturze Sądu Najwyższego
obecnie dominuje pogląd, iż zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we
wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne
świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17;
9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,
nr 2, poz. 20; 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W orzecznictwie TSUE również
podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego
przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te,
które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego
względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z: 30 kwietnia 2014 r.
w sprawie C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; 26 lutego 2015 r. w sprawie
C-143/13, Matei, pkt 54; 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, Van Hove, pkt 33;
20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane
są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”),
które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu
waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE
z: 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; 20 września 2018
r. w sprawie C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; 14 marca 2019 r.
w sprawie C-118/17, Dunai, pkt 48; 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18,
Dziubak, pkt 44).
Ponadto w orzecznictwie TSUE wyjaśniono, iż wymóg wyrażenia warunku
umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała
I CSK 478/25
9
w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów
warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem
a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był
w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające
dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.
Odnosząc się do ostatniego z podniesionych przez skarżącego zagadnień
należy w pierwszej kolejności wskazać, że i ono nie wpisuje się w realia niniejszej
sprawy, ponieważ przedumowny obowiązek informacyjny wobec konsumenta nie
był samodzielną przesłanką uznania abuzywności wskazanych przez Sąd
postanowień umownych. Natomiast orzecznictwo Sądu Najwyższego jednolicie stoi
na stanowisku, że przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka
kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale
unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku
finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne,
a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej,
mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK
483/18). Ten obowiązek nie został wypełniony przez skarżącego.
Konkludując, należy uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyczerpująco
wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE i obecnie nie wymagają dalszej analizy.
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 98 k.p.c.
M.L.
[SOP]
I CSK 478/25
10
