I CSK 4604/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
28 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 28 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.S. i D.N.
z udziałem T.N. i M.N.
o zniesienie współwłasności,
na skutek skargi kasacyjnej M.S. i D.N.
od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z 21 kwietnia 2023 r., II Ca 14/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
I CSK 4604/23
2
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
wnioskodawcy M.S. i D.N. powołali się na istotne zagadnienie prawne dotyczące
możliwości przyjęcia uniwersalnego kryterium decydującego o przyznaniu dzielonej
rzeczy
jednemu
ze
współwłaścicieli
(art. 212 § 2 k.c.) w sytuacji, w której typowe kryteria, takie jak potrzeby
mieszkaniowe lub względy ekonomiczne, okazałyby się nieadekwatne. Wskazali
również na nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji wynikającą z
rozpoznania sprawy w składzie jednego sędziego (art. 379 pkt 4 k.p.c.) i oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
Bliższa analiza wniosku nie pozwalała przyjąć, aby w sprawie, w której
wydano zaskarżone postanowienie, zachodziła powołana przyczyna kasacyjna.
W art. 212 § 2 k.c. ustawodawca nieprzypadkowo posłużył się nieostrym
określeniem „stosownie do okoliczności”, pozostawiającym sądowi meriti określony
luz decyzyjny i umożliwiającym dostosowanie rozstrzygnięcia co do przyznania
rzeczy niepodzielnej jednemu ze współwłaścicieli do ogółu okoliczności
konkretnego przypadku. Unormowania takie z istoty rzeczy nie poddają się łatwo
uogólnieniom, a tym samym nie mogą co do zasady stanowić materii zagadnienia
prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., którego jedną z cech jest
I CSK 4604/23
3
abstrakcyjny charakter. Ponadto, próba zdefiniowania jednego ogólnego kryterium,
które miałoby rozstrzygać o tym, któremu z właścicieli należy przyznać rzecz,
godziłaby – niezależnie od treści tego kryterium – w elastyczny i ukierunkowany na
ocenę ogółu okoliczności konkretnej sprawy charakter normy wyrażonej w art. 212
§ 2 k.c.
Skarga kasacyjna nie była również oczywiście uzasadniona w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., co wymaga, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem,
wykazania, że zaskarżone orzeczenie jest błędne w sposób kwalifikowany i
widoczny już prima vista, bez potrzeby dłuższych badań lub dociekań (por. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,
OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr
10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Powołane we wniosku
argumenty dotyczące pominięcia dowodów przez Sąd Okręgowy, z
uwzględnieniem wskazywanej przez skarżących tezy dowodowej, nie pozwalały
przyjąć, by taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Konkluzji tej nie
zmieniały zarzuty dotyczące sposobu sporządzenia uzasadnienia przez Sąd
Okręgowy, zważywszy, że w sposób jasny obrazowało ono tok rozumowania Sądu
drugiej instancji i nie stało na przeszkodzie przeprowadzeniu efektywnej kontroli
kasacyjnej (por. w kontekście możliwości powoływania się w postępowaniu
kasacyjnym na naruszenie art. 387 § 21 k.p.c. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia
13 maja 1997 r., II CKN 112/97, z dnia 11 maja 2000 r., I CKN 272/00, z dnia 20
lutego 2003 r., I CKN 65/01, z dnia 15 kwietnia 2016 r., I CSK 278/15 i z dnia 9
sierpnia 2019 r., II CSK 352/18, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
22 maja 2013 r., III CSK 293/12, OSNC 2013, nr 12, poz. 14).
W zakresie akcentowanej we wniosku nieważności postępowania przed
Sądem Okręgowym należało ograniczyć się do spostrzeżenia, że zaskarżone
orzeczenie – co zauważali również skarżący – nie było objęte czasowymi skutkami
wykładni prawa przyjętej w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
(zasada prawna) z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNP 2023, nr 10, poz.
104). Rozumowanie, według którego nieważność postępowania wynikająca z
rozpoznania sprawy w składzie jednoosobowym miałaby dotyczyć także
rozstrzygnięć wydanych w czasie poprzedzającym podjęcie uchwały, w zależności
I CSK 4604/23
4
od indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy, kolidowałoby z zaakcentowaną
w motywach uchwały zasadą pewności prawa i nadrzędną potrzebą zapewnienia
stabilności obrotu, które zdaniem powiększonego składu Sądu Najwyższego
przemawiały nie tylko na rzecz nadania jej rangi zasady prawnej, lecz także za
temporalnym ograniczeniem przyjętej w niej interpretacji (por. np. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2024 r., I CSK 2565/23 i z dnia 3
października 2024 r., I CSK 490/24).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.,
Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(K.G.)
[a.ł]
