I CSK 456/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
30 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa S.S.
przeciwko Bankowi w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 25 września 2024 r., I ACa 1041/24,
1) odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania,
2) zasądza od Banku w W. na rzecz S.S. kwotę 2700 (dwa
tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
pozwanej do dnia zapłaty.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 25 września 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w sprawie
z powództwa S.S. przeciwko Bank w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek apelacji
pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z 22 listopada 2023 r., I C 91/23,
zmienił wyrok Sądu I instancji w punkcie II w ten sposób, że obowiązek zapłaty
przez pozwaną na rzecz powoda kwoty 66 260,08 zł wstrzymał do czasu
I CSK 456/25
2
zaoferowania przez powoda zwrotu stronie pozwanej kwoty 75 000 zł albo do chwili
zabezpieczenia zwrotu tej kwoty (pkt 1), w pozostałej części apelację oddalił (pkt 2),
zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 4050 zł tytułem kosztów
postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w
zapłacie od dnia uprawomocnienia się rozstrzygnięcia o kosztach do dnia zapłaty
(pkt 3).
Strona pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu II instancji,
zaskarżając to orzeczenie w części, tj. w zakresie punktów 2 i 3 oraz wnosząc o
uchylenie zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie punktów 2 i 3. Skarżąca
wniosła ponadto o zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
pozwana wskazała na występowanie w sprawie potrzeby wykładni przepisów
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: 1) art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c., 2)
art. 3851 § 1 i 3 w zw. z art. 58 § 1 i 3 oraz art. 358 § 1 i 2 w zw. z art. 56 k.c.
Ponadto, pozwana powołała się na występowanie w sprawie istotnych
zagadnień prawnych, które skarżąca sformułowała w formie następujących pytań:
1) czy możliwe jest ustalenie nieważności umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej wskutek uznania przez sąd za niedozwolone postanowień umowy
kredytu dotyczących sposobu ustalania kursu waluty obcej poprzez odesłanie do
tabeli kursowej stosowanej przez bank, jeżeli po ich usunięciu treść umowy nie
wykracza poza granice swobody umów w rozumieniu art. 3531 k.c. ani nie jest
sprzeczna z treścią art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo
bankowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1646) w brzmieniu sprzed nowelizacji
ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych
innych ustaw (Dz.U. 2011 nr 165 poz. 984)?;
2) czy art. 358 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy (tj. w
brzmieniu z dnia 13 lutego 2009 r.) może zostać zastosowany jako przepis
dyspozytywny w miejsce postanowień umowy i regulaminu wyeliminowanych ze
stosunku prawnego z powodu ich nieważności lub abuzywności?
I CSK 456/25
3
Powód złożył odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanej, w której wniósł o
odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz
o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w
tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
koncentruje się wokół problematyki skutków uznania za abuzywne postanowień
umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej dotyczących zasad ustalania
tego kursu na potrzeby wykonania umowy.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za abuzywne
należy uznać postanowienia przyznające bankowi uprawnienie do jednostronnego
ustalania tego kursu (zob. wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13
maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22;
z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).
Tymczasem źródłem abuzywności tego rodzaju postanowień jest również,
a może przede wszystkim, nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami umowy
ryzyka ekonomicznego związanego z ewentualną zmianą kursu waluty obcej. Z
tego rodzaju nierównomiernym rozłożeniem ryzyka pomiędzy bankiem a
konsumentem mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu.
Ryzyko instytucji kredytowej (banku) jest bowiem bardzo ograniczone – to,
że może ona uzyskać mniejszy zysk niż ustalony według kursu obowiązującego w
dniu zawarcia umowy, jest w znacznej mierze przewidywalne i tylko nadzwyczajne
sytuacje związane ze stanem gospodarki (kryzysy walutowe, krach giełdowy, wojna
itp.) mogą doprowadzić do nadzwyczajnej zmiany na jego niekorzyść. Natomiast
ryzyko konsumenta jest zasadniczo nieograniczone a wpływ na stopień tego ryzyka
mają nie tylko zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, ale również zdarzenia
o bardziej przewidywalnym charakterze. Sytuacja konsumenta zależy każdorazowo
od wahań „w górę” kursu waluty indeksacji, przy czym umowa kredytu zawarta
przez strony nie przewiduje żadnej górnej granicy tego kursu, po której osiągnięciu
I CSK 456/25
4
dalszy jego wzrost nie wpływa już na wysokość świadczeń spełnianych przez
konsumenta na rzecz banku. Poprzez wyznaczenie takiej granicy strony umowy
dzieliłyby między siebie ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty indeksacji. Jest
to tym istotniejsze, że umowa kredytu generuje długoterminowy stosunek prawny,
w związku z czym znaczny wzrost kursu waluty obcej względem kursu z dnia
zawarcia umowy kredytu powoduje, że zostają zaburzone proporcje pomiędzy
łączną wysokością rat kapitałowo-odsetkowych spłaconych przez konsumenta a
wysokością udostępnionego mu kapitału.
W ten sposób dochodzi do nierównomierności ryzyka, które z uwagi na
przewidziany w umowie kredytu mechanizm dla przedsiębiorcy jest istotnie
ograniczone, zaś dla konsumenta nieograniczone. Innymi słowy, każdy kurs „w
górę” według istniejącego w umowie mechanizmu, a zatem zmiana niekorzystna
ekonomicznie dla słabszej strony umowy, jest dla konsumenta wiążący (ad
infinitum) bez względu na jego wysokość czy okoliczności zmiany i to w
nieograniczonym zakresie, na co konsument w żadnym razie nie ma wpływu.
Natomiast analogicznego ryzyka ad infinitum bank na siebie wobec konsumenta nie
przyjmuje. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i to właśnie przesądza o
abuzywnym charakterze zawartych w umowie postanowień dotyczących indeksacji
(zob. wyrok SN z 16 maja 2024 r., II CSKP 1305/22).
W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjmuje się,
że celem dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE z 1993 r., L 95,
s. 29) jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami
poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe przy
jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków umowy
(wyroki TSUE: z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ECLI:EU:C:2023:911, pkt 91; z 29
kwietnia 2021 r., C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341, pkt 72 i przywołane tam
orzecznictwo). Chodzi przy tym o zastąpienie formalnej równowagi praw
i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą rzeczywistą, która
przywraca równość stron (wyrok TSUE z 15 marca 2012 r., C-453/10,
ECLI:EU:C:2012:144, pkt 28 i przywołane tam orzecznictwo).
I CSK 456/25
5
Zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych
dotyczących zasad ustalania kursu waluty obcej innym sposobem ustalania tego
kursu, np. kursem średnim Narodowego Banku Polskiego, co jest postulowane
w wielu skargach kasacyjnych wnoszonych przez banki, w tym w skardze
wniesionej w niniejszej sprawie, nie doprowadziłoby do wprowadzenia rzeczywistej
równowagi pomiędzy bankiem a konsumentem, ponieważ konsument dalej
ponosiłby nieograniczone ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty obcej. W
umowie kredytu w dalszym ciągu nie byłoby bowiem postanowienia limitującego
ryzyko ekonomiczne po stronie konsumenta. Zmieniłby się wyłącznie sposób
ustalania kursu waluty obcej, co jest niewystarczające do uznania, że pozycja
banku i konsumenta stała się równorzędna.
Odnosząc się z kolei do wskazanej przez skarżącą potrzeby wykładni art.
3851 § 1, 3 i 4 k.c. należy podkreślić, że ewentualne dokonanie przez Sąd
Najwyższy wykładni wskazanych przez pozwaną przepisów w zakresie
oczekiwanym przez skarżącą nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej
sprawy, ponieważ z ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wyroku Sądu II
instancji wynika, że powoda nie poinformowano o możliwości negocjowania
postanowień umowy. Tymczasem, zgodnie ze stanowiskiem skarżącej punktem
wyjścia dla wykładni art. 3851 § 1, 3 i 4 k.c. miałoby być założenie, że konsument
miał możliwość negocjowania postanowień umowy, lecz z niej nie skorzystał.
Wadliwie zostało również sformułowane uzasadnienie wniosku o przyjęcie
skargi do rozpoznania w zakresie, w jakim powódka wskazuje na potrzebę wykładni
art. 3851 § 1 i 3 w zw. z art. 58 § 1 i 3 oraz art. 358 § 1 i 2 w zw. z art. 56 k.c. jako
przepisów mających wywoływać rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Powołanie się na tę przesłankę przedsądu wymaga – poza przytoczeniem
konkretnego przepisu prawa – wykazania, że przepis ten, mimo że budzi poważne
wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź jest ona niejednolita (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r. II CZ 102/02).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno w takim wypadku
zawierać wskazanie, które przepisy wymagają wykładni i na czym polegają
poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub rozbieżnościami w ich
I CSK 456/25
6
stosowaniu (postanowienia SN: z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 24 kwietnia 2018
r., II CSK 743/17).
Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna zostać wykazana przez
przywołanie judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach
faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób
(postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Wykazanie rozbieżności
w orzecznictwie powinno opierać się na przedstawieniu wypowiedzi zawierających
przede wszystkim aktualne poglądy judykatury, a nie stanowiska wprawdzie
wyrażane w przeszłości, lecz od których już wcześniej odstąpiono w związku
z rozwojem trendów wykładni i stosowania prawa (postanowienie SN
z 15 października 2020 r., I CSK 26/20).
Skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie przywołała orzeczeń sądów powszechnych, w których
zaprezentowano odmienną wykładnię wskazanych przez nią przepisów. Z kolei
wskazanie różnych stanowisk prezentowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
tak jak czyni to pozwana, nie stanowi o istnieniu rozbieżności, które uzasadniają
przyjęcie skargi do rozpoznania, bowiem nie jest bezpośrednią funkcją instytucji
skargi kasacyjnej doprowadzenie do eliminacji ewentualnych rozbieżności w
orzecznictwie Sądu Najwyższego, lecz w sprawach rozpoznawanych przez sądy
powszechne. Skarga kasacyjna nie służy bowiem ujednoliceniu praktyki
orzeczniczej i wykładni dokonywanej przez Sąd Najwyższy, lecz wyjaśnieniu
kierunku wykładni w orzecznictwie sądów powszechnych, co wynika z roli i
ustrojowej pozycji Sądu Najwyższego oraz instrumentów, jakimi w tym zakresie
dysponuje. Natomiast ewentualne rozbieżności w orzecznictwie samego Sądu
Najwyższego nie tylko nie mogą stanowić podstawy uznania zasadności zarzutów
skargi kasacyjnej, ale wręcz potwierdzają istnienie ram dopuszczalnej wykładni
prawa przez sądy, o ile stanowisko Sądu Najwyższego nie znalazło
jednoznacznego wyrazu w uchwale mającej moc zasady prawnej (w szczególności
pełnego składu Sądu Najwyższego lub Izby; zob. postanowienie SN z 28 czerwca
2024 r., I CSK 3413/23).
I CSK 456/25
7
Odnosząc się z kolei do zagadnień prawnych sformułowanych przez
pozwaną, należy podkreślić, że podniesione przez nią kwestie były już
przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego. Istotne znaczenie ma w tym
kontekście w szczególności uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która z chwilą jej podjęcia
uzyskała moc zasady prawnej w świetle art. 87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), i jako taka
wiąże inne składy Sądu Najwyższego.
Zgodnie z uchwałą:
1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie.
3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,
powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na
rzecz każdej ze stron.
4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot
wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia
następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem
banku związanie postanowieniami umowy.
5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze
stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków
I CSK 456/25
8
pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili
popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały
determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w szczególności w zakresie, w jakim pozwana wskazuje na możliwość utrzymania
w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej po wyeliminowaniu
z niej postanowień dotyczących zasad ustalania tego kursu mających charakter
abuzywny i zastąpienia ich innym sposobem określenia kursu waluty obcej, np.
poprzez odwołanie się do kursu średniego NBP.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art.
39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[a.ł]
