I CSK 45/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
17 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A.D.
z udziałem K.K., M.R., R.R. i T.F.
o ustanowienie drogi koniecznej,
na skutek skargi kasacyjnej K.K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Ostrołęce
z 28 maja 2024 r., I Ca 312/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. ustala, że uczestnicy ponoszą koszty związane ze swym
udziałem w sprawie.
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z 25 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Pułtusku
po rozpoznaniu wniosku A.D. ustanowił na bliżej określonej nieruchomości
położonej w K., gm. N., nr ew. [...], na rzecz każdoczesnego właściciela bliżej
określonej nieruchomości położonej w K., nr ew. [...], służebność drogi koniecznej,
zgodnie z bliżej określonym projektem mapy sporządzonej przez biegłego
sądowego z zakresu geodezji; zasądził tytułem wynagrodzenia za ustanowienie
I CSK 45/25
2
służebności od aktualnych właścicieli nieruchomości władnącej na rzecz aktualnego
właściciela nieruchomości obciążonej kwotę 700 zł; oddalił wniosek w pozostałym
zakresie; nakazał pobrać od właścicieli nieruchomości władnącej na rzecz Skarbu
Państwa – Sądu Rejonowego w Pułtusku bliżej określoną kwotę tytułem zwrotu
nieuiszczonych wydatków oraz orzekł w sprawie kosztów postępowania.
2. Na skutek apelacji wniesionej przez uczestnika K.K. (właściciela
nieruchomości obciążonej) Sąd Okręgowy w Ostrołęce postanowieniem z 28 maja
2024 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że podwyższył kwotę
wynagrodzenia za ustanowienie służebności do kwoty 1.070,84 zł; oddalił apelację
w pozostałym zakresie; nakazał pobrać od właścicieli nieruchomości władnącej
oraz od uczestnika K.K. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Ostrołęce
bliżej określoną kwotę tytułem zwrotu wydatków orzekł w sprawie kosztów
postępowania apelacyjnego.
3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł uczestnik
K.K. Skarżący uczestnik wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący
stwierdził, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ zaskarżone
postanowienie narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 145 § 2 k.c.
4. Uczestnik A.D. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie
skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej
(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
I CSK 45/25
3
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Analiza sprawy wskazuje, że ustalenia sądów nie zawierają zarzucanych
przez skarżących uchybień, które kwalifikowałyby skargę jako oczywiście
uzasadnioną.
7. Skarżący uczestnik podnosząc oczywistą zasadność skargi twierdzi, że
oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia przez Sąd Okręgowy
przepisu art. 145 § 2 k.c. Zdaniem skarżącego Sąd błędnie uznał za prawidłowe
ustanowienie służebności gruntowej drogi koniecznej na działce ewidencyjnej
nr […], nie zaś – wg alternatywnego wariantu – na działce nr […], pomimo że
ustanowienie służebności na działce nr […] powoduje nieproporcjonalnie większe
obciążenie, niż w przypadku wyboru wariantu alternatywnego.
8. Na tle podniesionej przez skarżącego przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa,
nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi kasacyjnej (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06; z 3 marca 2020 r., V CSK
75/19). Funkcją postępowania kasacyjnego nie jest weryfikowanie wszelkich
naruszeń prawa w toku postępowania przed sądami meriti, w tym także przed
sądem odwoławczym. Przesłanka „oczywistej zasadności skargi kasacyjnej"
nie odpowiada jednocześnie w pełni przesłance „oczywistego naruszenia prawa"
przez wydanie zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
I CSK 45/25
4
z 20 lutego 2008 r., V CSK 512/07). W orzecznictwie przyjmuje się, że o przyjęciu
skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a zatem nie musi wyłącznie
rozstrzygać) per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz istotny
jest skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które
nie może się ostać (zob. zamiast wielu postanowienia Sądu Najwyższego:
z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia
2008 r., I UK 46/08; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października 2015 r.,
IV CSK 189/15; z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23). Oczywista nietrafność wyroku
ma być konsekwencją ewidentnego naruszenia prawa (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 26 kwietnia 2010 r. II CSK 36/2010; z 30 listopada 2010 r. I CSK
359/10). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego
prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej wiedzy prawniczej,
bez potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych badań lub dociekań,
podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie, bowiem
orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe (zob. postanowienia SN:
z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15; z 14 lutego 2020 r., V CSK 483/19). Innymi słowy,
uchybienia powinny być dostrzegalne w sposób oczywisty dla osoby mającej
wyższe wykształcenie prawnicze (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52; z 22 marca
2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 17 maja 2018 r., IV CSK
601/17; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 21 maja 2019 r., I CSK 219/19).
W ocenie Sądu Najwyższego skarżący nie przedstawił argumentów
potwierdzających oczywistą zasadność skargi w powyższym rozumieniu.
9. Zarzut skarżącego, iż sąd odwoławczy bezpodstawnie uznał, iż wybrany
ostatecznie wariant służebności powoduje nieproporcjonalnie większe obciążenie,
niż w przypadku wariantu alternatywnego, pozostaje w ścisłym związku
z ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie przez sądy meriti. Z tego względu
nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia ze strony Sądu Najwyższego. Kognicja
Sądu Najwyższego ma bowiem ograniczony charakter i nie obejmuje zarzutów
związanych z ustaleniami faktycznymi oraz oceną dowodów dokonanymi przez
sądy meriti (art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem
faktu, i nie dokonuje kontroli prawidłowości oceny dowodów przeprowadzonej przez
I CSK 45/25
5
sąd drugiej instancji, jak również kontroli prawidłowości dokonanych ustaleń
faktycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2011 r., III CSK 72/10).
Marginalnie wypada jedynie zauważyć, że Sąd Okręgowy dokonując ustaleń
niezbędnych do prawidłowego zastosowania przepisu art. 145 § 2 k.c. uwzględnił
okoliczność, iż w obszarze wyznaczonego przebiegu drogi koniecznej od długiego
czasu istnieje droga komunikacyjna, z której korzystali wnioskodawcy i ich
poprzednicy prawni, zaś spór co do dalszego korzystania z niej wynika nie
z samych uwarunkowań przebiegu drogi, lecz jest wynikiem konfliktu między
stronami z innego tytułu, a przy tym rozbieżność obszarem drogi koniecznej dla obu
rozważanych wariantów jej ustanowienia nie jest znaczna (uzasadnienie, k. 422).
Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów wskazujących,
iż rozstrzygnięcie sądu odwoławczego oparte na przedstawionych przesłankach
stanowi uchybienie przepisowi art. 145 § 2 k.c., a tym bardziej, że stanowi
kwalifikowane naruszenie prawa, widoczne prima facie, skutkujący oczywistą
zasadnością skargi.
10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 520 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Krzysztof Grzesiowski
(G.N.-J.)
[SOP]
