I CSK 4482/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
30 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku H.M.
z udziałem C.M., J.G., A.G., B.G., H.K., B.S., Z.S., E.N., S.F., H.N., T.P.,
W.D., S.Ł., T.M., D.M. i B.M.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej H.M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach
z 7 grudnia 2022 r., II Ca 802/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego
w Kielcach adw. A.K. kwotę 1 350 zł powiększoną o należny
podatek od towarów i usług z tytułu wynagrodzenia za
nieopłaconą pomoc prawną udzieloną wnioskodawczyni z urzędu
w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 7 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Kielcach oddalił
apelację wnioskodawczyni i uczestnika J.G. od postanowienia Sądu Rejonowego w
Staszowie z 22 marca 2022 r. oddalającego wniosek o zasiedzenie oznaczonej
nieruchomości.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, wnioskodawczyni wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art.
I CSK 4482/23
2
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jej zdaniem w toku postępowania odwoławczego
i podejmowanych czynności decyzyjnych związanych z wydaniem zaskarżonego
orzeczenia nie została zrealizowana zarówno funkcja rozpoznawcza, jak i kontrolna
sądu. W sprawie bowiem zaszła konieczność rozpatrzenia naruszenia przepisów
prawa materialnego, a zwłaszcza art. 172 k.c. i 336 k.c., oraz prawa procesowego,
zwłaszcza art. 382 k.p.c., 391 § 1 k.p.c., art. 233 zd. 1 k.p.c. i art. 328 k.p.c. przez
nieuwzględnienie w zgromadzonym materiale dowodowym dokumentów, z treści
których bezspornie i jasno wynika, że wnioskodawcy są nieprzerwanie
posiadaczami samoistnymi spornej nieruchomości od 18 kwietnia 1973 r. W ocenie
skarżącej orzeczenie w sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego,
których wykładnia - w efekcie jednolitego stanowiska judykatury i doktryny - nie
powinna budzić żadnych wątpliwości. Zaskarżony wyrok w sposób nieuprawniony
kwestionuje zasadność stosowania art. 172 w związku z art. 336 k.c. w aspektach
sprawy, a skarga - w świetle wielokrotnie wyjaśnianych wątpliwości co do
samoistnego posiadania i związanego z nim zasiedzenia - jest oczywiście
uzasadniona i jako taka winna być przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
Skarżąca podała ponadto, że kluczowym zagadnieniem w sprawie jest
dopuszczalność przyjmowania przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń sądu
pierwszej instancji, w sytuacji gdy podstawowym zarzutem apelacji jest
kwestionowanie właśnie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wyroku, i
wyraziła pogląd, iż w sytuacji gdy zarzuty dotyczą bezpośrednio ustaleń
faktycznych, sąd drugiej instancji zobligowany jest do przeprowadzenia gruntownej
oceny materiału dowodowego, natomiast możliwość przyjmowania za własne
(kwestionowanych) ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji powinna być
obwarowana obowiązkiem szczegółowego uzasadnienia takiego stanowiska.
Jednocześnie wskazała, że w apelacji zawarła obszerny wywód, w którym
szczegółowo kwestionowała ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji w
sprawie, a jego analiza prowadzi do odmiennych wniosków i ustaleń, niż uczynił ten
Sąd.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
I CSK 4482/23
3
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi
niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy,
sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji
orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub
procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15,
niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r.,
III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.;
z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17,
niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r.,
V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżąca nie wykazała, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego
rodzaju nieprawidłowościami. Ujawnione w jego uzasadnieniu motywy
I CSK 4482/23
4
rozstrzygnięcia przekonują, że przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego były
wszystkie postawione w apelacji zarzuty apelacyjne. Sąd ten odniósł się w
szczególności do postawionego w apelacji zarzutu błędów w ustaleniach
faktycznych i naruszenia zasad oceny dowodów, na których koncentrowała się
apelacja. Skarżąca nie wskazuje we wniosku, które z dowodów Sąd odwoławczy
miał pominąć, odmienna zaś od preferowanej przez skarżącą ocena materiału
dowodowego nie jest równoznaczna z pominięciem tego materiału. Pominięcie
przez sąd odwoławczy części materiału dowodowego, które może stanowić
przedmiot zarzutu kasacyjnego, to pominięcie przy dokonywaniu ustaleń oraz
nieuwzględnienie w ramach dokonywanych rozważań (zob. np. postanowienie
Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2015 r., IV CSK 109/15, niepubl.). Z uzasadnienia
zaskarżonego orzeczenia wynika, że podstawę rozważań Sądu Okręgowego
stanowiły wszystkie przeprowadzone w sprawie dowody, w uzasadnieniu wniosku
skarżąca zmierza natomiast do zakwestionowania ich oceny dokonanej przez Sąd.
Stosownie jednak do art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być
zarzuty dotyczące ustalenia faktów bądź oceny dowodów.
Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego uzasadnienie
oczywistej zasadności skargi nie może poprzestawać na prostym odwołaniu do
naruszeń prawa wskazanych w podstawach kasacyjnych. Uzasadnienia przyczyn
kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy nie
może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw, niezależnie od tego, że chodzi w
tym wypadku o zupełnie odmienne metody argumentowania (por. postanowienia
Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia
2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).
Skutecznym argumentem za powołaną we wniosku przyczyną przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie mogła być w konsekwencji wskazana przez
skarżącą „konieczność rozpatrzenia” naruszenia przepisów prawa materialnego i
procesowego ani ogólne stwierdzenie, że doszło do naruszenia wskazywanych
przez skarżącą przepisów. Samoistne posiadanie, które może prowadzić do
zasiedzenia własności rzeczy, polega na faktycznym wykonywaniu uprawnień
składających się na treść prawa własności, ocena zaś charakteru posiadania wiąże
się z okolicznościami faktycznymi danej sprawy, z nich bowiem wynika, czy
I CSK 4482/23
5
posiadacz wykonywał czynności faktyczne wskazujące na samodzielny,
rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa i czy jego dyspozycje
swą treścią odpowiadały dyspozycjom właściciela (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 3 lutego 2010 r., II CSK 430/09, niepubl.). Lakoniczna argumentacja
wniosku w świetle ujawnionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia
rozważań Sądu Okręgowego nie jest wystarczająca, by przyjąć, że ocena tego
Sądu dotycząca braku samoistnego posiadania spornej nieruchomości przez
wnioskodawców od początku lat 80-tych, gdy opuścili nieruchomość, po rozebraniu
budynków, zdemontowaniu ogrodzenia, ścięciu wszystkich drzew i przewiezieniu
pozyskanego budulca i drzewa do nowego miejsca zamieszkania, była oczywiście
wadliwa w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Nie zachodziła nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy zobligowany
byłby uwzględnić z urzędu. Po wydaniu zaskarżonego orzeczenia Sąd Okręgowy
pozyskał informację o poprzedzającej wydanie orzeczenia śmierci uczestników J.K.
i M.G. Pomiędzy zmarłymi uczestnikami a wnioskodawcami niewątpliwie zachodziła
w okolicznościach sprawy sprzeczność interesów. Zgodnie jednak z przedstawioną
przez skarżącą informacją, potwierdzoną w toku postępowania kasacyjnego
następcy prawni zmarłych uczestników brali udział w postępowaniu jako jego
uczestnicy. Uwzględniając dodatkowo, że wniosek o zasiedzenie został oddalony,
nie było podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na
nieważność postępowania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13
grudnia 2019 r., I CSK 57/19, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 7
września 2018 r., III CZ 34/18, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 10
sierpnia 2017 r., II CSK 756/16, niepubl.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
(K.L.)
[a.ł]
I CSK 4482/23
6
