I CSK 4279/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
13 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 13 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B.P.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z 22 czerwca 2023 r., II Ca 1708/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz B.P. 2700 zł
(dwa tysiące siedemset złotych) kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
A.W.
I CSK 4279/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 22 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił
apelację pozwanej Bank spółki akcyjnej z siedzibą w W. od wyroku Sądu
Rejonowego w Oleśnicy z 18 marca 2022 r., w sprawie z powództwa B.P. o zapłatę
oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.
Skarga kasacyjna została wniesiona przez stronę pozwaną. Wnosząc
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała się na przesłanki
z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 3 k.p.c.
Zdaniem skarżącej w sprawie występują istotne zagadnienia prawne
i potrzeba wyjaśnienia:
- czy norma zawarta w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego)
do kursu waluty obcej, zawierająca odesłanie do kursu określonego w tabeli
kursowej publikowanej przez bank, podlega kontroli z punktu widzenia przesłanek
abuzywności, czy też kontrola taka jest wyłączona na mocy art. 1 ust. 2 Dyrektywy
Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich (dalej jako „Dyrektywa 93/13"), z uwagi na fakt, że
publikowanie kursów walutowych przez banki oparte jest na ustawowej podstawie
prawnej, tj. art. 111 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
(dalej jako „Prawo bankowe");
- czy w świetle celów art. 3851 k.c. oraz Dyrektywy 93/13, dopuszczalne jest
stwierdzenie upadku umowy kredytu, w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego
charakteru w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność) części jej postanowień,
dotyczących indeksacji (waloryzacji) kredytu do waluty obcej, bez uprzedniego
poinformowania osób występujących po stronie powodowej, przez sąd, o skutkach
upadku takiej umowy;
- czy określenie niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.
3851 § 1 i 2 k.c., dotyczy określonych przez strony umowy norm postępowania - czy
też, przeciwnie, wyodrębnione redakcyjnie fragmenty tekstu umowy oraz czy
I CSK 4279/23
3
dopuszczalne jest wyeliminowanie z umowy całości kwestionowanych jednostek
redakcyjnych w sytuacji, gdy stwierdzono abuzywność wyłącznie w odniesieniu do
części zawartych tam norm;
- czy norma, zawarta w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego)
do kursu waluty obcej, regulująca odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia
kursu walutowego (tzw. „klauzula spreadu"), stanowi normę regulującą główne
świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz czy norma ta należy do
essentialia negotii umowy kredytu;
- czy stwierdzenie przez sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą
w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,
regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego,
skutkuje również niezwiązaniem konsumenta normą, zgodnie z którą wartość
wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej oraz czy
niezwiązanie konsumenta klauzulą ryzyka skutkuje upadkiem umowy;
- czy jest zgodna z zasadami proporcjonalności, równości i pewności prawa,
wynikającymi z Konstytucji oraz przepisów prawa unijnego, jak również z celami
Dyrektywy 93/13 oraz z celami art. 3851 § 2 k.c., wykładnia polegająca na
twierdzeniu, że niezwiązanie stron klauzulą spreadu, ma rzekomo skutkować
niezwiązaniem również klauzulą ryzyka, co miałoby z kolei prowadzić do
stwierdzenia nieważności całej umowy;
- czy stwierdzenie przez sąd niezwiązania konsumenta normą, zawartą
w umowie kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do kursu waluty obcej,
regulującą odesłanie do konkretnego źródła pochodzenia kursu walutowego, przy
jednoczesnym stwierdzeniu że konsument jest związany normą, zgodnie z którą
wartość wzajemnych świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej, skutkuje
koniecznością dokonania wykładni postanowień umowy z pominięciem klauzuli
spreadu, natomiast z wykorzystaniem przepisów dyspozytywnych w brzmieniu
aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy w szczególności art. 358 § 2 k.c. lub art.
24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (dalej:
„ustawa o NBP");
I CSK 4279/23
4
- czy umowa kredytu stanowi umowę wzajemną, ewentualnie, jeżeli umowa
kredytu nie stanowi umowy wzajemnej, to czy dopuszczalne jest mimo tego
skorzystanie przez kredytodawcę z prawa zatrzymania w sytuacji, gdy ma miejsce
nieważność umowy?
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
strona pozwana wskazała również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art.
365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c., art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1
Dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 k.c., art. 353 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1-2 Prawa
bankowego, art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 Dyrektywy 93/13 i art.
3531 k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i 32 ust. 1 Konstytucji, art. 316 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 3851 § 2 k.c., w zw. z art. 3 k.c. w zw. z 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13,
art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c., art. 24 ust. 3 ustawy o NBP w zw. z art.
3851 § 2 k.c., art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c., w zw. z art. 69 ust. 1 Prawa
bankowego.
Skarżąca powołała się również na art. 3989 § 1 pkt. 3 k.p.c., wskazując, że
w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania, na podstawie art. 379
pkt 4 k.p.c., jako że skład Sądu orzekającego w drugiej instancji był sprzeczny
z przepisami prawa, ponieważ Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę cywilną w składzie
jednego sędziego, co ograniczało prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy
i nie było konieczne dla ochrony zdrowia publicznego. Pozwana wskazała na
wykładnię przyjętą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r.,
III PZP 6/22.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o nieprzyjęcie jej do
rozpoznania, ewentualnie o oddalanie skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
I CSK 4279/23
5
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,
w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede
wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
I CSK 4279/23
6
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi
wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości
interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd
Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie
o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających
z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika
z różnej wykładni przepisu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 15 października 2002r., II CZ 102/02, postanowienie Sądu Najwyższego
z 28 marca 2007r., II CSK 84/07, postanowienie Sądu Najwyższego
z 11 stycznia 2008r., I UK 283/07, postanowienie Sądu Najwyższego
z 8 lipca 2008r., I CSK 111/08).
Kluczowe znaczenie w kontekście oceny zasadności wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania ma stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy
w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r.,
III CZP 25/22. W orzeczeniu tym wyjaśniono m.in., że w razie uznania,
że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do sposobu
określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie
jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził także, że
w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie
kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
I CSK 4279/23
7
Sąd Najwyższy podziela w pełni powyższe stanowisko, pozostające zgodne
z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem krajowym i unijnym. Strona
pozwana nie przedstawiła natomiast dostatecznych argumentów dla przyjęcia, że
obecna linia orzecznicza powinna ulec zmianie. Zawarty w skardze kasacyjnej
wniosek stanowi jedynie próbę narzucenia własnej oceny prawnej względem
zagadnień omówionych w zaskarżonym wyroku, w dodatku wyraźnie sprzecznej
z orzecznictwem TSUE dotyczącym Dyrektywy 93/13 jak też z ukształtowanym na
tej podstawie orzecznictwem Sądu Najwyższego. Wobec powyższego nie można
przyjąć, że wskazane przez stronę pozwaną kwestia stanowi istotne zagadnienie
prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ani że istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa wymienionych przez skarżącą (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Natomiast odnosząc się do przesłanki nieważności postępowania
(art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.) to należy stwierdzić, że uchwała z 26 kwietnia 2023 r.,
III PZP 6/22 na którą powołuje się strona pozwana jest sprzeczna z art. 15zzs
ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach
związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych
chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych obowiązującym
w dacie jej wydania. Sąd Najwyższy nie ma kognicji do stwierdzania niezgodności
ustaw z Konstytucją. Na podstawie art. 188 pkt 1) Konstytucji RP jedynym
uprawnionym w tej mierze jest Trybunał Konstytucyjny, który orzeka w sprawach
zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (tak postanowienie
SN z 24 października 2024, I CSK 4000/23).
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,
11 i 3, art. 99 k.p.c. w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych.
A.W.
[a.ł]
I CSK 4279/23
8
