I CSK 4099/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
10 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa R.B. i A.M.
przeciwko Bankowi S.A. w G.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej R.B. i A.M.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 22 czerwca 2023 r., I ACa 1828/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza solidarnie od R.B. i A.M. na rzecz Banku S.A. w G.
5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem 20 czerwca 2022 r., I C 281/21, Sąd Okręgowy w Legnicy ustalił
nieważność umowy kredytu zawartej 26 września 2006 r. i zasądził od pozwanego
banku na rzecz powodowych kredytobiorców 219 786,08 zł z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od 15 czerwca 2021 r.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że powództwo oddalił.
I CSK 4099/23
2
Sąd ten wskazał, że umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu
oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej nie jest sprzeczna z ogólną
konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art. 69 ust 1 pr.bank. Nie można zatem
przyjąć, iż tak ukształtowane prawa i obowiązki stron umowy uwzględniające
waloryzację co do zasady godzą w istotę umowy kredytu, co mogłoby stanowić
podstawę do ustalenia, iż umowa jest nieważna. Zaś pokrzywdzenie konsumenta
wynika raczej z nadzwyczajnej zmiany stosunków w rozumieniu art. 3581 § 3 k.c.
w zw. z art. 3571 § 1 k.c. W żadnym z powyższych uprawnień nie zawarto
możliwości unieważniania umowy w oparciu o wolę jednej ze stron umowy
przyjmując skutek nieważności od daty jej zawarcia a jedynie rozwiązanie umowy w
oparciu o obiektywne przesłanki. Mając powyższe rozważania na uwadze, nie
można przyjąć, iż istnieją podstawy do uznania nieważności umowy w oparciu o art.
58 § 1 i k.c..
Następnie Sąd podkreślił, że nie było również podstaw do tego, by ustalić
nieważność całej umowy kredytowej z powodu abuzywności części jej
postanowień, tj. dotyczących klauzul waloryzacyjnych. Najistotniejszy dla
rozstrzygnięcia w sprawie, pozostaje mechanizm ustalania tabeli kursów waluty
zawarty w § 17 umowy przewidujący, iż kursy kupna określa się jako średnie,
obowiązujące w danym dniu roboczym kursy złotego do danych walut ogłaszane w
tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna, a kurs sprzedaży określa się jako
średni kurs złotego do danych walut ogłaszane w tabeli kursów średnich NBP plus
marża sprzedaży. Nie budziło wątpliwości Sądu, że klauzule przeliczeniowe
kwalifikować należało jako niedozwolone w rozumieniu art. 3851 k.c. - w części, w
jakiej obejmują bliżej niesprecyzowaną marżę. Powyższe założenie pozostaje
konsekwencją ustalania przez bank wysokości przyznanego i wypłaconego kredytu
według reguł nieznanych kredytobiorcy. Daje to bankowi uprawnienie do określenia
lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy. Zastrzeżenie w
umowie możliwości jednostronnego określania należnego bankowi wynagrodzenia i
wysokości kredytu według kursu ustalanego przez bank stanowi o naruszeniu
interesów powodów jako konsumentów. Jednak mimo usunięcia tego
postanowienia, umowa nadal pozostaje ważna, gdyż jasno odsyła do kursu waluty
równego średniej wartości kursu NBP. Sąd podkreślił, że zawarta w umowie
I CSK 4099/23
3
klauzula waloryzacyjna składa się z dwóch elementów, kursu waluty (według kursu
ustalanego przez NBP) i nieokreślonego składnika w postaci marży banku.
Wyeliminowanie nieznanych składników kursu przeliczenia nie skutkuje zmianą
umowy - nadal świadczenie stron pozostaje waloryzowane do waluty obcej i
zachowany zostaje jej miernik (CHF) i essentialia negotii umowy pozostają bez
zmian. Powyższe nie oznacza naruszenia zakazu wypełnienie luki po
wyeliminowaniu abuzywnego postanowienia umowy, gdyż dochodzi jedynie do
wyeliminowania z klauzuli waloryzacyjnej elementów, które pozostają abuzywne.
Sąd zaznaczył też, że kwestionowana klauzula przeliczeniowa, po wyeliminowaniu
marży nie zmienia treści warunku. W dalszym ciągu jasne pozostają zasady
przeliczania wartości kredytu waloryzowanego walutą CHF. Klauzula marżowa
może zostać uznana za element umowy zawierający odrębne postanowienia
podlegające badaniu i odrębnej eliminacji bez wpływu na istotę zobowiązania i
możliwość realizacji umowy. Jej abuzywność jedynie w sposób marginalny wpływa
na sposób wykonania umowy i zwiększenie obciążeń konsumentów. Przyjęcie, że
abuzywność tego postanowienia miałyby doprowadzić do nieważności całej umowy
prowadzi do udzielenia konsumentowi ochrony, jaka nie wynika z dyrektywy 93/13.
Z powyższych przyczyn apelacja strony pozwanej podlegała uwzględnieniu w
konsekwencji wyrok podlegał zmianie a powództwo główne oddaleniu w całości.
Sąd Apelacyjny rozpoznał w postępowaniu apelacyjnym również żądanie
ewentualne. Jako żądanie ewentualne zostało określone przez powodów żądanie
zapłaty 67 547,36 tytułem nadpłaconych rat za okres od 27.11.2006 r do
28.12.2020 r. Wyliczenie dochodzonej kwoty opiera się na założeniu, iż saldo
kredytu powinno zostać ustalone bez indeksacji z oprocentowaniem umowy według
LIBOR. Sąd Apelacyjny podkreślił jednak, że w orzecznictwie sądowym nie budzi
wątpliwości, iż roszczenie oparte na założeniu, iż powinna być wykonywana umowa
kredytu w PLN oprocentowana LIBOR, nie znajduje podstawy.
Powodowi kredytobiorcy zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego skargą
kasacyjną i wnieśli o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na następujące
zagadnienia prawne:
I CSK 4099/23
4
1) czy treść postanowień zawartych w § 17 kwestionowanej umowy kredytu,
odnosząca się do marży banku, może podlegać ocenie pod kątem niedozwolonego
charakteru w myśl art. 3851 § 1 k.c. w oderwaniu od pozostałej części treści tych
postanowień;
2) czy w razie uznania za niedozwolone postanowienia umowne zapisów zawartych
w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 6 oraz § 17 umowy, usunięciu z treści umowy
podlega wyłącznie klauzula spreadu, czy też cały mechanizm indeksacji (klauzula
ryzyka walutowego i klauzula spreadu),
3) czy, w razie uznania mechanizmu indeksacji za abuzywny, sąd krajowy ma
możliwość uzupełnienia luki w umowie poprzez zastosowanie innego niż bankowy
kurs, np. kursu średniego NBP na podstawie art. 358 §2 k.c.
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
powodowi kredytobiorcy wskazali również, że w sprawie zachodzi potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 §1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7
ust. 1 Dyrektywy 93/13, w zakresie w jakim odnoszą się one do uznania
postanowień wskazanych w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 6 oraz § 17 umowy za
abuzywne i skutków takiej oceny prawnej. Niezbędne jest wyjaśnienie, czy
wskazane przepisy pozwalają na zastosowanie sankcji bezskuteczności wyłącznie
co do części postanowienia zawartego w § 17 umowy odwołującej się do marży
banku, a także, czy sankcja ta nie powinna być zastosowana do całego
mechanizmu indeksacji, w sytuacji gdy pozwana nie przedstawiła stosownych
informacji na etapie przedkontraktowych, z których wynikałoby, w jaki sposób
mechanizm indeksacji oddziałuje na prawa i obowiązki konsumenta przez
kilkudziesięcioletni okres kredytowania.
Kredytobiorcy powołali się również na oczywistą zasadność skargi
kasacyjnej. Sąd Apelacyjny nie przedstawił żadnego wywodu na temat ustaleń
faktycznych i przyjętego stanu faktycznego. Cały wywód Sądu II instancji ma
charakter rozważań prawnych i oceny kwestionowanych klauzul abuzywnych,
niemniej bez osadzenia tej oceny w konkretnych ramach faktycznych.
I CSK 4099/23
5
Bank złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniósł o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi
kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Samodzielna ocena tylko postanowień o marży, wprowadzających tzw.
spread (widełki) do przeliczeń dokonywanych kursem średnim NBP, była podstawą
wielu orzeczeń Sądu Najwyższego: wyroki z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22,
z 30 października 2024 r., II CSKP 1939/22, z 22 lutego 2024 r., II CSKP 1468/22
i II CSKP 11/23, i z 20 czerwca 2023 r., II CSKP 1476/22, oraz postanowienia
o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z 20 czerwca 2024 r.,
I CSK 2997/23, z 6 listopada 2024 r., I CSK 3948/23, z 7 września 2023 r.,
I CSK 6562/22, z 27 września 2023 r., I CSK 16/23, z 25 września 2023 r.,
I CSK 862/23, i z 26 marca 2024 r., I CSK 6980/22. W orzeczeniach tych Sąd
Najwyższy uznawał, że abuzywność samego postanowienia o marży korygującej
kurs średni NBP nie prowadzi do abuzywności innych postanowień umowy kredytu
indeksowanego, a tym bardziej do braku mocy wiążącej umowy w całości.
Sąd drugiej instancji poddał mechanizm indeksacji ocenie pod kątem
przesłanek abuzywności, a tym samym uznał za niejednoznaczne przynajmniej
niektóre postanowienia umowy tworzące ten mechanizm za niejednoznaczne,
w szczególności marżę. Zatem w celu wykazania zasadności przyjęcia skargi do
rozpoznania kredytobiorcy wykazać bezpodstawność tezy, że indeksacja, czyli
obciążenie ryzykiem kursowym wyłącznie kredytobiorcy, jest sprzeczna z dobrymi
obyczajami, rażąco naruszając interesy kredytobiorców. Brak jest jednak podstaw
do przyjęcia takiej oceny. Artykuł 69 pr.bank. przewiduje umowę kredytu
indeksowanego do waluty obcej, a jej istotą jest obciążenie wyłącznie kredytobiorcy
ryzykiem wzrostu kursu waluty. Ponadto postanowienia określające samą
indeksację zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co wyłącza stosowanie
do nich art. 3851 § 1 zdanie 1 k.c. Niejednoznaczne jest tylko postanowienie
korygujące kurs średni NBP o bliżej nieokreśloną marżę.
I CSK 4099/23
6
Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że sankcja nieważności
umowy nie służy przywróceniu równowagi interesów stron, zakłóconej nieuczciwym
postanowieniem uprawniającym bank do jednostronnego określania kursów.
Sankcja nieważności umowy istnieje w interesie publicznym. Jest wyrazem
stanowiska ustawodawcy, że określone umowy nie powinny być zawierane, a
system prawny państwa nie będzie udzielał ochrony prawom ustanowionym w
takiej umowie. Przy tym uznanie uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, za nieważne umów indeksowanych
pozbawionych przeliczników kursowych nastąpiło nie z powodu naruszenia
interesów konsumenta, lecz z powodu obiektywnej niemożliwości stosowania
indeksacji w przypadku braku w umowie lub abuzywności postanowienia
pozwalającego ustalić kursy przeliczenia, a dopiero nieważność indeksacji w
świetle uchwały powoduje nieważność umowy (uchwała jest oparta na założeniu,
że umowy kredytu indeksowanego stanowią wyodrębniony rodzaj umowy kredytu).
Przywróceniu równowagi interesów stron służą takie przepisy jak art. 3571 lub 3581
§ 3 k.c.
Brak jest również podstaw do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. Ustalenia faktycznie niewątpliwie zostały poczynione przez Sąd
w sposób przesadnie skrótowy, jednak nie budziły wątpliwości w sprawie. W
skardze nie wykazano, w jaki sposób mogło to wpłynąć na kierunek rozstrzygnięcia.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżących zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(G.G.))
[SOP]
I CSK 4099/23
7
