I CSK 4075/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
21 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa G. P., A. P. i M. M.
przeciwko Bankowi S.A. w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 listopada 2022 r., VI ACa 744/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku S.A. w W. łącznie na rzecz G. P., A. P.
i M. M. 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 16 czerwca 2021 r., XXV C 441/19, Sąd Okręgowy w Warszawie
zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 159 622,85 zł
i 16 298,35 CHF oraz 79 811,42 zł i 8 149,18 CHF z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie od 10 kwietnia do 27 kwietnia 2021 r., z zastrzeżeniem, że spełnienie
świadczeń powinno nastąpić za jednoczesną zapłatą na rzecz pozwanego 200 000
zł albo zabezpieczeniem roszczenia o zapłatę tej sumy, oraz oddalił powództwo
w pozostałym zakresie.
Wyrokiem z 7 listopada 2022 r., VI ACa 744/21, Sąd Apelacyjny w
Warszawie zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił prawo zatrzymania
I CSK 4075/23
2
na rzecz banku oraz zasądził odsetki za opóźnienie od 28 kwietnia 2021 r. Sąd
wskazał, że umowa kredytu zawiera liczne postanowienia niedozwolone,
określające zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu (w PLN) na walutę
obcą, jak też spłacanych rat kredytu z waluty obcej na złote, pozwalające bankowi
jednostronnie i swobodnie kształtować kursy waluty obcej. Abuzywny charakter
mają również postanowienia dotyczące ryzyka kursowego, na jakie zostali narażeni
powodowie. Oceny tej nie wyłącza okoliczność, że odsyłanie do tabel kursowych
Banku było powszechną praktyką stosowaną w działalności innych banków.
Wskazane postanowienia określają główny podmiot świadczenia stron, jednak
mogą zostać poddane kontroli incydentalnej Sądu, z uwagi na to, że nie zostały
sformułowane w sposób jednoznaczny. Sąd podkreślił w tym kontekście, że
pozwany Bank nie udzielił powodom rzetelnych i wyczerpujących informacji o
zasadach działania kredytu zlotowego waloryzowanego kursem waluty obcej i o
zagrożeniach mogących wyniknąć dla interesów ekonomicznych kredytobiorców w
razie silnych wahań kursowych waluty indeksacyjnej wobec złotego.
Następnie Sąd wskazał, że wyeliminowanie ryzyka kursowego,
charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i
uzasadniającego powiązanie oprocentowania ze stawką LIBOR jest równoznaczne
z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o
odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tylko o inny podtyp czy
wariant umowy kredytu. Oznacza to, że po wyeliminowaniu z umowy klauzul
indeksacyjnych, utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony, nie
jest możliwe. Nie ma możliwości utrzymania w mocy umowy jako o kredyt zlotowy,
oprocentowany stawką przewidzianą dla waluty szwajcarskiej (CHF), taka umowa
byłaby niezrozumiała i sprzeczna z intencją stron, ją zawierających. W sprawie brak
jest podstaw do zastosowania „kursu sprawiedliwego”, byłaby to bowiem zmiana
treści postanowienia niedozwolonego, co jest niedopuszczalne. Brak jest podstaw
do zastosowania art. 358 § 2 k.c. . w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia
2009 r., gdyż przepis ten nie jest przepisem dyspozytywnym a więc takim, który
ustawodawca przewidział do stosowania w miejsce niedozwolonych klauzul
przeliczeniowych, zawartych w umowie kredytu, powiązanego z kursem obcej
I CSK 4075/23
3
waluty. Ponadto art. 358 § 2 k.c. odnosi się do zobowiązań, których przedmiotem
jest suma w walucie obcej, a nie do klauzul waloryzacyjnych, gdzie waluta obca
pełni jedynie funkcję miernika świadczenia. Z uwagi na nieważność umowy, Sąd
Apelacyjny uznał za chybiony zarzut naruszenia art. 410 §1 i 2 k.c. w zw. z art. 405
k.c. oraz art. 411 pkt. 1 k.c.
Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i
wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na zachodzącą w sprawie
potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim odnoszą się one do
skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia
takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.
Kredytobiorcy złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wnieśli
o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie
skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W odniesieniu do przesłanki wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania należy zauważyć, że skutkiem podniesienia potrzeby wykładni może
być przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania tylko pod warunkiem, że
przynajmniej jedno z możliwych rozwiązań tych problemów prowadzi do zasadności
skargi kasacyjnej. Nie można przyjąć skargi do rozpoznania, jeżeli podlegałaby ona
oddaleniu niezależnie od odpowiedzi na postawione problemy prawne czy
interpretacyjne. Zarówno przedmiot tych problemów i argumentacja sformułowana
przez bank nie przemawiają w niniejszej sprawie za przyjęciem skargi kasacyjnej
do rozpoznania.
Należy zauważyć, że uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
I CSK 4075/23
4
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza
o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie
przez bank.
Kurs walut obcych ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4
pr.bank. wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych
w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak
to, iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną
ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za
niedozwolone. Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako
współokreślające wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne
świadczenie kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1
k.c., lecz tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w
sposób jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako
obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu
ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby
odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe
zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej
chwili. Ustalenie kursu tylko do wypłaty kredytu i usiłowanie związania
kredytobiorcy przyszłymi, jednostronnie ustalanymi kursami nie mogło być
skuteczne.
Problemów prawnych nie budzi też to – wobec treści art. 3851 § 1 i 2 k.c. –
które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do
franka szwajcarskiego są abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula
I CSK 4075/23
5
ryzyka walutowego. Skoro będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd
Najwyższy w niniejszej sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną,
bezprzedmiotowe jest rozważanie abuzywności części umowy w postaci
mechanizmu indeksacji.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(Ł.W.)
[wr]
[r.g.]
