I CSK 4027/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
12 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 12 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa W.H. i D.H.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 24 lipca 2024 r., I ACa 931/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
I CSK 4027/24
2
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A.
w W. powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawnych, tj. art. 3851 § 1 i 2
k.c. co do tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu
indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w razie stwierdzenia przez
sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego rażąco
narusza interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami, a także art.
189 k.p.c. w kontekście interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia
stosunku prawnego w sytuacji, w której powodowi przysługuje powództwo o
zasądzenie świadczenia. Wskazała również, że w sprawie występują istotne
zagadnienia prawne, dotyczące: a) dopuszczalności ustalenia treści umowy kredytu
(stosunku prawnego) – po usunięciu z niej postanowienia abuzywnego – na
podstawie powołanych we wniosku przepisów prawa, w tym mających
zastosowanie per analogiam; b) chwili miarodajnej do oceny stanu prawnego
rozstrzygającego o możliwości dalszego obowiązywania umowy kredytu po
usunięciu z niej postanowienia abuzywnego; c) możliwości automatycznej
substytucji abuzywnego postanowienia umownego normą dyspozytywną; d)
możliwości uznania art. 358 § 2 k.c. za szczególny przepis dyspozytywny, mający
zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej i e)
konieczności badania przez sąd przy rozważaniu unieważnienia umowy kredytu,
czy konkretne rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy Rady
93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w
umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej – „dyrektywa 93/13”).
W świetle utrwalonego stanowiska, w celu uzasadnienia potrzeby wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest
wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi
poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia
wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze
I CSK 4027/24
3
w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy
przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r.,
III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07)
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga natomiast sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej
zaskarżonym wyrokiem wystąpiły twierdzone przyczyny kasacyjne.
Przytoczone i rozwinięte we wniosku wątpliwości, w zestawieniu z zarzutami
skargi i przedmiotem postępowania przed Sądami meriti, odnosiły się do
konsekwencji zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem
szwajcarskim) postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i
odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote
polskie i odwrotnie. Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie,
lecz także wszechstronnie podejmowana w nowszej judykaturze Sądu
Najwyższego w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych oraz w
orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do
utrwalenia się jednolitych kierunków orzeczniczych, w które wpisywał się
zaskarżony wyrok (por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz.
20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP
464/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP
I CSK 4027/24
4
701/22, z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II
CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 maja 2023 r., II
CSKP 1311/22, z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z dnia 25 października
2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 oraz II CSKP
1753/22, i z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz II CSKP 36/23;
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z dnia
27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, z dnia 8 grudnia 2023 r., I CSK 5651/22 i z
dnia 29 maja 2024 r., I CSK 2038/23 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo Sądu
Najwyższego; w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob.
zwłaszcza wyroki z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank
BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P.
przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,
M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22,
ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., ECLI:EU:C:2023:911).
W odniesieniu do postulowanej wykładni art. 189 k.p.c. należało zauważyć,
że w judykaturze podkreślano wielokrotnie – także na kanwie spraw związanych z
umowami kredytu powiązanymi z walutą obcą – iż interes prawny na tle art. 189
k.p.c. trzeba postrzegać elastycznie, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia
wszechstronnej ochrony sądowej. O jego braku – w zestawieniu z powództwem o
zasądzenie świadczenia – można zatem mówić tylko wtedy, gdy wytaczając
powództwo o zasądzenie świadczenia powód może uzyskać to wszystko, do czego
zmierza powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego, z uwzględnieniem
charakteru prawnego wyroku uwzględniającego powództwo o ustalenie i jego
procesowych skutków (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2022 r., II
CSKP 87/22 i powołane tam orzecznictwo, a także wyroki Sądu Najwyższego z
dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22 i z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22).
Ponadto, w powołanym już wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL,
KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., Trybunał Sprawiedliwości Unii
Europejskiej stwierdził, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni przepisów
krajowych, która negowałaby interes prawny jako przesłankę powództwa
zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego
z tego tylko powodu, iż konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot
I CSK 4027/24
5
nienależnego świadczenia, lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność
podejmując obronę przed powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia
opartego na takim warunku umownym.
W zestawieniu z przywołanym orzecznictwem unijnym, jak również
ugruntowaną judykaturą Sądu Najwyższego, wniosek nie ujawniał potrzeby kolejnej
wypowiedzi orzeczniczej Sądu Najwyższego w objętej nim materii, z
uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi
kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(K.G.)
[SOP]
