I CSK 4019/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Załucki
26 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J. Z.
z udziałem J. Z.1
o podział majątku wspólnego,
na skutek skargi kasacyjnej J. Z.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnowie
z 6 czerwca 2024 r., I Ca 135/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. oddala wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów
postępowania;
3. przyznaje i poleca wypłacić adw. M. D. przez Skarb Państwa
– Sąd Okręgowy w Tarnowie kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta)
złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
wnioskodawczyni z urzędu.
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni J. Z. wywiodła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego w Tarnowie z 6 czerwca 2024 r., wydanego w sprawie z udziałem J.
Z. o podział majątku wspólnego.
Skarga kasacyjna została złożona w skuteczny sposób przez
pełnomocniczkę z urzędu wyznaczoną dla skarżącej. Dzień później skarżąca
złożyła jednak kolejną skargę kasacyjną, sporządzoną przez pełnomocnika z
wyboru. Zważywszy na to, że od danego orzeczenia przysługuje tylko jedna skarga
I CSK 4019/24
2
kasacyjna, Sąd Najwyższy potraktował kolejną skargę jako pismo rozszerzające
argumentację powódki przedstawioną w skardze i zezwolił na jego włączenie do akt
sprawy.
Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca
wskazała nieważność postępowania przez sądem I instancji, nieuwzględnioną
przez sąd odwoławczy. Zdaniem skarżącej wydanie postanowienia na posiedzeniu
niejawnym uniemożliwiło jej przedstawienie własnego stanowiska na rozprawie, co
pozbawiło ją możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Ponadto wnioskodawczyni przedstawiła następujące zagadnienie prawne:
1. Czy ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym stron mieści się
w granicach swobodnego uznania sądowego, czy przy ustalaniu wysokości
nierównych udziałów sąd orzekający w sprawie powinien kierować się konkretnymi
kryteriami, mającymi wpływ na wysokość tych udziałów, np. porównaniem
matematycznym wysokości dochodów w określonym okresie?
2. Czy zmiana orzeczenia sądu I instancji przez sąd II instancji
powodująca ustalenie nierównych udziałów stron w majątku wspólnym w miejsce
ustalonych przez sąd I instancji równych udziałów, nie stanowi o naruszeniu zasady
dwuinstancyjności postępowania i pozbawienia stron możliwości zaskarżenia
zmienionego rozstrzygnięcia sądu II instancji, czy w takiej sytuacji orzeczenie sądu
I instancji nie powinno podlegać uchyleniu, a sprawa nie powinna zostać
przekazana do ponownego rozpoznania?
3. Czy uznanie, że prawo własności nabyte w czasie trwania wspólności
ustawowej stanowi majątek odrębny tego z małżonków, któremu przed powstaniem
wspólności przysługiwało warunkowe prawo użytkowania wieczystego tej
nieruchomości, uzależnione od wzniesienia na tej nieruchomości budynku i
ukończenia budowy w ciągu 4 lat nie stanowi naruszenia zasady surogacji
wyrażonej w art. 33 pkt 10 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowiącej wyjątek
od zasady wynikającej z art. 31 § 1 k.r.o., w sytuacji gdy między wysokością prawa
wieczystego użytkowania, a rynkową wartością uzyskanego prawa własności oraz
pomiędzy charakterem obojga tych praw zachodzi poważna różnica?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 4019/24
3
W toku postępowania przed sądem I instancji nie nastąpiła nieważność
postępowania.
Pozbawienie strony możności obrony jej praw zachodzi jedynie w przypadku
kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) stwierdzenia w sprawie naruszenia
przepisów postępowania; 2) stwierdzenia wpływu tego uchybienia na możność
działania strony; 3) zbadania, czy pomimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona
mogła dochodzić obrony swoich praw oraz stwierdzenia braku jakiejkolwiek
możności tego rodzaju (zob. np. postanowienia SN z 29.05.2024 r., II CSKP
1775/22, OSNC 2025, nr 1, poz. 6; z 12.03.2024 r., III USK 94/23; z 2.07.2024 r., III
CZ 379/23; 5.09.2023 r., III CZ 494/22 oraz z z 24.04.2023 r., I CSK 992/23). W
każdym przypadku chodzi o taką sytuację, w której strona nie tylko była
pozbawiona możliwości wzięcia udziału w rozprawie, ale też tego udziału faktycznie
nie brała. Dodatkowo skutki nieuczestniczenia strony w danym etapie
postepowania nie mogły zostać naprawione przed wydaniem wyroku w danej
instancji.
Na podstawie akt sprawy Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że skarżąca
mogła w nieskrępowany sposób przedstawiać własne stanowisko w pismach
procesowych, z której to możliwości faktycznie czyniła użytek. Przede wszystkim
jednak należy podkreślić, że w postępowaniu nieprocesowym, do którego należy
kategoria spraw o podział majątku wspólnego małżonków obowiązuje zasada
rozstrzygania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 514 § 1 k.p.c.
rozprawa odbywa się w wypadkach wskazanych w ustawie. Postępowanie o
podział majątku nie należy do tej kategorii spraw. W pozostałych zaś przypadkach
wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu.
Natomiast zagadnienia związane z zasadami ustalania nierównych udziałów
w majątku wspólnym w ogóle nie mogłyby stać się przyczyną przyjęcia skargi do
rozpoznania w tej sprawie ze względu na to, że kwestionowane rozstrzygnięcie
zapadło na korzyść wnioskodawczyni, tj. sąd odwoławczy ustalił, że przysługuje jej
wyższy udział w dzielonym majątku. Pokrzywdzenie wydanym orzeczeniem
(gravamen) jest bowiem przesłanką dopuszczalności każdego środka zaskarżenia.
Skarga kasacyjna nie może zatem odnosić się do innego orzeczenia niż
I CSK 4019/24
4
niekorzystnie rozstrzygającego o żądaniu strony (zob. np. postanowienia Sądu
Najwyższego z 6 grudnia 2023 r., I CSK 6407/22; z 28 listopada 2023 r., I CSK
4865/23; z 27 października 2022 r., I CSK 1362/22 oraz z 23 listopada 2016 r., IV
CSK 220/16).
W końcu ostatnie z przedstawionych zagadnień nie czyni zadość
wymaganiom stawianym istotnemu zagadnieniu prawnemu jako przyczynie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ stanowi polemikę z
ustaleniami faktycznymi i ocenie dowodów sądu II instancji. Zarówno ustalone
przez sądy powszechne fakty, jak i ich interpretacja nie mogą stać się przedmiotem
zarzutu skargi kasacyjnej ze względu na brzmienie art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2
k.p.c. i uregulowaną w tych przepisach ograniczoną kognicję Sądu Najwyższego.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w zw.
z art. 13 § 2 odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, o kosztach postępowania
kasacyjnego rozstrzygnął zaś na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Jednocześnie Sąd
Najwyższy przyznał wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu według § 10 ust. 4
w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za
czynności adwokackie.
Mariusz Załucki
[r.g.]
I CSK 4019/24
5
