I CSK 386/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
29 maja 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie
w sprawie z urzędu
z udziałem I.L. i T.L.
o stwierdzenie zasadności przyjęcia do szpitala psychiatrycznego,
na skutek skargi kasacyjnej I.L.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Rybniku
z 12 września 2024 r., II Ca 601/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego
w Rybniku na rzecz adw. A.B. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści
złotych), powiększoną o podatek od towarów i usług, tytułem
wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną uczestniczce z
urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
A.W.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 12 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Rybniku oddalił
apelację uczestniczki I.L. od postanowienia Sądu Rejonowego w Rybniku z 8 maja
2024 r. w sprawie o stwierdzenie zasadności przyjęcia do szpitala psychiatrycznego
(pkt I) i przyznał koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce w
I CSK 386/25
2
postępowaniu apelacyjnym (pkt II).
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiodła uczestniczka,
wnosząc o jej przyjęcie do rozpoznania, gdyż istnieje potrzeba wykładni, czy
chorobą psychiczną można nazwać incydentalne zachowanie spowodowane
czynniki nagłymi, takimi jak otrzymanie informacji o powrocie do domu pod opiekę
syna, z którym pozostaje się w stałym konflikcie, jak również czy stan fizyczny
uczestniczki postępowania będącej osobą niepełnosprawną, bez stałego uzębienia
uzasadnia istnienie zagrożenia dla jej życia jak i życia i zdrowia innych osób.
Zdaniem skarżącej zachowania zaprezentowane w sprawie miały charakter
zdarzenia jednorazowego.
Wskazała też, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi
na nielogiczne zestawienie dowodów z dokonanymi ustaleniami.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co
I CSK 386/25
3
wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego
wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r.,
I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Odnosząc się do powołanej przez skarżącą przesłanki oczywistej zasadności
skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego
utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej,
jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na
kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa
materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do
jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono
widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu
wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Dotyczy to więc
jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego o charakterze
elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na
wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią
przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już
nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego
przepisu w ustalonym stanie faktycznym. O przyjęciu skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)
określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone
I CSK 386/25
4
w motywach postanowienia Sądu Najwyższego z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).
Skarżąca nie sprostała powyższym wymogom.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, zgodnie
z którym art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia
psychicznego wymaga przeprowadzenia oceny czy osoba, którą poddano
hospitalizacji bez uwzględnienia jej sprzeciwu, została już diagnozowana jako chora
psychicznie, a następnie czy jej dotychczasowe zachowanie daje podstawy
do uzasadnionych obaw, że z powodu tej choroby stanowi ona zagrożenie
dla własnego życia lub zdrowia innych osób. Na sądach meriti ciąży w takich
sprawach obowiązek poddania kontroli całościowego stanu zdrowia pacjenta, a nie
tylko jednorazowego zachowania osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego
w trybie nagłym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2020 r.,
IV CSK 51/20).
W odniesieniu do sytuacji skarżącej Sąd Najwyższy nie powziął wątpliwości,
że zarówno Sąd Rejonowy, jak i Sąd Okręgowy dokonały w niniejszej sprawie
ścisłej kontroli całościowego stanu jej zdrowia oraz wyczerpująco zbadały
okoliczności sprawy. Postępowanie dowodowe wykazały uprzednie i nadal trwające
zaburzenia stanu psychicznego. O fakcie przeprowadzenia przez Sądy obu
instancji całościowej analizy przesłanek art. 23 ust. 1 u.z.p. świadczy
w szczególności, że zwróciły one uwagę na wynik badania uczestniczki w 2022 r.,
przeprowadzonego na potrzeby toczącego się postępowania o umieszczenie
skarżącej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym o profilu psychiatrycznym bez jej
zgody. U uczestniczki rozpoznano wówczas chorobę psychiczną w postaci
indukowanych zaburzeń urojeniowych. Wskazano również na łagodne obniżenie
funkcji poznawczych, niespełniające kryteriów zespołu otępiennego oraz kliniczną
manifestację cech ograniczoności. Biegli stwierdzili, że uczestniczka nie jest zdolna
do samodzielnej egzystencji i potrzebuje pomocy w podstawowych czynnościach
życiowych.
W świetle ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie Sądy podkreślały,
że 6 czerwca 2023 r., podczas przyjęcia do szpitala psychiatrycznego, uczestnika
przejawiała zachowania impulsywne i irracjonalne, w szczególności objawiające się
I CSK 386/25
5
agresywnymi wypowiedziami wymierzonymi w towarzyszącego jej syna, a przede
wszystkim stanowiącymi podstawę do stwierdzenia, że istnieje realne zagrożenie
dla jej życia. To zagrożenie było tym bardziej realne, że wynikało z wyraźnie
wyartykułowanych przez uczestniczkę komunikaty, a argumentacja przedstawiona
przez skarżącą ma jedynie zakwestionować tę ocenę.
Wobec przedstawionych rozważań, uwzględniających weryfikację całego
okresu hospitalizacji (do 19 czerwca 2023 r.) całkowicie uzasadnione są
twierdzenia Sądów meriti, w których dały one wyraz zasadności przyjęcia
uczestniczki do szpitala psychiatrycznego w trybie art. 23 ust. 1 u.z.p. Ponadto,
zachowania podobne do tych, które skarżąca przejawiała podczas konsultacji
lekarskich, w przeszłości miały już miejsce i były powtarzalne z bliżej określoną
częstotliwością. A zatem, wbrew twierdzeniom skarżącej niezaprzeczalnie nie
stanowiły one „jednorazowego zachowania”, powodujące, że w uzasadnieniach
Sądów można doszukać się jakichkolwiek sprzeczności z materiałem dowodowym.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
O wynagrodzeniu pełnomocnika zastępującego uczestniczkę z urzędu
orzeczono stosownie do § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3, § 14 pkt 3 w związku z § 16
ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.
A.W.
[a.ł]
