I CSK 3856/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
21 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J. K. i J1. K1.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 9 maja 2023 r., I ACa 567/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz
powodów J. K. i J1. K1. po 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego orzeczenia Bank spółce akcyjnej w W. do
dnia zapłaty.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Krakowie z 9 maja 2023 r. pozwany Santander Bank Polska spółka akcyjna
w Warszawie wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1
I CSK 3856/23
2
pkt 2 i 4 k.p.c. We wniosku wskazał jednak na wystąpienie istotnego zagadnienia
prawnego – czyli przesłanki zamieszczonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
polegające na konieczności ustalenia, czy brak możliwości oszacowania kwoty,
którą strona umowy kredytu będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se
o niejednoznaczności tego postanowienia umownego, a w konsekwencji,
czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem abuzywności?
Ponadto pozwany wskazał na istnienie potrzeby wykładni przepisów
budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków
uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich
postanowień przepisami dyspozytywnymi.
Dodatkowo w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania pozwany podniósł, że w badanej sprawie zaskarżony wyrok został
wydany w warunkach nieważności postępowania tj. z naruszeniem art. 379 pkt 4
k.p.c. w zw. z art. 367 § 3 k.p.c., wskutek rozpoznania przez Sąd drugiej instancji
apelacji w składzie jednoosobowym, co ograniczało prawo banku
do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, bowiem rozpoznanie sprawy w składzie
jednoosobowym nie było konieczne dla ochrony zdrowia publicznego,
co ostatecznie doprowadziło do nieważności przedmiotowego postępowania
ze względu na sprzeczność składu orzekającego z przepisami prawa (art. 45 ust. 1
w zw. z art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji) - co stanowi podstawę do przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania określoną w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.
Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia
jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
I CSK 3856/23
3
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania
lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje
się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które
cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi
prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;
z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).
Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie
dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy
tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają
w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi
zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać
ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne
jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen
przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków
interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;
10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;
z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;
z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).
Sformułowane przez pozwanego zagadnienie prawne nie czyni zadość
powyższym wymaganiom; związane z nim kwestie były już bowiem przedmiotem
licznych orzeczeń Sądu Najwyższego. Co do przedstawionego problemu prawnego
Sąd Najwyższy wypowiadał się m.in. w postanowieniach: z 24 listopada 2022 r.,
I CSK 3955/22; z 19 września 2023 r., I CSK 4824/22; z 4 grudnia 2024 r., I CSK
3597/23, i z 23 grudnia 2024 r., I CSK 3246/23, w których odmówił przyjęcia skarg
kasacyjnych do rozpoznania.
W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd,
że zastrzeżone w umowie kredytu klauzule kształtujące mechanizm indeksacji
określają główne świadczenia stron, co ma istotne znaczenie dla możliwości
I CSK 3856/23
4
utrzymania umowy w mocy po ich wyeliminowaniu. Odnoszą się one bowiem
bezpośrednio do elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu bankowego,
a zatem do oddania i zwrotu sumy kredytowej, której wysokość wprost kształtują.
Również w orzecznictwie TSUE uznaje się, że klauzule ryzyka walutowego, które
wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy (konsumenta) ryzykiem zmiany kursu waluty
i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu, określają główne
świadczenia stron (zob. m.in. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;
z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, , a także
wyroki TSUE: z 3 października 2019 r., C - 260/18, K.J. Dziubak przeciwko
Raiffeisen Bank International AG; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782-19, VB
i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in. przeciwko BNP
Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République).
Postanowienia umowne są badane pod kątem abuzywności według chwili
zawarcia umowy. Z tej przyczyny nieistotne w tego typu sprawach jest dalsze
postępowanie banku, a w szczególności to, czy rzeczywiście tabela kursów walut
obowiązująca w banku udzielającym kredytu sporządzana była w sposób arbitralny.
Istotne jest to, że konsument, nie mogąc prześledzić sposobu jej ustalania,
nie mógł znać wysokości własnego zobowiązania w sposób pewny.
Nietransparentne formułowanie klauzul przelicznikowych obarcza kredytobiorcę
nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron.). W konsekwencji
postanowienia takie są niedopuszczalne jako kształtujące prawa i obowiązki
konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego
interesy, a ich bezskuteczność - niezależnie od dalszych postanowień umowy,
w tym wyrażających ryzyko walutowe - może prowadzić do upadku umowy
w całości (zob. np. wyroki SN z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 9 września
2022 r., II CSKP 794/22, postanowienie SN z 20 marca 2024 r., I CSK 4376/23
a także postanowienie SN z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22 oraz powołane tam
dalsze orzecznictwo).
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne
wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
I CSK 3856/23
5
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2007 r., II CSK
84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 13 października 2023, I CSK
2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK
3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:
z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK
5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony
przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,
może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie
wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne
stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie
prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd
we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające
zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r.,
I CSK 691/14; z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22).
Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy
przywołane przez pozwanego zostały już bowiem wielokrotnie omówione przez Sąd
Najwyższy. W szczególności należy przywołać uchwałę całej Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),
w której wyjaśniono, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu
indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu
waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów oraz stwierdził, że w razie niemożliwości
ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego
lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
I CSK 3856/23
6
Według art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
(dalej: „ustawa o SN”) uchwała składu całej izby, z chwilą jej podjęcia, uzyskuje
moc zasady prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu Najwyższego (zob.
art. 87 ustawy o SN). Odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej
Izby Sądu Najwyższego jest możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały
w analogicznym składzie (zob. art. 88 § 2 ustawy o SN).
Wbrew twierdzeniom pozwanego zaskarżony wyrok został wydany
w składzie trzech sędziów (k. 380); skład ten podpisał też sporządzone
uzasadnienie (k. 393).
W sprawie nie zachodzi zatem zarzucana nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze także pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu
(art. 39813 § 1 k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1
k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
Maciej Kowalski
[r.g.]
