I CSK 3855/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
23 października 2025 r.
SSN Dariusz Dończyk
na posiedzeniu niejawnym 23 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.K.
przeciwko A.S.
o zachowek,
na skutek skargi kasacyjnej M.K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 30 maja 2023 r., I ACa 817/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża powoda M.K. kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w
art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i
uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
I CSK 3855/23
2
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z
30 maja 2023 r. (sygn. akt I ACa 817/22) pełnomocnik powoda M.K. wniósł o
przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazując, że jest ona oczywiście uzasadniona w
rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Wyróżniona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów
podniesionych w skardze wynika prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy
prawnej. Dotyczy to więc uchybień – przepisom prawa materialnego albo
procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej – o
charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu
rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i
ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na
zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście
błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do
wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne
twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje
podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie
polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,
IV CSK 307/19). Należy przy tym pamiętać, że – jako nadzwyczajny środek
zaskarżenia – skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących
ustaleń faktycznych i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami
faktycznymi przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 oraz
art. 39813 § 2 k.p.c.).
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych w art.
3983 § 1 k.p.c., tj. na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 3983 § 1
pkt 2 k.p.c.), w ramach której skarżący powołał naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 245 k.p.c., kwestionując ocenę dowodów – w szczególności znaczenie
I CSK 3855/23
3
dowodowe tzw. „zapisek” spadkodawczyni – oraz na podstawie naruszenia prawa
materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), w której wskazano naruszenie art. 996 § 1
k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej skarżący rozwinął tę samą linię argumentacyjną, podnosząc, że
sądy meriti błędnie oceniły znaczenie dowodowe „zapisek” spadkodawczyni, że
dokument prywatny nie może stanowić samodzielnej podstawy ustaleń faktycznych,
a także że błędnie ustalono istnienie darowizn podlegających zaliczeniu na
zachowek. Skarżący wskazywał również, że dokument prywatny nie korzysta z
domniemania prawdziwości treści i nie może stanowić dowodu
samowystarczalnego. Choć w uzasadnieniu wniosku nie powołano wprost art. 233
§ 1 k.p.c., to przedstawiona argumentacja w istocie zmierza do zakwestionowania
oceny dowodów i ustaleń faktycznych, co – wobec zakazu wynikającego z art. 3983
§ 3 k.p.c. – nie może stanowić podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dotyczy to również zarzutu naruszenia art. 245 k.p.c., który odnosi się
wyłącznie do oceny mocy dowodowej dokumentu prywatnego.
Na wstępie analizy w ramach tzw. przedsądu należy podkreślić, że skarga
kasacyjna – w zakresie podstaw opartych na naruszeniu prawa procesowego –
zmierza wprost do zakwestionowania oceny dowodów i ustaleń faktycznych, co
pozostaje w sprzeczności z art. 3983 § 3 k.p.c. Przepis ten wyraźnie zakazuje
opierania skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny
dowodów. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zarzut
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. – jako odnoszący się bezpośrednio do oceny
dowodów – jest w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalny (zob. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05 oraz wyroki
Sądu Najwyższego: z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, z 8 maja 2008 r., V CSK
579/07, z 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12, z 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12, z
23 czerwca 2016 r., V CSK 536/15 i z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17). Kontrola
kasacyjna nie obejmuje ponownej oceny materiału dowodowego, lecz jedynie
legalność tej oceny. Skarżący może powoływać się jedynie na naruszenie
przepisów regulujących sposób przeprowadzenia dowodów, wskazując, jaki wpływ
uchybienie to miało na wynik sprawy, czego w niniejszej sprawie nie wykazano
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 listopada 2005 r., I CSK 178/05).
I CSK 3855/23
4
Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. – także w powiązaniu z art. 245 k.p.c. –
dotyczy wyłącznie oceny dowodów, w szczególności zeszytu z zapiskami
spadkodawczyni, który stanowił jeden z kluczowych dowodów w sprawie. Skarżący
twierdził, że dokument ten nie mógł stanowić podstawy ustaleń faktycznych,
powołując się na charakter dokumentu prywatnego określony w art. 245 k.p.c.
Argumentacja ta nie może jednak zostać uwzględniona. W utrwalonym
orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zakaz wynikający z art. 3983 § 3
k.p.c. obejmuje nie tylko przepisy regulujące ocenę dowodów wprost, lecz także te
regulacje, które skarżący przywołuje jedynie po to, aby zakwestionować ustalenia
faktyczne sądu meriti. Dotyczy to również art. 245 k.p.c., jeżeli jego naruszenie
skarżący wiąże wyłącznie z oceną wiarygodności i mocy dowodowej dokumentu
prywatnego. Uwzględniając powyższe skarżący nie wykazał oczywistego, rażącego
i dostrzegalnego prima facie naruszenia art. 245 k.p.c.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 996 § 1 k.c. nie
może prowadzić do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Ocena prawidłowości zastosowania tego przepisu wymaga
bowiem oparcia się na ustaleniach faktycznych dokonanych przez sąd drugiej
instancji, które – zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. – wiążą Sąd Najwyższy. Ocena
zarzutu naruszenia prawa materialnego jest dokonywana w postępowaniu
kasacyjnym na podstawie ustaleń stanowiących podstawę wydania wyroku sądu
drugiej instancji zaskarżonego skargą kasacyjną, a nie na podstawie stanu
faktycznego, który zdaniem strony skarżącej powinien zostać ustalony w sprawie.
Tymczasem skarżący – jak to już wyżej wyjaśniono - usiłuje podważyć te ustalenia,
formułując niedopuszczalne w świetle art. 3983 § 3 k.p.c. zarzuty dotyczące oceny
dowodów. W konsekwencji zarzut naruszenia prawa materialnego ma charakter
wtórny wobec niedopuszczalnej polemiki z ustaleniami faktycznymi i nie może
stanowić podstawy do uznania, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut
naruszenia prawa materialnego jest oczywiście zasadny, a skarga kasacyjna przez
to oczywiście uzasadniona.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia
zatem w uzasadnieniu argumentacji pozwalającej na stwierdzenie, że w sprawie
została wykazana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący nie wykazał
I CSK 3855/23
5
bowiem, aby doszło do naruszenia prawa o charakterze oczywistym,
jednoznacznym i dostrzegalnym prima facie. Uzasadnienie wniosku zmierza w
istocie do poddania sprawy ponownej kontroli instancyjnej, obejmującej ustalenia
faktyczne i ocenę dowodów, co nie jest celem postępowania kasacyjnego. Sąd
Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy co do
jej istoty, lecz jedynie skargę kasacyjną jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,
służący przede wszystkim ochronie interesu publicznego. Z tych względów skarga
kasacyjna nie może zostać uznana za oczywiście uzasadnioną.
W sprawie nie zachodzi również nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu – w granicach zaskarżenia – zgodnie z art.
39813 § 1 k.p.c.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na
stosowny wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na
podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi, na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art.
99, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., powoda, który przegrał sprawę w postępowaniu
kasacyjnym.
Dariusz Dończyk
(A.G.)
[a.ł]
