I CSK 3804/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
16 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 16 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P. Niestandaryzowanego Funduszu Wierzytelności
Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W.
przeciwko M. A.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej M. A.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 29 kwietnia 2024 r., VII AGa 506/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.400 (pięć
tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia
pozwanej odpisu niniejszego postanowienia, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
I CSK 3804/24
2
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Pozwana wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
występujące w sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które
przedstawiała jako pytanie: „Czy rażąca dysproporcja pomiędzy wartością
nominalną wierzytelności a ceną jej nabycia przez fundusz sekurytyzacyjny (poniżej
10% wartości nominalnej), może prowadzić do uznania tej cesji za nieważną na
podstawie art. 58 § 2 k.c. z uwagi na naruszenie zasad współżycia społecznego,
szczególnie w kontekście ochrony dłużnika przed nadużyciem prawa przez
nabywcę wierzytelności?”. Wniosła też o skierowanie do Trybunału
Konstytucyjnego pytania o treści: „Czy art. 77 ustawy o księgach wieczystych
i hipotece, który przewiduje, że przedawnienie roszczenia zabezpieczonego
hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela do zaspokojenia się z nieruchomości
obciążonej, jest zgodny z art. 2, art. 32 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej?”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania wymaga zidentyfikowania problemu o charakterze
abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie
i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie
sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę
o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na
tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na
wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro
jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter
rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym
Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi
I CSK 3804/24
3
pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem
prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Wierzytelność co do zasady może być przedmiotem obrotu, a ma to miejsce
na podstawie przelewu (art. 509-516 k.c.), którego istotą jest przeniesienie
wierzytelności na nowego wierzyciela na podstawie umowy między dawnym
a nowym wierzycielem, do czego zwykle nie jest potrzebna zgoda dłużnika. Zmiana
osoby wierzyciela w wyniku przelewu nie prowadzi do innej modyfikacji stosunku
zobowiązaniowego, na tle którego powstała przelana wierzytelność, niż tylko
odnosząca się do określenia osoby wierzyciela, jako uprawnionego do przyjęcia
świadczenia z tej wierzytelności. Ustawodawca wyłączył wprawdzie możliwość
przelewu niektórych wierzytelności, lecz z całą pewnością ani ustawa wyraźnie, ani
właściwości zobowiązania nie sprzeciwiają się przeniesieniu na inną osobę
wierzytelności z umowy kredytowej, a takich wierzytelności dotyczy spór
rozstrzygnięty zaskarżonym wyrokiem. W sprawie nie ustalono, żeby w umowie
między pozwaną a bakiem znalazły się ustalenia, z których by wynikał zakaz
przenoszenia wierzytelności z tej umowy.
Umowa przelewu jest czynnością przysparzającą w majątku cesjonariusza
i kauzalną, o czym przesądza art. 510 § 1 i 2 k.c. Zgodnie z art. 510 § 1 k.c.,
umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do
przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. W świetle tego
przepisu podstawą przeniesienia wierzytelności może być każda umowa, która
obejmuje zobowiązanie do rozporządzenia tym zbywalnym prawem majątkowym.
Artykuł 510 k.c. rozstrzyga o tzw. podwójnym skutku umowy zobowiązującej,
tj. jednoczesnym rozporządzeniu wierzytelnością wraz z zaciągnięciem
zobowiązania, do dokonania takiego przesunięcia majątkowego.
Zobowiązanie do przeniesienia wierzytelności może mieć charakter odpłatny
lub nieodpłatny, stosownie do ustaleń między cedentem i cesjonariuszem. Jeśli nie
poczynią oni uzgodnień co do tego, jakie świadczenie ma trafić do majątku cedenta
w zamian za wierzytelność przenoszoną na cesjonariusza, to przyjąć trzeba, że
umowa nie ma charakteru odpłatnego. W relacjach między bankiem a –
I CSK 3804/24
4
działającym na podstawie ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych
i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz.
681) i zajmującym się obrotem wierzytelnościami – powodem, przelew miał
charakter odpłaty. Podmioty te uzgodniły między sobą cenę za wierzytelność,
uwzględniającą zapewne atrakcyjność tej wierzytelności, wysiłki, jakie będą
konieczne do uzyskania świadczenia z niej oraz ich koszty. Wprawdzie jeżeli
zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego
z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności,
z zapisu zwykłego, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia,
ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego zobowiązania, lecz w sprawie
nie ujawniły się żadne okoliczności, które by mogły przemawiać za nieważnością
leżącej u podstaw przelewu umowy między cedentem i cesjonariuszem.
Z pewnością nie może za tym przemawiać cena zapłacona za wierzytelność, gdyż
każda wierzytelność jest tyle na rynku warta, ile jego uczestnicy są gotowi za nią
zapłacić. Sprzedający wierzytelność bank i fundusz, jako jej nabywca działają jako
przedsiębiorcy. Nie ma powodu by ich decyzje biznesowe oceniać w świetle zasad
współżycia społecznego i podważać zawierane przez tych przedsiębiorców umowy,
gdy cena za przenoszone pomiędzy nimi wierzytelności wyda się dłużnikowi tych
wierzytelności zbyt niska. Pozwaną jako dłużnika wierzytelności w relacji
z cesjonariuszem i cedentem chroni uregulowanie z art. 515 k.c.
Art. 77 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U.
z 2025 r., poz. 341; dalej – u.k.w.h.) stanowi, że przedawnienie roszczenia
zabezpieczonego hipoteką nie wpływa na uprawnienie wierzyciela do dochodzenia
roszczenia z nieruchomości obciążonej hipoteką. W wyroku z 15 maja 2019 r.,
SK 31/17 (OTK-A 2019, poz. 21) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis ten
jest zgodny z art. 64 ust. 2 oraz z art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji
RP. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił zarazem, że na tę ocenę nie mają wpływu
poglądy wyrażone w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r.,
SK 40/12 (OTK-A 2013, nr 7, poz. 97) i 19 czerwca 2012 r., P 41/10 (OTK-A 2012,
nr 6, poz. 65), gdyż oba te wyroki dotyczyły uregulowania hipoteki w prawie
podatkowym, w którym obowiązują odmienne zasady powstawania stosunków
prawnych od zasad przyjętych w prawie prywatnym.
I CSK 3804/24
5
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz.U. 2015 r. poz. 1800), orzeczono jak w postanowieniu.
[dr]
[a.ł]
