I CSK 3712/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
15 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.A., I.S., P.S. i I.S.1
z udziałem J.S., A.S., B.F., B.S., B.B., D.M., J.S., K.K., M.K., P.H., K.S., M.S., M.O.,
P.N., W.S., Z.K. i Ł.K.
o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Sochaczewie z 25 września 2015 r.,
wydanego w sprawie I Ns 459/15 o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej P.S. i J.S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku
z 7 marca 2024 r., IV Ca 1025/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 7 marca 2024 r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił apelację
P.S. i J.S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Sochaczewie z 19 lipca 2023 r.,
w którym Sąd Rejonowy oddalił wniosek I.S., P.S., I.S.1 i M.A. o zmianę
postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Uczestnicy P.S. i J.S. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego, zaskarżając je w całości. Wskazali, że w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) związane z wykładnią zawartego w
art. 679 § 1 k.p.c. zwrotu „nie mógł powołać w tym postępowaniu”. Zdaniem
I CSK 3712/25
2
skarżących Sąd Najwyższy powinien wyjaśnić, czy takie okoliczności, jak
szczególna złożoność i skomplikowanie konkretnej sprawy, właściwości konkretnej
osoby czy poważne nieprawidłowości przy odebraniu konkretnego zapewnienia
spadkowego mogą skutkować niemożnością powołania okoliczności mającej istotne
znaczenie dla zakreślenia kręgu spadkobierców.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi
nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest
ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu
dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje,
a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej
sprawie.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne wymaga sformułowania
problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy charakter oraz znaczenie
dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów
prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną
sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego
rozbieżnych ocen (zob. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10
kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 9 kwietnia
2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego 2026 r., I CSK 719/25).
Odnosząc się do przedstawionego przez skarżącego zagadnienia prawnego,
nie można uznać, że ma ono walor istotnego, chociażby z tej przyczyny, że Sąd
Najwyższy wielokrotnie w swoim orzecznictwie dokonywał wykładni art. 679 § 1
k.p.c. oraz ujętego w nim zwrotu „nie mógł powołać w tym postępowaniu”. Skarżący
I CSK 3712/25
3
proponuje przy tym dopuszczenie rozszerzającej wykładni tego wyrażenia, której
nie można zaakceptować.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że art. 679 § 1
k.p.c. ma charakter wyjątkowy, gdyż umożliwia zmianę prawomocnego orzeczenia
w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. W związku z tym zawiera restrykcyjne
ograniczenia dotyczące m.in. podstawy wniosku o zmianę (zob. postanowienia SN:
z 29 kwietnia 2016 r., I CSK 298/15; z 14 grudnia 2020 r., IV CSK 356/20, i z 11
grudnia 2025 r., I CSK 2841/25). Postępowanie przewidziane w art. 679 k.p.c. nie
może być zatem wykorzystywane jako środek do usunięcia skutków bezczynności
lub błędów uczestników postępowania spadkowego czy też skutków ich
nieznajomości prawa ani nawet błędów sądu (zob. postanowienia SN: z 13 grudnia
2012 r., IV CSK 183/12; z 15 stycznia 2016 r., I CSK 1079/14, i z 15 grudnia 2021 r.,
I CSKP 149/21). Uczestnik może żądać zmiany prawomocnego postanowienia
stwierdzającego nabycie spadku tylko wówczas, gdy wykaże podstawę
uzasadniającą zmianę oraz dowiedzie, że nie mogła ona być podniesiona w czasie
uprzedniego postępowania (zob. postanowienie SN z 15 grudnia 2021 r., I CSKP
149/21).
W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że J.S. miał możliwość powołania
się na swoją niezdolność do pracy w toku postępowania o stwierdzenie nabycia
spadku. Sąd orzekający w sprawie zapytał uczestników o tę kwestię, zaś J.S.
pozostał bierny. Sąd Okręgowy trafnie wskazał, że uczestnik mógł zwrócić się do
Sądu o stosowne pouczenia bądź skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej.
Zaniechanie J.S. w tym zakresie, choć doprowadziło do nieuwzględnienia przy
orzekaniu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku okoliczności jego
niezdolności do pracy, nie może stanowić podstawy do zmiany prawomocnego
orzeczenia w trybie z art. 679 k.p.c.
Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
Marcin Krajewski
I CSK 3712/25
4
(E.M.)
[a.ł]
