I CSK 3671/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
29 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa S.O.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Rejonowej Białystok-Północ
w Białymstoku i Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w Białymstoku
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej S.O.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łomży
z 31 marca 2023 r., I Ca 371/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego
w art. 3984 § 2 może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie
istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 §
1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem
I CSK 3671/23
2
przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może
oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Łomży
z 31 marca 2023 r. (sygn. akt I Ca 371/22) powód S.O. wniósł o przyjęcie jej do
rozpoznania, wskazując na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., tj.
występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistą zasadność skargi
kasacyjnej.
Istotne zagadnienie prawne sprowadza się do pytania: „Czy i w jakim
zakresie prawomocne orzeczenie Sądu Najwyższego stwierdzającego niezgodność
z prawem orzeczenia Sądu drugiej instancji wiąże sąd orzekający w sprawie
pomiędzy tymi samymi stronami i o to samo roszczenie, które zostało oddalone
wyrokiem Sądu drugiej instancji uznanym za niezgodny z prawem?” W ocenie
skarżącego, słusznym jest przyjęcie, że wykładnia dokonana przez Sąd Najwyższy
w orzeczeniu stwierdzającym niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia
wiąże Sąd powszechny orzekający między tymi samymi stronami
i w niezmienionych okolicznościach sprawy. Skarga kasacyjna jest natomiast
oczywiście uzasadniona, gdyż orzeczenie Sądu drugiej instancji w sposób rażący
nie odpowiada prawu jako sprzeczne z treścią art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. oraz
pozostające w opozycji do orzecznictwa Sądu Najwyższego. Sąd, orzekając
w sprawie, był związany orzeczeniem Sądu Najwyższego wydanym w sprawie
oznaczonej sygn. akt IV CNP 7/17 stwierdzającym niezgodność z prawem wyroku
Sądu Okręgowego w Białymstoku, gdzie w punkcie I wyroku Sąd zmienił wyrok
Sądu Rejonowego w Białymstoku, którym została zasądzona na rzecz powoda od
Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Białymstoku i Prokuratury Rejonowej
Białystok - Północ w Białymstoku kwota 5000 zł z odsetkami ustawowymi z tytułu
odszkodowania w ten sposób, że oddalił powództwo w tym zakresie. W niniejszym
wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że powód wykazał bezprawność działania
pozwanych stationes fisci Skarbu Państwa oraz związek przyczynowo skutkowy
pomiędzy bezprawnym działaniem a szkodą, wobec czego w sprawie ma
zastosowanie przepis art. 417 k.c. Ten prawomocny wyrok w myśl przepisu art. 365
§ 1 k.p.c. wiąże również sądy powszechne. Ponadto, w niniejszym orzeczeniu Sąd
I CSK 3671/23
3
Najwyższy wyraził aprobatę dla rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji - Sądu
Rejonowego w Białymstoku w sprawie XI C 729/14, gdzie skarżący dochodził od
pozwanego Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Białymstoku oraz Prokuratury
Rejonowej Białystok-Północ w Białymstoku roszczenia częściowego o naprawienie
szkody. Na skutek wniesionego pozwu o roszczenie częściowe Sąd Rejonowy
w Białymstoku wyrokiem z 25 marca 2016 r. w sprawie oznaczonej sygn. akt
XI C 729/14 uznał, że powód wykazał spełnienie przesłanek art. 417 k.c. i zasądził
od pozwanego Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Białymstoku oraz
Prokuratury Rejonowej Białystok-Północ w Białymstoku kwotę 5000 zł wraz
z odsetkami na rzecz Skarżącego. Wyrok ten został zmieniony wyżej wymienionym
wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku w ten sposób, że Sąd oddalił
powództwo. Niemniej jednak wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku został
uznany przez Sąd Najwyższy za niezgodny prawem w zakresie w jakim Sąd oddalił
powództwo. W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie powód dochodził
odszkodowania w niezmienionym stanie faktycznym należy uznać, że Sąd był
związany orzeczeniem Sądu Najwyższego stwierdzającym, że Skarb Państwa
ponosi względem Skarżącego odpowiedzialność deliktową w myśl przepisu art. 417
k.c. Wbrew dyspozycji przepisów art. 365 § 1 oraz art. 366 k.p.c. Sąd Okręgowy
w Łomży oddalił apelację powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego
powództwo w sprawie, wskazując, że nie został wykazany związek między szkodą
rozumianą jako spadek przychodów działalności powoda w latach 2008-2013
a zatrzymaniem płyt w tym samym okresie przez organy ścigania. Natomiast jak
wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lutego 2018 r.: „Uznać należało za
oczywiście błędną ocenę, że powód nie wykazał bezprawności działania
pozwanego, a w rezultacie, że nie było podstaw do zastosowania art. 417 k.c.
Przesłanka szkody została wykazana, a związek przyczynowy pomiędzy zwrotem
płyt dopiero w 2013 r. a działaniem pozwanego jest niewątpliwy.” (wyrok SN z dnia
15 lutego 2018 r., sygn. akt IV CNP 7/17). W sprawie niniejszej powód –
w niezmienionych okolicznościach sprawy wnosił o zasądzenie świadczenia
odszkodowawczego, wobec czego Sąd był związany wyrokiem Sądu Najwyższego
stwierdzającym niezgodność z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego
w Białymstoku w zakresie w jakim oddalił powództwo, a ponadto wskazującym na
I CSK 3671/23
4
spełnienia w sprawie przesłanek odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa.
Zaskarżone orzeczenie Sądu Okręgowego w Łomży pozostaje całkowicie
sprzeczne z treścią art. 365 § 1 i 366 k.p.c. oraz art. 417 k.c., jak i z ugruntowanym
w tym zakresie orzecznictwem Sądu Najwyższego. Gdyby natomiast przyjąć
odwrotnie - to jest, że Sąd Okręgowy nie był związany wyrokiem Sądu
Najwyższego stwierdzającego niezgodność z prawem wyroku Sądu Okręgowego
w Białymstoku - wówczas miałaby miejsce sytuacja, w której akceptowalnym jest
wydanie przez Sąd w niezmienionych okolicznościach stanu faktycznego i między
tymi samymi stronami wyroku o identycznej treści, jak wyrok, który został uznany za
niezgodny z prawem.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za
istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się
zagadnienie nowe i dotychczas niewyjaśnione. Zagadnienie to musi mieć charakter
istotny i być zagadnieniem ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić
w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych
lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r.,
III CSK 285/08, IC BSN 2009, nr 4, s. 48). Chodzi przy tym o zagadnienie
o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju
jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny
konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Z tej
przyczyny przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej z powołaniem się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c.) wymaga wykazania przez skarżącego, że w sprawie występuje zagadnienie
nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może
przyczynić się do rozwoju prawa. W rachubę wchodzi więc nie tylko określona
staranność i nakład pracy w zredagowaniu zagadnienia, ale przede wszystkim
o jurydyczne przedstawienie analizy stanu prawnego, orzecznictwa i wynikającego
z tego problemu prawnego o takiej wadze, który może być uznany za istotne
zagadnienie prawne (zob. postanowienie SN z 15 listopada 2007 r., II PK 159/07,
niepubl.). Podstawowym, bowiem, celem postępowania kasacyjnego jest ochrona
interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu
I CSK 3671/23
5
Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (postanowienie SN z 4 lutego 2000 r.,
II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze
kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc
jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym
sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym
polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną
w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie
obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu
w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi
powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca
od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce
i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia
w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, niepubl.).
Zarówno sformułowane w skardze kasacyjnej istotne zagadnienie prawne,
jak również twierdzenie o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący opiera
na zarzucie naruszenia przez Sąd drugiej instancji tych samych przepisów, tj. art.
365 i art. 366 k.p.c. Tymczasem takie stanowisko pozostaje w logicznej
sprzeczności, gdyż nie można twierdzić jednocześnie twierdzić, że sąd drugiej
instancji w sposób oczywisty naruszył wyżej powołane przepisy, a więc wadliwie je
zinterpretował i zastosował wbrew jednolitej i ugruntowanej wykładni tych
przepisów przyjętej – zdaniem skarżącego - w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
oraz, że na tle wykładni i stosowania tych przepisów aktualizuje się istotne
zagadnienie prawne wymagające wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy, gdyż ani
aktualny stan orzecznictwa, ani wypowiedzi w piśmiennictwie prawniczym nie
pozwalają na jego jednoznaczne rozstrzygnięcie.
Pomijając tę logiczną niekonsekwencję skarżącego w sformułowaniu
przesłanek dla wykazania potrzeby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
I CSK 3671/23
6
w ocenie Sąd Najwyższego skarżący nie wykazał istnienia żadnej z nich.
Wskazanie na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego zostało
ograniczone jedynie do sformułowania pytania wyrażającego jego istotę, ale bez
dalszego wykazania czy i w jakim zakresie zagadnienie to było przedmiotem
wypowiedzi Sądu Najwyższego oraz piśmiennictwa prawniczego, czy wypowiedzi
te są jednolite, czy też występują w nich rozbieżności oraz z jakich przyczyn te
orzeczenia i wypowiedzi nie pozwalają na zajęcie jednoznacznego stanowiska
prawnego co do tego zagadnienia prawnego. Podkreślić przy tym należy, iż
odpowiedni wywód prawny powinien być zawarty w uzasadnieniu wniosku
o przyjęcie skargi kasacyjnej. Nie wystarczy odwołanie się w tym przypadku do
uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej.
Wbrew też stanowisku skarżącego skarga kasacyjna nie jest oczywiście
uzasadniona. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie akcentuje się, że
granice przedmiotowe mocy wiążącej należy oceniać według reguł przyjętych w art.
366 k.p.c. w odniesieniu do przedmiotowych granic powagi rzeczy osądzonej.
W konsekwencji moc wiążącą z perspektywy kolejnych postępowań uzyskują
jedynie ustalenia dotyczące tego, o czym orzeczono w związku z podstawą sporu
(rozstrzygnięcie o żądaniu w połączeniu z jego podstawą faktyczną). Moc wiążąca
orzeczenia nie rozciąga się natomiast na kwestie prejudycjalne, które sąd
przesądził, dążąc do rozstrzygnięcia o żądaniu i których rozstrzygnięcie znajduje
się poza sentencją, jako element jej motywów. Treść uzasadnienia może natomiast
służyć sprecyzowaniu rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, a nie temu by moc
wiążącą orzeczenia rozciągać na kwestie pozostające poza sentencją. Zakresem
prawomocności materialnej jest bowiem objęty tylko ostateczny wynik
rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do tego doprowadziły. Tego rodzaju
zagadnienia mogą być przedmiotem odmiennego osądu w późniejszych procesach,
dopóki nie zostaną objęte rozstrzygnięciem w sposób, który będzie wiązał kolejne
sądy w dalszych postępowaniach (zob.m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego z 16
lutego 1937 r., C II 2507/36, OSP 1937, poz. 727; z 6 sierpnia 1971 r., II CR
287/71, OSNCP 1972, nr 2, poz. 34; z 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, niepubl.;
z 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00, niepubl.; z 8 czerwca 2005 r., V CK 702/04,
niepubl.; z 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, OSNC - ZD 2008, nr A, poz. 120; z 28
I CSK 3671/23
7
czerwca 2007 r., IV CSK 110/07, niepubl.; z 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07,
niepubl.; z 16 lipca 2009 r., I CSK 456/08, niepubl.; z 22 czerwca 2010 r., IV CSK
359/09, OSNC 2011, Nr 2, poz. 16; z 3 października 2012 r., II CSK 312/12,
niepubl.; z 11 lutego 2014 r., I UK 329/13, OSNP 2015, Nr 5, poz. 69; z 25 czerwca
2014 r., IV CSK 610/13, OSNC-ZD 2015, nr D, poz. 51; z 15 stycznia 2015 r., IV
CSK 181/14, niepubl.; z 20 stycznia 2015 r., V CSK 210/14, niepubl.; z 17 maja
2015 r., I CSK 494/11, niepubl.; z 9 września 2015 r., IV CSK 726/14, niepubl.; z 26
maja 2017 r., I CSK 464/16, niepubl.; z 15 maja 2019 r., II CSK 145/18, niepubl.
oraz z 10 grudnia 2024 r., II CSKP 1621/22, niepubl.). Prawomocny wyrok Sądu
Najwyższego z 15 lutego 2018 r., IV CNP 7/17, na który powołał się w skardze
kasacyjnej powód, przesądził o niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego
w Białymstoku odnoszącego się do dochodzonego w innym postępowaniu przez
powoda od tego samego pozwanego odszkodowania w kwocie 5000 zł. W świetle
powołanych wyżej orzeczeń Sądu Najwyższego, wyrok ten nie odniósł takiego
skutku prawnego, że przesądzał prawomocnie o zasadności dalszych roszczeń
odszkodowawczych powoda, wobec tego samego pozwanego. Nawet
niepodzielenie stanowiska prawnego odnośnie do sposobu wykładni art. 365 i 366
k.p.c. wyrażonego w powołanych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego,
mających także dodatkowe oparcie w poglądach wyrażonych w piśmiennictwie
prawniczym, nie oznacza, że z tej przyczyny skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona, skoro ocena prawna Sądu drugiej instancji miała silne oparcie
w określonym nurcie wykładni tych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą
Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.
39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. pzy
uwzględnieniu przyczyny, która była źródłem roszczenia dochodzonego przez
powoda przeciwko pozwanemu.
I CSK 3671/23
[SOP]
[r.g.]
8
Dariusz Dończyk
