I CSK 367/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
11 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 11 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.B. i M.B.
przeciwko J.B.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej K.B. i M.B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 18 kwietnia 2024 r., I ACa 272/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza solidarnie od K.B. i M.B. na rzecz J.B. 2700 (dwa
tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 31 stycznia 2022 r., I C 482/19, Sąd Okręgowy w Rzeszowie
oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności oświadczeń woli powodów
zawartych w umowie sprzedaży lokalu mieszkalnego z 18 października 2006 r., z
powodu pozorności.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
oddalił apelację powodów.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 18 października 2006 r. strony złożyły zgodne
oświadczenia woli przed notariuszem, składające się na umowę sprzedaży
pozwanej za 200 000 zł udziałów powodów po 1/2 we własności lokalu
I CSK 367/25
2
mieszkalnego. Kupująca zobowiązała się zapłacić cenę sprzedawcom do 19
października 2006 r. z kredytu bankowego. Strony ustaliły, że część sumy
uzyskanej przez pozwaną z kredytu, w wysokości 97 479,03 zł, kupująca przekaże
bezpośrednio na spłatę kredytu budowlano - hipotecznego zaciągniętego przez
sprzedawców.
Jeszcze przed zawarciem spornej umowy kupująca zawarła umowę kredytu
w wysokości 83 455,04 CHF, przeznaczonego na nabycie lokalu mieszkalnego,
i część sumy kredytu przeliczona na złotówki w wysokości 97 479,03 zł została
przekazana bezpośrednio na spłatę kredytu sprzedawców. Według sprzedawców
celem pozornej umowy sprzedaży było umożliwenie pozwanej zaciągnięcie kredytu.
Sąd drugiej instancji uznał, że sprzedawcy nie wykazali pozorności umowy
sprzedaży.
Sprzedawcy wnieśli o przyjęcie swojej skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ponieważ prawidłowa analiza materiału dowodowego powinna doprowadzić Sąd
drugiej instancji do dokładnie odmiennych ustaleń, niż poczynione przez Sąd
pierwszej instancji, a nieprawidłowo ustalony stan faktyczny jest skutkiem
naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 233 § 1 w zw. z art. 391
oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na przyjęciu za własne ustaleń
faktycznych Sądu pierwszej instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w
tej kwestii, chociaż zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność
ustaleń Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co
skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne nie zostały rozpoznane.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
wskazali podstawy prawnej, jednak z uzasadnienia wniosku można wywnioskować,
że podstawę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący upatrują
w oczywistej zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania.
W orzecznictwie jest sporne, czy zasada związania Sądu Najwyższego ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 i 39813
§ 2 k.p.c.) oznacza wyłączenie przepisów postępowania dotyczących ustalania
I CSK 367/25
3
stanu faktycznego jako podstaw kasacyjnych. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy
uznał, że art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. nie wyklucza żadnego z przepisów postępowania
jako podstawy zarzutu kasacyjnego. Jednak oparcie skargi na art. 233 k.p.c.
wymaga wykazania, iż przepis ten nie pozwala na ustalenia dokonane przez sąd,
nie wystarczy wskazanie możliwości wyciągnięcia z dowodów innych wniosków. W
tym przypadku dodatkowo skarżący pod pozorem naruszenia art. 233 k.p.c.
przestawia w istocie zastrzeżenia, co do sposobu zastosowania prawa
materialnego, tj. art. 83 § 1 k.c.
Sąd Apelacyjny poza przyjęciem za własne ustaleń faktycznych Sądu
pierwszej instancji, odniósł się do zarzutów apelacyjnych skarżącego, także
w aspekcie ustaleń faktycznych. Już z tego względu argumentacja skargi, jako
oderwana od treści uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego, jest bezpodstawna.
Po drugie, nawet w sytuacji, gdyby takich fragmentów nie było w
uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji, to obowiązkiem skarżącego byłoby
wykazanie, że sąd naruszył nie tylko obowiązek oceny zarzutów apelacyjnych (art.
387 § 21 pkt 2 k.p.c.), lecz także art. 233 k.p.c. lub że na skutek braków
uzasadnienia nie można odtworzyć toku rozumowania sądu. Naruszenie przepisów
postępowania może być podstawą skargi pod warunkiem, że uchybienie to mogło
mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Przez przyjęcie za
własne ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego ustalenia te stały się ustaleniami
Sądu odwoławczego, wraz z wywodami uzasadniającymi te ustalenia. Strona
zamierzająca skarżyć naruszenie art. 233 k.p.c. nie może zarzucać ograniczenia
się przez sąd drugiej instancji do przyjęcia ustaleń sądu pierwszej instancji, jeżeli
uzasadnienie sądu pierwszej instancji da się skontrolować pod kątem prawidłowego
stosowania art. 233 k.p.c.
Przy tym w przypadku nienależycie uzasadnionego przyjęcia za własne
ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji dochodzi przede wszystkim do
naruszenia art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c., a nie wskazanych w skardze art. 378 § 1 i 382
k.p.c. Art. 378 § 1 k.p.c. zabrania uwzględniania zarzutów niepodniesionych
w apelacji. Ponieważ prawo materialne sąd drugiej instancji stosuje prawidłowo
niezależnie od zarzutów apelacji, a nieważność postępowania bierze pod uwagę
I CSK 367/25
4
z urzędu, art. 378 § 1 k.p.c. w istocie zakazuje uwzględniania z urzędu naruszeń
przepisów postępowania nieprowadzących do nieważności postępowania.
Naruszeniem art. 382 k.p.c. może być orzeczenie na podstawie faktu
poznanego przez sąd poza postępowaniem, np. w oparciu o publikacje, informacje
z mediów społecznościowych lub dokumenty z akt innej sprawy, jeżeli sąd nie
przeprowadził dowodu w sposób jawny dla stron. Nienależyte uzasadnienie
przyjęcia za własne ustaleń sądu pierwszej instancji nie stanowi naruszenia tego
przepisu.
Przy braku zarzutów do postępowania dowodowego podstawą zarzutów co
do wniosków wyciągniętych przez sąd z przeprowadzonych dowodów może być
wyciągnięcie nieprawidłowych wniosków z innych faktów lub nieprawidłowa ocena
dowodów, tj. naruszenie art. 231 lub 233 k.p.c., stosowanych w postępowaniu
apelacyjnym na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. Jednak skarżący nie wskazał na czym
ma polegać oczywiste naruszenie art. 233 k.p.c.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. pozwanej przysługuje od skarżących zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[SOP]
