I CSK 3640/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
15 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku I.K.
z udziałem E.K., W.W., S.W. i I.W.
o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej E.K.
od postanowienia Sądu Okręgowego we Włocławku
z 7 lutego 2025 r., I1 Ca 239/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni kwotę
360 (trzysta sześćdziesiąt) zł z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od
doręczenia uczestniczce odpisu niniejszego postanowienia,
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
I CSK 3640/25
2
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co
do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika
z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których
jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Uczestniczka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
z powołaniem się na okoliczność, że w niniejszej sprawie zachodzi potrzeba
wykładni przepisu prawa (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 945 § 1 pkt 1 k.c.,
w związku z koniecznością udzielenia odpowiedzi na następujące pytania: -
„w oparciu o jakie kryteria Sąd winien badać stopień osłabienia siły woli
i aktywności testatora uniemożliwiającego mu przeciwstawienie się naciskom osoby
trzeciej i w konsekwencji, skutkujące wypełnieniem dyspozycji art. 945 § 1 pkt 1
k.c.?”; - „czy przy podniesieniu wątpliwości co do stopnia osłabienia siły woli
i aktywności testatora przez stronę postępowania zachodzi konieczność
podejmowania przez Sąd czynności zmierzających do weryfikacji tych okoliczności
z urzędu w zakresie występowania o udostępnienie dokumentacji medycznej oraz
zasięgnięcie opinii biegłych z zakresu psychologii i psychiatrii?”.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej
sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez
sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3
i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez
skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
I CSK 3640/25
3
Problemy powołane przez skarżącą nie zostały ujęte
abstrakcyjnie, a przeciwnie – mają charakter pytań o to, w jaki sposób – w świetle
art. 945 § 1 pkt 1 k.c. – powinien być oceniony kontekst faktyczny, na którego tle
zostały sformułowane. Natomiast kontekst ten nie uwzględnia istotnych ustaleń
Sądów meriti, a w części prezentuje je odmiennie niż wynika z tych ustaleń, co ma
zmierzać do ich zakwestionowania.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że stan wyłączający
świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może być rozumiany
wyłącznie jako stan, w którym możliwość wolnego wyboru jest całkowicie
wyłączona. Brak swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli musi wynikać
z przyczyny wewnętrznej, znajdującej się „wewnątrz” osoby składającej
oświadczenia woli, a nie z okoliczności zewnętrznych. Sugestia osób trzecich nie
wyłącza swobody powzięcia decyzji, gdyż w przeciwnym razie niemal każde
oświadczenie woli byłoby dotknięte wadą wskazaną w art. 945 § 1 pkt 1 k.c., rzadko
bowiem człowiek działa zupełnie swobodnie. Sugestie osób trzecich nie wyłączają
swobody powzięcia decyzji, ponieważ chodzi o zachowanie zdolności do podjęcia
decyzji niezależnie od istnienia lub braku tych sugestii. Stan wyłączający
w szczególności swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli może być wywołany
„z jakichkolwiek powodów”, może być uzasadniony również przyczyną zewnętrzną
w postaci przymusu, pod którym faktycznie znalazł się testator. O braku swobody
powzięcia decyzji i wyrażania woli przez spadkodawcę mają rozstrzygać
występujące łącznie (kumulatywnie) cztery elementy: 1) podatność spadkodawcy
na wpływy osoby, której zarzuca się zawładnięcie jego wolą, 2) możliwość
(sposobność) wywarcia na spadkodawcę wpływu i doprowadzenia do
oczekiwanego rozrządzenia, 3) aktywne uczestnictwo osoby, której zarzuca się
zawładnięcie wolą spadkodawcy, przy sporządzaniu przez niego testamentu,
4) pożądany wniosek rozrządzenia testamentowego przynoszący beneficjentowi
nieuzasadnioną korzyść z pokrzywdzeniem innych naturalnych spadkobierców
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2004 r., III CK 523/02, z 18
maja 2017 r., I CSK 551/16).
Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że zasadniczo okoliczność pozostawania
testatora pod wpływem sugestii i presji spadkobierców, na których opiece polega,
I CSK 3640/25
4
może być traktowana jako wyłączająca swobodę testowania (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 5 marca 2018 r., IV CSK 469/17). Jednak ustalenie czy
w danym stanie faktycznym okoliczność ta będzie mogła być uznana za przesłankę
zastosowania art. 945 § 1 pkt 1 k.c. zależy od konkretnych okoliczności sprawy
i ustaleń faktycznych, które zgodnie z art. 39813 k.p.c. wyłączone są spod kontroli
Sądu Najwyższego
Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że spadkodawca sporządził 19
lutego 2021 r. testament holograficzny, w którym do całości spadku powołał córkę
W.F.-I.K. To rozrządzenie testamentowe było uzasadnione okolicznościami, gdyż w
chwili sporządzenia testamentu spadkodawca był związany z I.K., a z osobą, na
rzecz której sporządził wcześniejszy i odwołany testament był w sporze o kwotę
125.000 euro. Testament z 19 lutego 2021 r. został sporządzony w całości
własnoręcznie i opatrzony datą oraz podpisem w kancelarii notarialnej. Sąd drugiej
instancji nie znalazł podstaw do zakwestionowania świadomości testatora w chwili
testowania w rozumieniu art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Uczestniczka nie wykazała, że
spadkodawca w tym dniu nie był zdolny do świadomego i swobodnego podjęcia
decyzji i wyrażenia swej woli. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynikało, że
testator w wieku 80 lat był w dobrej kondycji umysłowej i psychicznej oraz miał
swobodę podejmowanych działań. Spadkodawca nie cierpiał na choroby
psychiczne, które znosiłyby jego zdolność testowania.
Wbrew twierdzeniom skarżącej sam podeszły wiek i związane z nim
ograniczenia w postrzeganiu rzeczywistości, w szczególności możliwa podatność
na wpływy otoczenia, nie stanowią elementu przesądzającego o niezdolności do
rozporządzeń na wypadek śmierci.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz – co do
kosztów postępowania – art. 520 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.
U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.
Marta Romańska
I CSK 3640/25
5
[a.ł]
[dr]
