I CSK 357/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Łodko
14 stycznia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 14 stycznia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa B.S.
przeciwko K.S.
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,
na skutek skargi kasacyjnej B.S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z 12 września 2023 r., I ACa 756/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od B.S. na rzecz K.S. 5 400 złotych tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia powódce odpisu
niniejszego postanowienia.
UZASADNIENIE
Powódka B.S. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie z 12 września 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania
uzasadniła wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych, tj.: 1) czy z powołaniem
się na zasadę „czystych rąk”, sąd może odmówić ochrony przed odsetkami
„lichwiarskimi”, której dłużnik domaga się na podstawie art. 5 k.c., jeżeli dłużnik ten
został skazany za wyłudzenie pożyczek, od których odsetki „lichwiarskie” zostały
I CSK 357/24
2
naliczone, a skazanie to uległo zatarciu?; 2) czy dochodzenie w postępowaniu
egzekucyjnym odsetek „lichwiarskich, tj. przekraczających odsetki maksymalne – z
uwagi na ich kwotę, stosunek, w jakim kwota ta pozostaje do kwoty należności
głównej oraz stopę, w oparciu o którą zostały naliczone – może stanowić
wystarczającą przesłankę do uwzględnienia powództwa opozycyjnego, opartego na
art. 5 k.c. w zw. z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., niezależnie od sytuacji majątkowej oraz
osobistej dłużnika i wierzyciela?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że pod pozorem wystąpienia
w sprawie istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) skarżąca w
istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego w związku
z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Argumenty skarżącej sprowadzają się
bowiem wyłącznie do polemiki z oceną prawną Sądu meriti, z którą skarżąca się nie
zgadza i oceny trafności wydanego rozstrzygnięcia. Wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania opiera się bowiem na kwestionowaniu przez skarżącą prawidłowości
zastosowania przez Sąd drugiej instancji art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 5 k.c.
Zagadnienie prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności
mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd
ustaleń (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), ale
jednocześnie powinno być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby
umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu
(zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października
2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zatarcie skazania tworzy
fikcję niekaralności osoby skazanej, ale nie uchyla wyroku skazującego, nie stanowi
orzeczenia uniewinniającego, ani nie przywraca stanu istniejącego przed
skazaniem. W związku z tym zatarcie skazania nie usuwa obiektywnie istniejących
faktów, a zatem nie niweczy ani faktu popełnienia przestępstwa ani wydanego
I CSK 357/24
3
wyroku i nie pozbawia tego wyroku, przewidzianego w art. 11 k.p.c. znaczenia w
postępowaniu cywilnym (zob. orzeczenie SN z 18 marca 1961 r., 1 CR 244/60,
OSNC 1962, nr 4, poz. 135; wyroki SN: z 29 października 2015 r., I CSK 893/14,
OSNC 2016, nr 10, poz. 121; z 30 lipca 2021 r., V CSKP 236/21, i z 14 czerwca
2022 r., II CSKP 435/22, oraz postanowienia SN z 10 października 2017 r., V CSK
185/17, i z 7 czerwca 2019 r., I CSK 793/18). Z tych względów Sąd meriti mógł
uwzględnić fakt popełnienia przez skarżącą przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. na
szkodę pozwanego, polegającego w szczególności na doprowadzeniu go do
niekorzystanego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia przez skarżącą
korzyści majątkowej – zawarcie umowy pożyczki, której skarżąca nie miała zamiaru
zwrócić. W efekcie takich ustaleń Sąd ten odmówił powódce udzielenia ochrony
prawnej, m.in. kwalifikując jej zachowanie jako sprzeczne z zasadami współżycia
społecznego. W szczególności, gdy egzekwowana przez pozwanego wierzytelność,
objęta niniejszym postępowaniem, wynikała z tego zdarzenia.
Sąd Najwyższy wyjaśnił też, że zdarzeniem, wskutek którego zobowiązanie
nie może być egzekwowane w rozumieniu art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. może być
stwierdzenie sprzeczności postępowania wierzyciela z zasadami współżycia
społecznego. W wyjątkowych sytuacjach i w szczególnych okolicznościach
zachowanie wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym może stanowić nadużycie
prawa (art. 5 k.c.) stanowiące podstawę pozbawienia tytułu wykonawczego
wykonalności (zob. wyrok SN z 12 września 2018 r., II CSK 664/17, OSNC 2019,
nr 7-8, poz. 79; oraz postanowienia SN: z 6 marca 2019 r., I CSK 465/18;
z 30 grudnia 2021 r., V CSK 428/21). Możliwość stosowania art. 5 k.c. w
postępowaniu egzekucyjnym dopuszczona jest jednak w drodze wyjątku i z
zastrzeżeniem zachowania innych utrwalonych założeń stosowania klauzuli
nadużycia prawa, do których należy nakaz uwzględnienia ogółu okoliczności
sprawy, postulat wstrzemięźliwości i subsydiarny charakter tego rozwiązania (zob.
wyroki SN z 20 października 2011 r., IV CSK 16/11, z 22 czerwca 2018 r., II CSK
539/17, OSNC-ZD 2019, nr 3, poz. 37). Okoliczności te wnikliwie ocenił Sąd meriti.
Wyjaśnił, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała przesłanek
I CSK 357/24
4
uzasadniających zastosowanie art. 5 k.c., gdyż egzekucja tytułu wykonawczego
byłaby sprzeczna ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa, a
sytuacja osobista i majątkowa powódki nie daje realnych perspektyw na
zaspokojenie zobowiązania bez istotnych dla niej konsekwencji. W szczególności,
że skarżąca zaciągając to zobowiązanie sama rażąco naruszyła zasady współżycia
społecznego, dopuszczając się przestępstwa na niekorzyść pozwanego.
Należy też zwrócić uwagę, że wejście w życie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o
zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw
skutkowało wygaśnięciem ex nunc zobowiązania odsetkowego powódki ponad
kwotę odsetek maksymalnych określonych w art. 359 § 21 k.c. (zob. uchwałę SN z
15 marca 2018, III CZP 107/17, OSNC 2019 r., nr 2, poz. 17). W niniejszej sprawie
tytuł wykonawczy – wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Dębicy – został wydany 31
lipca 2012 r., zatem w okresie, gdy obowiązywał już art. 359 § 21 k.c.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
przekonuje, że Sąd drugiej instancji naruszył wskazane w skardze przepisy prawa
procesowego i materialnego, w szczególności art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 5 k.c.,
w sposób, który przekłada się na konieczność uchylenia lub zmiany zaskarżonego
orzeczenia.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również
okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu,
w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1 i 11 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności adwokackie.
Mariusz Łodko
I CSK 357/24
5
[wr]
[SOP]
