I CSK 3482/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 października 2025 r.
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.W.
przeciwko Bank w W.
o ustalenie nieważności umowy i zapłatę ewentualnie o ustalenie częściowej
bezskuteczności umowy,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 19 marca 2024 r., V ACa 1102/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Bank w W. na rzecz M.W. 5 400 zł (pięć tysięcy
czterysta złotych) kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty.
A.W.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 2 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że
umowa o kredyt mieszkaniowy zawarta 26 sierpnia 2008 r. w O. pomiędzy
I CSK 3482/24
2
Bankiem1 S.A. w W. (obecnie Bank w W.) a M.W. jest nieważna (pkt 1), zasądził od
pozwanego na rzecz powoda bliżej określoną kwotę z przysługującymi odsetkami
(pkt 2), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 3) i ustalił, że powód uległ
tylko co do nieznacznej części swych żądań, w związku z tym pozwany powinien
ponieść 100% kosztów procesu i kosztów sądowych, zaś szczegółowe wyliczenie
kosztów pozostawił referendarzowi sądowemu (pkt 4).
Wyrokiem z 19 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie sprostował
z urzędu niedokładność komparycji zaskarżonego wyroku w sposób bliżej
oznaczony (pkt 1), oddalił apelację (pkt 2) i zasądził od pozwanego na rzecz
powoda koszty postępowania apelacyjnego (pkt 3).
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł pozwany, zaskarżając
je w części oddalającej apelację i rozstrzygającej o kosztach. Wnosząc o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołał się na potrzebę wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, a to przepisów: art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13,
art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c.,
art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego
oraz art. 189 k.p.c. Ponadto skarżący sformułował istotne zagadnienia prawne:
- czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;
- czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
I CSK 3482/24
3
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo-odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa.
Powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego przed Sądem Najwyższym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów dostatecznych
dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzą powołane
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
I CSK 3482/24
4
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega,
co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie
zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,
zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,
z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny
i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,
podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej
w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu
Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego
(zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r.,
I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).
Analiza skargi kasacyjnej w odniesieniu do przesłanki
z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazuje, że skarżący nie sporządził w sposób
prawidłowy uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w tym
zakresie. Pomimo wskazania szeregu przepisów, które, zdaniem skarżącego,
wymagają dokonania wykładni, co powinno wiązać się z odrębnym uzasadnieniem
dla każdego z nich, skarżący sporządził tylko jedno wspólne uzasadnienie,
z którego dodatkowo wynika, że TSUE wypowiedział się już obszernie odnośnie do
wykładni tych przepisów.
Odnosząc się zaś do podnoszonej w skardze potrzeby wykładni
art. 189 k.p.c. należy wskazać, że problem ten był już przedmiotem wypowiedzi
Sądu Najwyższego. Zobowiązanie wynikające z umowy kredytu tworzy wieloletni
stosunek prawny między stronami. Skuteczne powołanie się na interes prawny
w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że wyrok wydany
w tego rodzaju sprawie wywoła takie konsekwencje prawne w stosunkach między
stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie,
nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta
niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich
naruszenia w przyszłości (zob. wyrok SN z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22).
Rozstrzygnięcie czy zobowiązanie kredytowe istnieje, usunęłoby wątpliwość czy na
stronach ciążą dalej obowiązki wynikające z umowy kredytu np. spłata rat
I CSK 3482/24
5
(zob. postanowienia SN: z 7 lutego 2023 r., I CSK 4243/22, z 26 lipca 2023 r.,
I CSK 6254/22, z 22 sierpnia 2023 r., I CSK 6614/22).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede
wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Przedstawione przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym
wymaganiom. Przede wszystkim, skoro sam skarżący łączy stawiane zagadnienia
prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) z wątpliwościami i rozbieżnościami
w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), w istocie przyznaje, że zagadnienia te
nie są nowe i były już analizowane w orzecznictwie.
Wskazane przez skarżącego kwestie były w ostatnim czasie przedmiotem
wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego, który szczegółowo i wyczerpująco odniósł się
do przedstawianych zagadnień. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że
niedozwolone są postanowienia umowne pozostawiające możliwość ustalenia
kursu CHF, a tym samym wysokości świadczeń stron, arbitralnej decyzji jednej
z nich; takie postanowienie umowne uznawane jest za niedopuszczalne w każdej
sytuacji (zob. np. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016,
nr 11, poz. 134; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r.,
III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r.,
I CSKP 55/21). Analogicznie oceniane są przez Sąd Najwyższy klauzule
przeliczeniowe w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty
obcej, jako określające główne świadczenie stron (zob. np. wyroki SN:
z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia
I CSK 3482/24
6
2019 r., V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r.,
II CSKP 415/22; podobnie w orzecznictwie TSUE zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r.,
C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei,
pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r.,
C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48;
z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Wyrażane w przytoczonych powyżej orzeczeniach poglądy znalazły
odzwierciedlenie w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024 nr 12, poz. 118), która
jednoznacznie przesądziła, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu
indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu
waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów. Natomiast w razie niemożliwości ustalenia
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Konsekwencją uznania postanowienia umownego za bezskuteczne jest
działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia,
połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. np.
uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
W orzecznictwie przyjmuje się jednocześnie, że w sytuacji, gdy eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji
regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści
praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony pozostają związane
pozostałą częścią umowy (zob. wyroki SN: z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22;
z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22).
Wobec powyższego nie można przyjąć, że wskazane przez skarżącego
kwestie stanowią istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy nie znajduje także nowych argumentów, mogących świadczyć
o potrzebie ponownego rozważenia obecnego stanowiska.
I CSK 3482/24
7
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie
z art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10
ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
A.W.
[SOP]
