I CSK 3437/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
11 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 11 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E.B.
przeciwko W.K. i W.G.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej E.B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 3 kwietnia 2024 r., I ACa 1448/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
I CSK 3437/24
2
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem
skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek,
a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez
skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Powódka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej
oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W uzasadnieniu tego wniosku
powódka stwierdziła, że „skarga zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, ponieważ
uchybienia, jakich dopuścił się sąd II instancji, miały charakter kwalifikowany,
a zaskarżony wyrok jest sprzeczny z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej
wykładni przepisami, a w szczególności z ogólnie przyjętymi standardami
rozstrzygnięć. W ocenie Sądu Apelacyjnego w Lublinie w przedmiotowej sprawie
w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym częściowo wadliwie dokonana została
przez Sąd pierwszej instancji ocena prawna zgłoszonego roszczenia, a mianowicie
w zakresie stwierdzenia zaistnienia podstaw do zwrotu zadatku w podwójnej
wysokości”. Dalej, powódka przytoczyła brzmienie art. 398 § 1 k.c. i stwierdziła, że
„Na gruncie powyższej regulacji ugruntowany jest pogląd, że uprawnienie do
żądania sumy dwukrotnej wysokości zadatku powstaje nie w następstwie samego
niewykonania umowy, ale dopiero wówczas, gdy niewykonanie umowy jest
następstwem okoliczności, za które druga strona ponosi wyłączną
odpowiedzialność, a co wynika z treści art. 398 § 3 k.c. W ocenie Sądu
Apelacyjnego w Lublinie w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób
wywieść, aby którakolwiek ze stron ponosiła odpowiedzialność za niezawarcie
umowy w wyznaczonym terminie albo winę w wyborze podwykonawcy, bądź aby
I CSK 3437/24
3
wina taka istniała po stronie pozwanych. Takie rozumowanie stoi w sprzeczności ze
stanem faktycznym ustalonym w toku postępowania przed Sądem I instancji.
Powódka nigdy nie odmówiła zakupu spornej nieruchomości i wyrażała gotowość
do zawarcia umowy przyrzeczonej, co potwierdza w złożonych zeznaniach
pozwana. To pozwana w rozmowie z pośrednikiem wskazywała natomiast, że nie
zamierza sprzedać powódce nieruchomości ze względu na jej oczekiwania, które
uważała za niesłuszne. W świetle powyższych okoliczności Sąd Okręgowy
w Lublinie, w oparciu o normę art. 398 § 1 k.c., zasadnie zasądził od pozwanych
solidarnie na rzecz powódki zwrot kwoty zadatku w podwójnej wysokości”. Na tym
powódka wyczerpała argumentację użytą w uzasadnieniu wniosku.
Konieczna do wykazania w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas,
gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej
analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia,
a przy tym nie dotyczy jakiegokolwiek przepisu zastosowanego lub
niezastosowanego przez sąd w toku rozpoznawania sprawy, lecz o naruszenie,
które – gdy rzecz dotyczy prawa procesowego – mogło mieć istotny wpływ na wynik
sprawy, a gdy chodzi o prawo materialne – miało wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno
zawierać nie tylko powołanie się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym
orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego, lecz także wywód
zmierzający do jego wykazania.
Już same braki przytoczonego niemal dosłownie i w całości uzasadniania
wniosku powódki o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania byłyby
wystarczające do wydania postanowienia o odmowie przyjęcia jej skargi kasacyjnej
do rozpoznania. Powódka kwestionuje ocenę prawną Sądu Apelacyjnego o braku
podstaw do zastosowania art. 398 § 1 k.c. w prawidłowo ustalonym przez Sąd
Okręgowy stanie faktycznym z odwołaniem się do słów, które pozwana miała
wypowiedzieć do pośrednika w obrocie nieruchomościami i przytacza tę jedną
wypowiedź. Rozważania Sądu Apelacyjnego uwzględniają znacznie szerszy
I CSK 3437/24
4
kontekst faktyczny i prawny, także w takich aspektach, których powódka nie
kwestionuje.
Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że w świetle art. 394 § 1 k.p.c. uprawnienie do
żądania sumy dwukrotnej wysokości zadatku (czy też zatrzymania zadatku)
powstaje nie w następstwie samego niewykonania umowy, niezależnie od
przyczyn, które je spowodowały, ale dopiero wówczas, gdy niewykonanie umowy
jest następstwem okoliczności, za które druga strona ponosi wyłączną
odpowiedzialność, co wynika z art. 394 § 3 k.c, i tak też problem zwrotu zadatku
wręczonego przy zawarciu umowy z 17 kwietnia 2019 r. uregulowały jej strony w tej
umowie. Sąd Apelacyjny przytoczył argumenty za stanowiskiem, że żadna ze stron
nie ponosi odpowiedzialność za niezawarcie umowy w wyznaczonym terminie, tj.
do 30 sierpnia 2019 r. Powódka w argumentacji wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania pominęła ocenę materialnoprawną Sądu Apelacyjnego,
że ocena działań stron podjętych w celu doprowadzenia do zawarcia umowy ma
być ograniczona do tego okresu, nie doszło bowiem do skutecznej zmiany umowy
przedwstępnej prowadzącej do przedłużenia okresu związania nią. Termin zawarcia
umowy przyrzeczonej stanowi esentialia negotii umowy przedwstępnej. Jego
zmiana zgodnie z § 6 umowy z 17 kwietnia 2019 r. wymagała formy pisemnej pod
rygorem nieważności. Sąd Apelacyjny zakwestionował możliwość wywiedzenia tej
zmiany z czynności konkludentnych stron, a skarżąca nie podniosła zarzutów
naruszenia prawa materialnego mogących zwalczać ten pogląd. Sąd Apelacyjny
przedstawił też argumentację przemawiającą za podważeniem stanowiska Sądu
Okręgowego, że cezurą czasową miałoby być uzyskanie dokumentów niezbędnych
do sprzedaży domu.
Po analizie okoliczności mających miejsce w okresie do 30 sierpnia 2019 r.,
które zadecydowały o niedojściu w tym terminie umowy przyrzeczonej do skutku,
Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie świadczą one o wyłącznej odpowiedzialności
pozwanych za ten stan rzeczy. Pozwanym nie można bowiem przypisać winy
w wyborze podwykonawcy, który dopuścił się na ich szkodę czynu przestępnego,
co prowadzi do wzruszenia domniemania z art. 429 k.c. Także i ta ocena
materialnoprawna nie jest podważana w skardze kasacyjnej.
I CSK 3437/24
5
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c., orzeczono
jak w postanowieniu.
(R.N.)
[a.ł]
