I CSK 3417/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
31 października 2025 r.
SSN Roman Trzaskowski
na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa K.P.
przeciwko W.G.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej W.G.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 12 września 2023 r., I ACa 511/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda, tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 2 700 (dwa tysiące
siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanej niniejszego
orzeczenia do dnia zapłaty.
I CSK 3417/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 12 września 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację
pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 29 listopada 2022 r.
ustalającego, że umowa sprzedaży udziałów w spółce H. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością, zawarta […] września 2019 r. między powodem a pozwaną,
jest nieważna oraz ustalającego, że umowa zbycia ogółu praw i obowiązków
komandytariusza spółki H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki
komandytowej, zawarta […] września 2019 r. w formie aktu notarialnego,
Repertorium […], między powodem a pozwaną, jest nieważna.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, pozwana wskazała przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c. Jej zdaniem w sprawie wystąpiło zagadnienie prawne wyrażające się w
pytaniu, czy w przypadku zgłoszenia żądania ewentualnego i powołania twierdzeń i
wniosków dowodowych na jego uzasadnienie, bez jednoczesnego rozdzielenia ich
od twierdzeń i wniosków dowodowych powołanych celem wykazania żądania
głównego, przy wskazaniu, że twierdzenia te (co do żądania głównego i
ewentualnego) są wzajemnie sprzeczne oraz w sytuacji, gdy oba żądania dotyczą
w zasadzie równoważnych sytuacji i są oparte o badanie okoliczności branych
przez sąd pod uwagę z urzędu (materialna skuteczność czynności prawnej,
ważność czynności prawnej) sąd może ograniczyć ustalenia tylko do jednej
podstawy, i zaniechać dokonania ustaleń co do żądania ewentualnego, w sytuacji,
gdy dokonanie ustaleń co do żądania ewentualnego wpływa na ocenę ustaleń co
do żądania głównego i pozostaje z nim w ścisłym związku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
I CSK 3417/24
3
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
Zagadnienie sformułowane przez skarżącą nie czyni zadość wskazanym
wymaganiom.
In casu powód domagał się ustalenia nieważności umowy sprzedaży
udziałów w spółce H. sp. z o.o. z […] września 2019 r. oraz umowy zbycia ogółu
praw i obowiązków komandytariusza spółki H. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością spółki komandytowej z […] września 2019 r., jako zawartymi
I CSK 3417/24
4
przez powoda i pozwaną dla pozoru. Jako roszczenie ewentualne oznaczył w
pozwie żądanie ustalenia nieważności powyższych umów oparte na twierdzeniu o
podstępnym wprowadzeniu powoda w błąd przez pozwaną tj. wywołaniu przez
pozwaną błędnego przeświadczenia, że także po jej stronie istnieje zamiar
dokonania pozornej czynności prawnej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że żądanie ewentualne
zgłaszane jako dodatkowe na wypadek niemożności uwzględnienia przez sąd
żądania zasadniczego stanowi szczególną postać przedmiotowej kumulacji
roszczeń w rozumieniu art. 191 k.p.c. i mieści się w nim również sformułowanie
jednego żądania, opartego na różnych zespołach okoliczności faktycznych, których
odmienność polega na powstaniu dwóch lub większej liczby roszczeń procesowych
w rozumieniu art. 191 k.p.c. (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 8
listopada 2024 r., III CZP 26/23, OSNC 2025, nr 6, poz. 62; wyrok Sądu
Najwyższego z 28 sierpnia 2019 r., IV CSK 255/18, OSNC-ZD 2021, nr 1, poz. 3).
Nie budzi również wątpliwości, że obowiązek sądu rozstrzygania o żądaniu
ewentualnym aktualizuje się dopiero w przypadku oddalenia roszczenia głównego
(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl.;
postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2012 r., I CSK 100/12,
niepubl.).
W świetle powyższych wypowiedzi orzekające w sprawie Sądy nie miały
obowiązku czynić rozważań ani ustaleń faktycznych w zakresie zgłoszonego przez
powoda roszczenia ewentualnego, skoro uwzględnione zostało roszczenie główne.
Przedmiot żądań, ich podstawa faktyczna i prawna ani okoliczności rozpatrywanej
sprawy nie uzasadniały odejścia od powyższych zasad. Podzielone przez Sąd
Apelacyjny ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego obejmują stwierdzenie, że w
dacie zawierania umów również pozwana miała wolę zawarcia jedynie pozornych
umów, miała pełną świadomość co do tego, że zawierane z powodem umowy mają
właśnie taki charakter i w rzeczywistości nie mają wywołać żadnych skutków, a ich
jedynym celem było ukrycie osób wspólników. Ustalenie powyższe wyklucza zatem
podstawę faktyczną zgłoszonego przez powoda roszczenia ewentualnego, która
obejmować musiała stwierdzenie, że w dacie zawierania umów pozwana miała
wolę złożenia ujawnionych oświadczeń oraz zawarcia umów sprzedaży udziałów
I CSK 3417/24
5
i zbycia ogółu praw i obowiązków komandytariusza a jedynie w powodzie wywołała
podstępnie błędne przeświadczenie, że także po jej stronie istnieje zamiar
dokonania pozornej czynności prawnej. Kwestia obowiązku czynienia przez Sąd
Apelacyjny sprzecznych z poczynionymi w sprawie i stanowiącymi podstawę
rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych nie stanowi więc w sprawie zagadnienia
prawnego w rozumieniu powołanej przez skarżącą przyczyny kasacyjnej z art. 3989
§ 1 pkt 1 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
[a.ł]
(K.L.)
