I CSK 3413/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
26 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa S. spółki akcyjnej w W.
przeciwko M.W.
o zapłatę, ewentualnie stwierdzenie nieważności i zapłatę, ewentualnie
ukształtowanie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej S. spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 30 czerwca 2025 r., VII AGa 554/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego powódkę,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
I CSK 3413/25
2
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powódka S. S.A. w
W. powołała się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, łącząc ją m.in. z
wadliwością uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a także naruszeniem art. 65 § 1 i
2 k.c. i art. 388 § 1 k.c. Wskazała również na istotne zagadnienie prawne dotyczące
wykładni art. 388 § 1 k.c. oraz potrzebę wykładni przepisów prawa, tj. art. 388 § 1 i
art. 58 § 2 k.c. w kontekście relacji między tymi unormowaniami.
Wykazanie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej stawia skarżącemu
szczególnie wysokie wymagania. Jak przyjmuje się w utrwalonej judykaturze Sądu
Najwyższego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego
prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie.
Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy,
czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą
zatem mieć kwalifikowany charakter, odnosić się do konkretnych, powołanych
przez skarżącego przepisów prawa i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por.
m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00,
OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr
10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18).
Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, aby skarga kasacyjna była – w
przyjętym rozumieniu – oczywiście uzasadniona.
Charakter rozważanej przyczyny kasacyjnej wymaga, aby jej uzasadnienie
sprowadzało się do przytoczenia kilku zwartych tez, uzupełnionych syntetyczną
argumentacją prawną, z których wynikałoby w sposób niebudzący wątpliwości, że
w sprawie doszło do naruszenia konkretnych przepisów prawa, a w konsekwencji
tych naruszeń zaskarżone orzeczenie jest nieprawidłowe w stopniu elementarnym i
widocznym już prima vista. Powódka zaprezentowała natomiast we wniosku
rozważania liczące kilkadziesiąt stron zagęszczonego komputeropisu, stanowiące
I CSK 3413/25
3
w istocie kompleksową polemikę ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, który
zanegował pogląd powódki, podzielony przez Sąd Okręgowy, że w okolicznościach
sprawy zrealizowały się przesłanki wyzysku.
Argumentacja taka, nota bene wyczerpująca w istocie całość uzasadnienia
skargi kasacyjnej, mogłaby być ewentualnie rozważana w ramach uzasadnienia
podstaw kasacyjnych, nie zaś jako uzasadnienie przyczyn kasacyjnych, których
weryfikacja musi mieć uprzedzający charakter i warunkuje ocenę podstaw
kasacyjnych. Sytuacja, w której całokształt polemiki z zaskarżonym wyrokiem
objęty jest wnioskiem o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście
zasadnej, a uzasadnienie podstaw kasacyjnych jedynie odsyła do wywodów
przedstawionych we wniosku, zapoznaje w istocie właściwą funkcję, jaką powinno
pełnić przytoczenie przyczyn kasacyjnych wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2
k.p.c.) i podstaw skargi kasacyjnej wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Niezależnie od tego, Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że powódka nie
udowodniła i nie chciała ujawnić, jakie konkretne straty mogłaby ponieść, gdyby nie
doszło do zrealizowania umowy z firmą […], której konieczność finalizacji miała
stwarzać dla powódki podłoże sytuacji przymusowej, a także źródłem jakich zysków
dla powódki miała być ta umowa. Okolicznościom tym trudno odmówić wagi
zarówno przy ocenie, czy powódka znajdowała się istotnie w sytuacji przymusowej
w rozumieniu art. 388 § 1 k.c., jak również, czy wartość świadczenia pozwanego, z
uwzględnieniem konkretnej sytuacji gospodarczej, w jakiej znajdowała się
powódka, pozostawała w rażącej dysproporcji do zastrzeżonego na jego rzecz
wynagrodzenia. W zestawieniu z ustaleniami, według których powódka była
profesjonalistą w dziedzinie, której dotyczyła umowa, podmiotem o bardziej
złożonej strukturze, większym kapitale i doświadczeniu, a ponadto samodzielnie,
dążąc do pozyskania kluczowego klienta, zwróciła się o pomoc do pozwanego –
osoby fizycznej, która to pomoc ostatecznie okazała się skuteczna, czego w
sprawie nie podważono, stanowisko Sądu Apelacyjnego o braku spełnienia
ustawowych przesłanek wyzysku nie mogło być uznane za oczywiście bezzasadne.
Oczywista zasadność skargi kasacyjnej nie wynikała również z twierdzonych
przez skarżącą naruszeń prawa procesowego. W tym zakresie należało ograniczyć
I CSK 3413/25
4
się do spostrzeżenia, że w obowiązującym modelu apelacji funkcja kontrolna sądu
drugiej instancji jest przed wszystkim refleksem ponownego rozpoznania sprawy w
granicach zaskarżenia, włącznie z kompetencją do dokonania własnych ustaleń
faktycznych w zakresie niezbędnym do materialnoprawnej oceny sprawy, a
uchybienie wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku może
tylko wtedy uzasadniać skargę kasacyjną, a tym bardziej służyć wykazaniu jej
oczywistej zasadności, gdy sposób sporządzenia uzasadnienia nie pozwala na
poddanie zaskarżonego orzeczenia kontroli kasacyjnej (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., II CKN 112/97, z dnia 11 maja 2000 r., I CKN
272/00, z dnia 15 kwietnia 2016 r., I CSK 278/15 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 293/12, OSNC 2013, nr 12, poz. 14).
Taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ motywy zaskarżonego wyroku nie były
dotknięte tego rodzaju wadliwością i dawały możliwość rekonstrukcji sposobu
rozumowania Sądu Apelacyjnego.
Przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie uzasadniały także pozostałe
powołane we wniosku przyczyny kasacyjne. Niezależnie od obiektywnych trudności
w uogólnieniu takich określeń, jak „przymusowe położenie”, pozostawiających
celowo określony luz interpretacyjny, pozostawały one ponadto częściowo w
sprzeczności z powołaniem się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej,
zważywszy, że o takiej sytuacji nie może być mowy, jeżeli jednocześnie, zdaniem
skarżącego, w istocie te same kwestie prawne, które Sąd Apelacyjny miał ocenić w
sposób oczywiście wadliwy, miałyby stanowić podłoże istotnego zagadnienia
prawnego lub wywoływać rozbieżności w orzecznictwie, względnie wątpliwości
interpretacyjne o ponadstandardowym charakterze, wymagającym wypowiedzi ze
strony Sądu Najwyższego.
Na marginesie tylko – w odniesieniu do relacji między art. 58 § 2 a
art. 388 § 1 k.c. – należało zauważyć, że Sąd Apelacyjny wskazał wprost, iż w
niektórych przypadkach rażąca nieekwiwalentność świadczeń może stanowić
podstawę dla odwołania się do art. 58 § 2 k.c. ze skutkiem w postaci uznania
umowy za nieważną. Ze stwierdzenia tego nie wynika, jakoby Sąd Apelacyjny
negował, że zakresy zastosowania art. 388 i art. 58 § 2 k.c. mogą się potencjalnie
zazębiać. Wniosek nie tłumaczył tym samym dostatecznie, jakie znaczenie w
I CSK 3413/25
5
okolicznościach sprawy miałoby dokonanie postulowanej przez skarżącą wykładni
prawa materialnego z punktu widzenia wyniku postępowania kasacyjnego.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Paweł Grzegorczyk
(K.G.)
[a.ł]
