I CSK 340/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
29 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku P. w W.
z udziałem Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta R., Gminy Miasta R., J.T., M.W.,
P.S. i S.S.
o zasiedzenie,
na skutek skargi kasacyjnej P. w W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Radomiu
z 17 czerwca 2025 r., IV Ca 724/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 17 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Radomiu w sprawie
z wniosku P. w W. z udziałem Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta R., Gminy
Miasta R., P.S., S.S., J.T. i M.W. o zasiedzenie, na skutek apelacji wnioskodawcy,
uczestnika Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta R. oraz uczestnika Gminy Miasta
R. od postanowienia Sądu Rejonowego w Radomiu z 28 czerwca 2024 r., VII Ns
850/21, oddalił wszystkie apelacje (pkt 1); zasądził od wnioskodawcy na rzecz P.S.,
S.S., J.T. i M.W. w częściach równych kwotę 2700 zł tytułem zwrotu kosztów
procesu za instancję odwoławczą wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od
dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2); zasądził od Skarbu
Państwa – Prezydenta Miasta R. oraz Gminy Miasta R. w częściach równych na
I CSK 340/26
2
rzecz P.S., S.S., J.T., M.W. w częściach równych kwotę 2700 zł tytułem zwrotu
kosztów procesu za instancję odwoławczą wraz z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 3).
Od postanowienia Sądu drugiej instancji wnioskodawca wniósł skargę
kasacyjną, zaskarżając to postanowienie w całości oraz wnosząc o uchylenie
zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi drugiej instancji. Ponadto, wnioskodawca wniósł o zasądzenie
na swoją rzecz od uczestników: P.S., S.S., J.T. i M.W. kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem
przepisanych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący powołał się na potrzebę wykładni art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c.
jako przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.
P.S., S.S., J.T. i M.W. złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną wnioskodawcy,
wnosząc o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie
oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych
wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia
się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył również Skarb Państwa, wnosząc o
jej przyjęcie do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez wnioskodawcę nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem
kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd
Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią
instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN
z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz Państwa jako dobra wspólnego
(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek nie oznacza to
I CSK 340/26
3
braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka
zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak
przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego
wykonywania (stosowania) prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes prywatny
uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem zaspokojenia
interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II
CZ 178/99).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana
w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).
Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi
element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które
są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.
Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne
jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do
wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z
nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego
(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).
Jako przyczynę kasacyjną mającą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania skarżący wskazał potrzebę wykładni art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175
k.c. jako przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Zgodnie ze
stanowiskiem skarżącego rozbieżności te dotyczą kwestii, czy wystąpienie
z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest czynnością,
która może przerwać bieg zasiedzenia nieruchomości.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, rozbieżność
w orzecznictwie sądów powinna zostać wykazana przez przywołanie judykatów,
I CSK 340/26
4
w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach faktycznych nieróżniących
się od siebie w relewantny prawnie sposób (postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r.,
III CSK 59/15). Wykazanie rozbieżności w orzecznictwie powinno opierać się na
przedstawieniu wypowiedzi zawierających przede wszystkim aktualne poglądy
judykatury, a nie stanowiska wprawdzie wyrażane w przeszłości, lecz od których już
odstąpiono w związku z rozwojem trendów wykładni i stosowania prawa
(postanowienie SN z 15 października 2020 r., I CSK 26/20).
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wnioskodawca nie wskazał orzeczeń sądów powszechnych, które potwierdzałyby
występowanie w orzecznictwie rozbieżności na tle art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art.
175 k.c. Skarżący przywołał jedynie trzy orzeczenia Sądu Najwyższego z lat 2018,
2019 i 2020. W dwóch z nich Sąd Najwyższy zajął stanowisko przeciwne wobec
stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia a w jednym
wyraził pogląd zbieżny z tym stanowiskiem. Wskazanie jednostkowo
zaprezentowanych różnych stanowisk w orzecznictwie Sądu Najwyższego, tak jak
uczynił to skarżący, nie stanowi jednak o istnieniu rozbieżności, które uzasadniają
przyjęcie skargi do rozpoznania, bowiem nie jest bezpośrednią funkcją instytucji
skargi kasacyjnej doprowadzenie do eliminacji ewentualnych rozbieżności
w orzecznictwie Sądu Najwyższego, lecz w sprawach rozpoznawanych przez sądy
powszechne. Skarga kasacyjna nie służy bowiem ujednoliceniu praktyki
orzeczniczej i wykładni dokonywanej przez Sąd Najwyższy, lecz wyjaśnieniu
kierunku wykładni w orzecznictwie sądów powszechnych, co wynika z roli i
ustrojowej pozycji Sądu Najwyższego oraz instrumentów, jakimi w tym zakresie
dysponuje.
Niezależnie od powyższego, po 2020 r. Sąd Najwyższy wydał szereg
orzeczeń, w których wskazał, że wniosek dotychczasowego właściciela
nieruchomości o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej przerywa bieg
zasiedzenia tej nieruchomości przez Skarb Państwa (postanowienia SN z: 29 lipca
2021 r., IV CSKP 64/21; z 17 marca 2022 r., II CSKP 269/22; z 4 lipca 2024 r., II
CSKP 455/22; wyrok z 23 maja 2023 r., II CSKP 1056/22). Wskazuje się, że nie
można wymagać, aby jeszcze przed zakończeniem postępowania
administracyjnego zainicjowanego wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej
I CSK 340/26
5
nieważność decyzji wywłaszczeniowej lub nacjonalizacyjnej właściciel przezornie,
tylko w celu wywołania skutków wynikających z art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art.
175 k.c., wytaczał powództwo o wydanie nieruchomości przeciwko jej posiadaczowi
samoistnemu, legitymującemu się decyzją stwierdzającą nabycie przezeń
własności nieruchomości z ewentualnym wnioskiem o zawieszenie tego
postępowania do czasu rozpatrzenia wniosku w trybie administracyjnym.
W orzecznictwie przyjmuje się też, że nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd we
wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę
przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienie SN z 30 listopada 2023 r., I CSK
6472/22).
W konsekwencji brak było podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie
wystąpiła przyczyna kasacyjna wskazana przez skarżącego.
Jedynie na marginesie zwrócić należy uwagę, że Sąd odwoławczy przyjął, że
bieg zasiedzenia w niniejszej sprawie powinien być liczony od 1 września 1980 r., w
związku z czym, biorąc pod uwagę złą wiarę Skarbu Państwa, termin zasiedzenia
mógł upłynąć 1 września 2010 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd
drugiej instancji wskazał również, że konieczność uwzględnienia specyfiki
okoliczności faktycznych konkretnego przypadku, nakazuje podkreślenie, że w
związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wywłaszczeniowych, a następnie
uchyleniem decyzji komunalizacyjnej, Skarb Państwa oraz Gmina Miasta R. wprost
wskazały, że nie są właścicielami przedmiotowych nieruchomości (pismo z 24
listopada 2009 r.). Warunkiem zasiedzenia nie jest samo posiadanie rzeczy, ale
posiadanie charakteryzujące się samoistnością. Stan posiadania współtworzą
element fizyczny (corpus) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru
władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Taki zamiar został wyłączony
stwierdzeniem samych zainteresowanych (Skarbu Państwa i Gminy), że nie tylko
nie są właścicielami, ale również nie są posiadaczami nieruchomości. Skoro zatem
sam zainteresowany kwestionuje swoje posiadanie, to nie może być mowy o
I CSK 340/26
6
zasiedzeniu, liczonym nawet bez przerwy, od 1 września 1980 r. W skardze
kasacyjnej kwestia ta nie była przedmiotem oceny i zarzutu.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[a.ł]
