I CSK 3377/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
5 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 5 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.K.
przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Miejskiej Policji w P.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie,
na skutek skargi kasacyjnej M.P.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 9 listopada 2023 r., I ACa 1891/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. nie obciąża M.K. kosztami postępowania kasacyjnego,
3. przyznaje i nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa -
Sądu Apelacyjnego w Łodzi na rzecz adwokata A.M. kwotę 4050
(cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych, powiększoną o należy
podatek VAT, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej
z urzędu powódce M.K.
[J.T.]
I CSK 3377/24
2
UZASADNIENIE
Powódka M.K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Łodzi, którym oddalono apelację skarżącej w sprawie o odszkodowanie
i zadośćuczynienie przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi Miejskiej Policji
w P.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżąca wskazała nieważność postępowania. Podniosła przy tym, że wyrok Sądu
drugiej instancji został wydany w warunkach nieważności postępowania, gdyż
skarżąca została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
W toku postępowania przed Sądem Okręgowym nie miała ona bowiem
pełnomocnika z urzędu, który był jej potrzebny z uwagi na trudną sytuację
zdrowotną i majątkową, a w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym pominięto
dowody wnioskowane w apelacji (sporządzonej już przez ustanowionego dla
skarżącej pełnomocnika z urzędu).
Ostatecznie z wywodów skargi wynika, że w ocenie powódki stan
z art. 379 pkt 5 k.p.c. zaistniał w sprawie dlatego, że Sąd drugiej instancji ocenił, iż
określone twierdzenia i dowody były spóźnione, tzn. że powódka mogła
przedstawić je jeszcze w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, tymczasem
z powodu stanu zdrowia i sytuacji życiowej powódki „istniały obiektywne przesłanki,
dla których strona powodowa nie mogła zgłosić stosownych wniosków dowodowych
na wcześniejszym etapie postępowania” (s. 6 skargi kasacyjnej).
Zawarcie w art. 3989 k.p.c. przyczyny kasacyjnej w postaci nieważności
postępowania wynika z konieczności możliwie każdorazowego eliminowania
uchybień procesowych o najdonioślejszym charakterze. Stosownie do
art. 39813 § 1 k.p.c. nieważność postępowania należy brać pod uwagę z urzędu.
Oznacza to także możliwość uwzględnienia skargi niezależnie od tego, czy
skarżący sformułował stosowny zarzut naruszenia określonego przepisu
I CSK 3377/24
3
postępowania, oraz tego, czy wykazał on możliwość wpływu tego uchybienia na
wynik sprawy (zob. postanowienie SN z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02).
Jednocześnie, mając na względzie okoliczność, że na etapie tzw. przedsądu
nie dochodzi do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie tej skargi do rozpoznania nie jest konieczne najzupełniej pewne
wykazanie, że postępowanie przed sądem drugiej instancji dotknięte było
wadliwością określoną w art. 379 k.p.c. Konieczne jest jednak przedstawienie
argumentacji, z której wynika, że stan taki jest co najmniej wysoce prawdopodobny
(zob. postanowienie SN z 18 lipca 2024 r., I CSK 2176/23).
Zastrzeżenia powódki nie świadczą o tym, by przed Sądem Apelacyjnym
doszło do stanu nieważności postępowania. Już na etapie apelacji skarżąca
korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Sąd drugiej instancji wyjaśnił,
że powódka w apelacji „[…] nawet nie wywiązała się z formalnego obowiązku
uprawdopodobnienia” okoliczności mających świadczyć o tym, że nie mogła ona
podnieść odpowiednich twierdzeń i dowodów w postępowaniu przed Sądem
Okręgowym (s. 10 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego). Nawet jeżeli stan
zdrowia i sytuacja osobista powódki (brak stałego miejsca zamieszkania)
rzeczywiście uniemożliwiały jej zgłaszanie twierdzeń i dowodów, to profesjonalny
pełnomocnik powinien był wyjaśnić to w apelacji. Nieuczynienie tego nie oznacza,
że na skutek błędu Sądu Apelacyjnego doszło do pozbawienia powódki możności
obrony jej praw.
Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca podała
oczywistą zasadność skargi. Ponownie wskazała przy tym na nieprzeprowadzenie
wnioskowanych w apelacji dowodów, a jednocześnie stwierdziła, iż Sąd Apelacyjny
pominął to, że doszło do pozbawienia powódki możności obrony jej praw
w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, gdyż nie rozważono należycie skutków
zaniechania przez Sąd pierwszej instancji stosownych pouczeń powódki. Ta druga
okoliczność wiązana była z tezą o nieposiadaniu przez skarżącą zdolności
postulacyjnej, względnie brakach w tej zdolności (s. 7 skargi), a także
o nieudzielaniu powódce „stosownych pouczeń” przez Sąd pierwszej instancji.
I CSK 3377/24
4
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie
sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa
z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.
Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić
odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).
Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny
kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd
drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności
skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności
powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu
skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła
(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).
Uzasadnienie wniosku powódki wymaganiom tym nie odpowiada
i sprowadza się do powtórzenia tezy o nieprawidłowym pominięciu dowodów
zgłaszanych przez powódkę oraz o niedostrzeżeniu stanu z art. 379 pkt 5 k.p.c.
w postępowaniu przed Sądem Okręgowym.
Pierwsza z opisanych kwestii, tj. pominięcie dowodów zgłoszonych przez
powódkę w apelacji, została już wyjaśniona w ramach rozważań dotyczących
nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym. To skarżąca
(reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu) powinna była wyjaśnić Sądowi
drugiej instancji przyczyny, które powodowały, że określone twierdzenia i dowody,
zgłoszone dopiero w apelacji, nie były spóźnione. Ponadto, aby skarga kasacyjna
była oczywiście uzasadniona, skarżąca powinna była wyjaśnić, jak
nieprzeprowadzenie wspomnianych dowodów przełożyło się – w niebudzący
żadnych wątpliwości sposób – na wynik postępowania. Takiego wywodu
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania również
nie zawarto.
Z kolei druga kwestia, to jest rzekoma nieważność postępowania przed
Sądem Okręgowym, niedostrzeżona przez Sąd Apelacyjny, nie jest oczywista.
I CSK 3377/24
5
Skarżąca nie wyjaśnia, jakie konkretnie pouczenia były w sprawie niezbędne, ani
jak nieudzielenie ich powódce przełożyło się na pozbawienie jej możności obrony
swych praw. Teza o brakach w zdolności postulacyjnej nie przystaje natomiast do
treści przepisów prawa, z których wynika, że zdolność postulacyjną ma zasadniczo
każdy, kto posiada pełną zdolność do czynności prawnych (art. 65 § 1 k.p.c.).
Powódka niewątpliwie nie jest ubezwłasnowolniona nawet częściowo, a następstwa
ewentualnych faktycznych utrudnień w korzystaniu ze zdolności postulacyjnej
mogły być usunięte dzięki zapewnieniu powódce profesjonalnej pomocy prawnej.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., mając na względzie sytuację
powódki. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu ustalono na podstawie § 8 pkt 6
w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja
2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu
terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[J.T.]
[a.ł]
