I CSK 3341/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
9 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 9 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D. w G. we F., B. w G. we F., V. S.A. w S. w S.
przeciwko Skarbowi Państwa – […] w W.
o ukształtowanie treści stosunku prawnego i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej D. w G. we F., B. w G. we F., V. S.A. w S. w S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie VI Wydział Cywilny
z 29 września 2023 r., VI ACa 1922/16,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od D. w G. we F., od B. w G. we F. oraz od V. w S. w
S. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej kwoty po 25 000 (dwadzieścia pięć
tysięcy) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 29 września 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie
z powództwa D. w G. we F., B. w G. we F. i V. w S. w S. przeciwko Skarbowi
Państwa – […] o ukształtowanie treści stosunku prawnego i zapłatę, na skutek
apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 29 kwietnia 2014
I CSK 3341/24
2
r., XXV C 982/09, sprostował z urzędu oczywistą niedokładność w komparycji
wyroku Sądu I instancji w zakresie oznaczenia przedmiotu postępowania (pkt I),
zmienił wyrok Sądu I instancji w sposób wskazany w sentencji wyroku Sądu II
instancji (pkt II), oddalił apelację w pozostałej części (pkt III), rozstrzygnął o
kosztach postępowania (pkt IV-VI).
Powodowie wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu II instancji w części
oddalającej apelację co do kwoty 109 185 584,67 zł, tj. co do punktu III oraz co do
punktu II ppkt. 2 i 3, punktu IV, punktu V oraz punktu VI, wnosząc o uchylenie
zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi
Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz pozostawienie temu
Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
powodowie wskazali, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które
powodowie sformułowali w postaci następującego pytania: czy w przypadku
kumulacji roszczeń w myśl art. 191 k.p.c. polegającej na zgłoszeniu roszczenia
głównego i ewentualnego częściowe uwzględnienie roszczenia głównego zawsze
prowadzi do odmowy rozpoznania roszczenia ewentualnego bez względu na treść
roszczeń oraz ich wzajemną relację ukształtowaną przez powoda.
Pozwany Skarb Państwa, zastępowany przez Prokuratorię Generalną
Rzeczypospolitej Polskiej, złożył odpowiedź na skargę kasacyjną powodów, w
której wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o
jej oddalenie oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu
według norm przepisanych, jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego
o zasądzenie ich na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej
Rzeczypospolitej Polskiej wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się
orzeczenia do dnia zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez powodów nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
I CSK 3341/24
3
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem
kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd
Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią
instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN
z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego
(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie
oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu
nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego
interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć
ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes
prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem
zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi w postanowieniu SN
z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana
w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).
Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi
element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które
są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.
Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie
w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,
zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art.
3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w
sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 17
czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).
I CSK 3341/24
4
Jako przyczynę kasacyjną mającą, w ocenie powodów, uzasadniać przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazali występowanie w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie
prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w
stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń,
a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby
umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu
(postanowienie SN z 20 maja 2021 r., II CSK 132/21).
Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem
argumentów prawnych, świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r.,
nr 1, poz. 11; z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK 34/07).
Konieczne jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności zagadnienia
(zob. postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07). Ponadto, ma to być
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie
może przyczynić się do rozwoju prawa (postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC
2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08).
Wyjaśnienie zagadnienia prawnego musi mieć ponadto znaczenie dla
rozstrzygnięcia sprawy, w której ono wystąpiło (postanowienie SN z 15 listopada
2023 r., I CSK 2295/23).
W ocenie Sądu Najwyższego ewentualne wyjaśnienie zagadnienia prawnego
przedstawionego przez powodów nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia
niniejszej sprawy z uwagi na to, że na etapie postępowania przed sądami
powszechnymi powodowie nie wprowadzili do postępowania żądania ewentualnego
w taki sposób, że domagali się jego uwzględnienia również na wypadek jedynie
częściowego uwzględnienia żądania głównego.
W piśmie procesowym z 26 czerwca 2012 r. (k. 2223 i n.) powodowie
podtrzymali wszystkie dotychczasowe żądania, twierdzenia i wnioski, a ponadto, na
I CSK 3341/24
5
wypadek nieuwzględnienia żądania zgłoszonego w punkcie A petitum pozwu z 9
lipca 2009 r., powodowie wnieśli ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na rzecz
powoda – D. S.A. (obecnie D.) kwoty 109 185 584,67 zł tytułem odszkodowania.
W uzasadnieniu pisma powodowie wskazali: „W związku z powyższym,
z ostrożności procesowej – na wypadek gdyby Sąd uznał, że w niniejszej sprawie
nie ma podstaw do zastosowania klauzuli rebus sic stantibus – Powodowie
zgłaszają także roszczenie odszkodowawcze. Roszczenie to ma jednak charakter
ewentualny. W pierwszej kolejności Powodowie wnoszą o podwyższenie
wynagrodzenia zgodnie ze swoim pierwotnym żądaniem”. W żadnym miejscu tego
pisma powodowie nie zastrzegli natomiast, że wnoszą o uwzględnienie żądania
ewentualnego również wówczas, gdyby żądanie główne zostało uwzględnione
jedynie częściowo ze wskazaniem, jaki stopień uwzględnienia żądania głównego
miałby aktualizować konieczność orzeczenia również o żądaniu ewentualnym.
Jeśli intencją powodów było, aby sąd rozstrzygnął o żądaniu ewentualnym
również w razie jedynie częściowego uwzględnienia żądania głównego, to nie
rozstrzygając w tym miejscu dopuszczalności takiego sformułowania roszczeń,
powodowie powinni wyraźnie to zaznaczyć w piśmie procesowym zawierającym
zmianę powództwa, tak, aby Sąd nie miał wątpliwości co do tego, jakie są żądania
powodów i jaka jest relacja między nimi.
Ponadto w apelacji od wyroku Sądu I instancji z 29 kwietnia 2014 r. (k. 3937 i
n.) powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa
w całości, tj. zmianę treści umowy zawartej przez powodów z pozwanym w sposób
wskazany w apelacji oraz zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów
kwoty 45 061 999,43 euro, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i
zasądzenie na rzecz powoda: D. S.A. (obecnie D.) kwoty 109 185 584,67 zł. Z
wniosków apelacji nie wynika, aby powodowie domagali się uwzględnienia żądania
ewentualnego również w razie jedynie częściowego uwzględnienia żądania
głównego.
Dopiero w załączniku do protokołu rozprawy apelacyjnej przeprowadzonej
w dniu 29 sierpnia 2023 r. (k. 5134 i n.) powodowie wskazali, że podtrzymują
w całości wniesioną apelację i wnoszą o zmianę wyroku Sądu I instancji poprzez
I CSK 3341/24
6
uwzględnienie powództwa, tj. zmianę treści umowy zawartej przez powodów ze
Skarbem Państwa poprzez podwyższenie wysokości należnego im wynagrodzenia
oraz zasądzenie od powoda solidarnie na ich rzecz kwoty 45 061 999,43 euro, a
na wypadek, gdyby kwota uwzględnionego powództwa nie pokrywała straty
poniesionej w związku z realizacją kontraktu, powodowie wnieśli o zasądzenie na
rzecz D. kwoty 109 185 584,67 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej
liczonymi od 3 czerwca 2008 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty.
Sposób zredagowania przez powodów żądań w załączniku do protokołu
rozprawy apelacyjnej istotnie różni się od sposobu, w jaki zostały one
sformułowane na etapie postępowania przed Sądem I instancji po modyfikacji
powództwa pismem z 26 czerwca 2012 r.
Nawet gdyby przyjąć, że takie doprecyzowanie relacji między dwoma
zgłoszonymi roszczeniami było zgodne z art. 383 k.p.c., czego Sąd Najwyższy na
etapie przedsądu nie rozstrzygał, to i tak zostało ono dokonane już po zamknięciu
rozprawy apelacyjnej. Ponadto, zgodnie z art. 193 § 21 zd. pierwsze k.p.c. w
brzmieniu obowiązującym od 19 kwietnia 2010 r., z wyjątkiem spraw o roszczenia
alimentacyjne zmiana powództwa może być dokonana jedynie w piśmie
procesowym, a pismem takim nie jest załącznik do protokołu rozprawy (wyrok SN z
17 maja 2012 r., I PK 179/11). Zmiana powództwa, nawet gdyby była formalnie
dopuszczalna, ze wskazanych wyżej przyczyn nie byłaby jednak skuteczna.
Podsumowując, wyjaśnienie sformułowanego przez powodów zagadnienia
prawnego nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ
powodowie na żadnym etapie postępowania przed sądami powszechnymi nie
wskazali wyraźnie, że żądanie ewentualne miałoby zostać uwzględnione również
w razie jedynie częściowego uwzględnienia żądania głównego.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99, 105 § 1, 108 § 1, art. 391
§ 1 i art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 9 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20
I CSK 3341/24
7
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[a.ł]
