I CSK 3315/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
20 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z.K. i E.K.
przeciwko Bank (S.A.) w W. Oddział w Polsce
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank (S.A.) w W. Oddział w Polsce
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 13 czerwca 2025 r., VIII ACa 921/25,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[PG]
UZASADNIENIE
Pozwem z 9 maja 2018 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w Bolesławcu,
powodowie – Z.K. i E.K. wystąpili przeciwko Bank S.A. z siedzibą w W., którym
powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Banku na swoją rzecz
solidarnie kwoty 28 898,61 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 11
października 2017 r. do dnia zapłaty. Z.K. i E.K., działających jako konsumenci,
łączyła umowa o kredyt hipoteczny z 21 października 2009 r. nr […], którą
powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego – Bank1 S.A. Oddziałem
w Polsce z siedzibą w W. (obecnie – Bank z siedzibą w W. Oddział w Polsce - taki
sposób oznaczenia pozwanego wynika z art. 19 pkt 1 w zw. z art. 14 i art. 17
ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców
I CSK 3315/25
2
zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, jedn. tekst: Dz. U. z 2022 r., poz. 470). W ocenie
powodów sporna umowa kredytowa (środki pieniężne pozyskane z tej umowy
powodowie zamierzali przeznaczyć na spłatę kredytu mieszkaniowego
indeksowanego do CHF zaciągniętego w innym banku na zakup mieszkania i jego
remont) zawierała wyszczególnione niedozwolone postanowienia umowne, po
wyeliminowaniu których umowa ta mogłaby nadal obowiązywać.
W odpowiedzi na pozew pozwany – Bank S.A. w W. wniósł o oddalenie
powództwa w całości.
Postanowieniem z dnia 19 października 2018 r. Sąd Rejonowy w
Bolesławcu uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał do rozpoznania właściwemu
rzeczowo i miejscowo Sądowi Rejonowemu dla Warszawy - Woli w Warszawie,
który stwierdzając swoją niewłaściwość rzeczową sprawę przekazał do rozpoznania
Sądowi Okręgowemu w Warszawie, jako rzeczowo i miejscowo właściwemu.
Pismem z 28 października 2021 r. powodowie zmodyfikowali żądanie pozwu
w ten sposób, że domagali się orzeczenia, że umowa o kredyt hipoteczny z 21
października 2009 r. nr […] jest nieważna, jednocześnie wnosząc o zasądzenie od
strony pozwanej na swoją rzecz solidarnie kwoty
134 164,49 zł wraz z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu
niniejszego pisma do dnia zapłaty oraz kwoty 18 658.99 CHE wraz z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego
pisma do dnia zapłaty, które to żądanie zapłaty obejmuje okres od dnia zawarcia
umowy do 8 października 2021 r.
W odpowiedzi na modyfikację powództwa pozwany wniósł o jego oddalenie
w całości, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz
wszelkie twierdzenia, wnioski oraz zarzuty, podnosząc też zarzut braku solidarności
po stronie powodowej. Następczo pozwany złożył oświadczenie o ewentualnym
skorzystaniu z prawa zatrzymania oraz podniósł zarzut zatrzymania świadczenia,
które w razie uwzględnienia roszczenia objętego powództwem przysługiwało będzie
stronie powodowej od pozwanego do czasu zaoferowania pozwanemu zwrotu
świadczenia w postaci kwoty kredytu w wysokości 185 000 zł wypłaconego stronie
powodowej albo zabezpieczenia roszczenia o jego zwrot, wskazując na
I CSK 3315/25
3
skorzystanie przez pozwanego z prawa zatrzymania.
W wyniku rozpoznania sprawy wyrokiem z 29 listopada 2022 r. Sąd
Okręgowy w Warszawie, w szczególności: ustalił, że nie istnieje stosunek prawny
wynikający z umowy o kredyt hipoteczny nr […], zawartej pomiędzy powodami Z.K.
i E.K., a Bank1 S.A. Oddziałem w Polsce w dniu 21 października 2009r. wobec jej
nieważności (pkt I); zasądził od pozwanego Bank w W. łącznie na rzecz powodów
Z.K. i E.K. kwotę 134 164,49 zł oraz kwotę 18 658,99 CHF, z tym że pozwanemu
Bank w Wiedniu przysługuje prawo zatrzymania, dopóki powodowie Z.K. i E.K. nie
zaofiarują mu zwrotu otrzymanego świadczenia w wysokości 185 000 zł albo nie
zabezpieczą roszczenia pozwanego o zwrot tej kwoty (pkt II); oddalił powództwo w
zakresie żądania głównego w pozostałym zakresie (pkt III).
Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 29 listopada
2022 r. apelację wniosła strona pozwana zaskarżając wyrok w części ustalającej,
że nie istnieje stosunek prawny wynikający ze spornej umowy o kredyt hipoteczny
nr […] zawartej pomiędzy powodami, a Bank S.A. Oddziałem w Polsce w dniu 21
października 2009 r. wobec jej nieważności, tj. w zakresie pkt. I zaskarżonego
rozstrzygnięcia oraz zasądzającej od pozwanego Bank w W. łącznie na rzecz
powodów Z.K. i E.K. kwotę 134 164,49 zł oraz kwotę 18658,99 CHF, tj. w zakresie
pkt. II zaskarżonego wyroku, uwzględniającej powództwo o zapłatę, a ponadto
odnośnie pkt. IV wyroku Sądu I instancji, wnosząc o jego zmianę w zaskarżonej
części poprzez oddalenie powództwa w tej części, podnosząc jednocześnie
wyszczególnione w treści apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz
zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji.
Rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny w Warszawie, w szczególności uznał
za chybiony zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W ocenie Sądu II instancji strona
powodowa miała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, a powodom
przysługiwał status konsumenta w rozumieniu art. 221 k.c. W ocenie Sądu II
instancji postanowienia zawartej przez strony umowy kredytu, których elementem
jest ryzyko kursowe, należało ocenić, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i
naruszające w sposób rażący interesy konsumenta. Dotyczyło to mechanizmu
pozwalającego Bankowi na jednostronne kształtowanie kursu waluty we własnych
I CSK 3315/25
4
tabelach, a w konsekwencji wysokości stanowiącego jego zysk tzw. spreadu
walutowego oraz przerzucenia na konsumenta nieograniczonego ryzyka zmiany
kursu waluty waloryzacji kredytu. Podobnie należało, zdaniem Sądu II instancji,
ocenić wyrażenie salda kredytu w walucie waloryzacji w sytuacji niedoinformowania
konsumenta na etapie zawierania umowy o skutkach ryzyka kursowego i jego
wpływu na wartość zobowiązania kredytobiorcy. Z uwagi, zaś, na nietransparentny
mechanizm wymiany waluty powodowie nie byli w stanie samodzielnie oszacować,
czy też zweryfikować w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria ostatecznego
zobowiązania z tytułu umowy kredytu. Następnie Sąd odwoławczy zważył, że
odnośnie do skutków stwierdzenia abuzywności, należało podkreślić, że skoro
klauzule umowne, których elementem jest ryzyko kursowe, określają główne
świadczenia stron, to ich eliminacja z umowy musi prowadzić do jej upadku, gdyż
jej utrzymanie w pozostałym zakresie nie jest możliwe bez postanowień
określających główne świadczenia stron. Nie można też było zgodzić się ze
stanowiskiem pozwanego, że usunięcie z umowy niedozwolonych postanowień
określających zasady przeliczenia waluty krajowej na walutę indeksacji kredytu, nie
spowoduje upadku umowy, która nadal może być wykonywana przy zastosowaniu
kursu średniego NBP franka szwajcarskiego na podstawie art. 358 § 2 k.c.
Odwołanie się do tego przepisu nie usuwałoby z umowy postanowień abuzywnych.
Te bowiem nie odnoszą się wyłącznie do zasad ustalania przez bank kursu CHF i
zagadnienia spreadu, lecz do kwestii zasadniczej - ryzyka walutowego wiążącego
się z samym faktem związania konsumenta kredytem walutowym. Takiego ryzyka
nie usuwa zastąpienie abuzywnej klauzuli indeksacyjnej art. 358 § 2 k.c. Następnie
Sąd II instancji stwierdził, że skoro zastosowanie w miejsce abuzywnej klauzuli
indeksacyjnej art. 358 § 2 k.c. nie prowadziłoby do usunięcia ryzyka kursowego,
ponieważ mechanizm waloryzacji kredytu do waluty obcej nadal miałby
zastosowanie, to ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umowy
byłaby wówczas iluzoryczna. Obciążenie konsumenta nieograniczonym ryzykiem
zmiany kursu waluty narusza dobre obyczaje i w sposób rażący interesy
konsumenta. Z tego względu pozostawienie w umowie postanowień o indeksacji do
waluty obcej nie przywróci sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku
warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony. Przyjęcie, natomiast,
I CSK 3315/25
5
poglądu, że zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej
klauzule kształtujące mechanizm indeksacji (stanowiące część mechanizmu
indeksacyjnego, określającego sposób oznaczenia kursu miarodajnego dla
przeliczenia walutowego) identyfikują główne świadczenie kredytobiorcy jest
wystarczające do wykazania tezy, że ze względów prawnych sporna umowa po
usunięciu z niej niedozwolonych postanowień nie może obowiązywać. W ocenie
Sądu Apelacyjnego w Warszawie, nieważność zawartej przez strony umowy
kredytu w całości wynikała z bezskuteczności abuzywnego postanowienia
wprowadzającego do niej ryzyko kursowe. Skoro bowiem w realiach rozpoznawanej
sprawy wprowadzenie do umowy ryzyka walutowego stanowiło niedozwolone
postanowienie umowne (na które składa się kilka punktów umowy kredytu oraz
regulaminu), a powodowie następczo go nie zaakceptowali, postanowienie takie
musiało być uznane za bezskuteczne ex lege i ab initio, co skutkowało ostatecznie
nieważnością całej umowy. Następnie zdaniem Sądu II instancji uzasadniona jest
teza, wedle której wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne
klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex
lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie strony powodowej o zwrot
spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c. Odnośnie, zaś, do
pozostałych podniesionych w apelacjach zarzutów Sąd II instancji uznał je za
bezprzedmiotowe.
Ostatecznie wyrokiem z 13 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie
oddalił apelację pozwanego.
Pozwany skargą kasacyjną zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w
Warszawie z 13 czerwca 2025 r., w całości.
Skargę kasacyjną od tego wyroku pozwany oparł na podstawie naruszenia
przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w
zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE. L 1993 Nr 95,
str. 29 - dalej "Dyrektywa 93/13"); art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust.
2 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13;
art. 69 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej "Prawo bankowe")
oraz art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c., wszystkich w związku z art. 6 ust. 1
I CSK 3315/25
6
Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w
związku z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. i
art. 3852 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r.
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; art. 189 k.p.c.; art.
405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 411 pkt 2 i 4 k.c. w zw. z art. art. 6
ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13.
We wnioskach skargi, pozwany, na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art.
3989 § 1 pkt. 1 oraz 2 k.p.c., wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania. Odnośnie do
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt. 1 k.p.c. skarżący wskazał na następujące zagadnienia
prawne. Pierwsze, sprowadzające się do pytania: „Czy w przypadku uznania w
wyniku kontroli incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany kursem
waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu umowy,
za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie
nieważności całej umowy, skoro klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie
z jednolitym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny
przedmiot tej umowy, nie stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków
umownych?” – zagadnienie związane z wykładnią art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w
związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c. w związku z
motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13; drugie, zawierające się w
zapytaniu: „Czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych w
umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i
faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w
walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR, skoro w umowie wiążącej strony
stawka ta występuje i jest ona definiowana jako odnosząca się do kredytów
nieindeksowanych, wyrażonych w walucie polskiej?” - zagadnienie związane z
wykładnią art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w
I CSK 3315/25
7
związku z motywem dwudziestym pierwszym tej Dyrektywy; trzecie związane z
wykładnią art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, sprowadzające się do odpowiedzi na
pytanie: „Czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo - odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa?”. Celem wykazania
sformułowanych zagadnień prawnych skarżący zaprezentował bliżej określone w
treści skargi kasacyjnej wielowątkowe wywody prawne z uwzględnieniem
dotychczasowego dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego, sądów
powszechnych oraz orzecznictwa TSUE.
Odnośnie, natomiast, do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt. 2 k.p.c. skarżący
stwierdził, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: art. 4 ust. 2
Dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 §
2 k.c., art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego oraz
art. 189 k.p.c. – zasadniczo interpretacja tych przepisów, w ocenie skarżącego
uzasadniona była, w szczególności, zachodzącymi w orzecznictwie wątpliwościami,
a sprowadzającymi się do odpowiedzi na pytanie - czy wobec wyodrębnienia w
konstrukcji umowy kredytu hipotecznego odniesionego do waluty obcej klauzul
ryzyka walutowego oraz klauzul spreadowych, którego to wyodrębnienia w sposób
wyraźny dokonał TSUE między innymi w wyrokach w sprawach C-l 18/17, Dunai
I CSK 3315/25
8
oraz C-260/18, Dziubak oraz wobec ustalenia przez Trybunał, że na gruncie
takiego stosunku umownego klauzule ryzyka walutowego określają główny
przedmiot umowy kredytu, a tym samym wchodzą w zakres stosowania art. 4 ust. 2
Dyrektywy 93/13 (oraz art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.) i nie są poddawane ocenie
przez pryzmat nieuczciwego (niedozwolonego) charakteru tych klauzul, przy
uprzednim stwierdzeniu przez sąd przeprowadzający badanie, że zostały one w
konkretnej umowie kredytowej sporządzone przez przedsiębiorcę w jasny i
zrozumiały sposób (zostały sformułowane w sposób jednoznaczny), w razie
jednoczesnego ustalenia przez ten sąd, że obecne w umowie klauzule spreadowe
stanowią nieuczciwe (niedozwolone) warunki umowne, sąd ostatecznie - (i) władny
jest wyeliminować z łączącej strony umowy o kredyt zarówno klauzule ryzyka
walutowego, jak i klauzule spreadowe, orzekając o upadku całej umowy, zaś w
przypadku odpowiedzi negatywnej, (ii) władny jest odwołać się - w ramach procesu
stosowania prawa - w miejsce uznanych za nieuczciwe postanowień umownych do
bezwzględnie obowiązującej i bezpośrednio stosowanej normy prawa krajowego w
postaci art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, albo wykładni oświadczeń woli stron
stosunku umownego w myśl art. 65 k.c., albo przepisu prawa krajowego o
charakterze dyspozytywnym w postaci art. 358 § 2 k.c., mając na względzie
realizację celu Dyrektywy 93/13, w szczególności jej art. 6 ust. 1, jakim jest
przywrócenie równowagi między stronami umowy, co do zasady przy
jednoczesnym utrzymaniu w mocy umowy jako całości, jak również przy
uwzględnieniu domniemania uczciwości wynikającego z motywu trzynastego
Dyrektywy 93/13, zgodnie z którym zakłada się, że obowiązujące w Państwach
Członkowskich przepisy ustawowe i wykonawcze, które bezpośrednio lub
pośrednio ustalają warunki umów konsumenckich, nie zawierają nieuczciwych
warunków. W konsekwencji w ocenie skarżącego uzasadnione jest, aby Sąd
Najwyższy wypowiedział się odnośnie do kwestii, czy w razie stwierdzenia przez
sąd w toku kontroli incydentalnej, że obecne w umowie kredytu hipotecznego
odniesionego do waluty obcej klauzule dotyczące spreadów walutowych stanowią
niedozwolone (nieuczciwe) postanowienia umowne, zachodzą podstawy do
całkowitego pozbawienia takiej umowy kredytowej jej indeksowanego charakteru, a
w konsekwencji do upadku umowy, czy też właściwym jest pozostawienie w mocy
I CSK 3315/25
9
mechanizmu odniesienia kredytu do waluty obcej, jako objętej zgodnym zamiarem
stron umowy, oraz - czy w takim przypadku zasadne jest odwołanie się, w miejsce
postanowienia bezskutecznego, do normy bezwzględnie obowiązującej art. 69 ust.
3 Prawa bankowego, oświadczeń woli stron (art. 65 k.c.), bądź do dyspozytywnej
normy przewidzianej art. 358 § 2 k.c. Zdaniem skarżącego, prawidłowe jest
zapatrywanie uwzględniające sygnalizowane przez TSUE wyodrębnienie w
umowach kredytowych klauzul ryzyka walutowego od klauzul dotyczących
spreadów oraz najpełniej realizujące cele Dyrektywy 93/13, w tym przywrócenie
rzeczywistej równowagi kontraktowej i równości między stronami, przy
jednoczesnym zachowaniu proporcjonalności sankcji do rangi naruszenia.
Ostatecznie skarżący wyraził pogląd, wedle którego niewątpliwie zachodzi
konieczność rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zachodzących w orzecznictwie
wątpliwości, co do dalszego wykonania umowy kredytowej, w której stwierdzono
obecność nieuczciwych postanowień umownych dotyczących stosowanych przez
bank - kredytodawcę tabel kursowych w wykonaniu umowy kredytu. W realiach
sprawy, w ocenie skarżącego, zachodziła również potrzeba wykładni przepisu
prawnego budzącego poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w
orzecznictwie sądów - art. 189 k.p.c., na podstawie którego Sąd Apelacyjny w Łodzi
przyjął, że po stronie powodowej występuje interes prawny w żądaniu ustalenia
nieważności umowy kredytu. Jak wskazał skarżący przepis ten, był wielokrotnie
przedmiotem odniesienia się orzecznictwa sądów powszechnych, a jego analiza
prowadzi do wniosku, że jest on stosowany w praktyce sądowej w sposób
odmienny i wywołuje rozbieżności orzecznicze. Z jednej strony przyjmowane jest
bowiem stanowisko, które zaprezentował Sąd Apelacyjny w realiach sprawy, iż na
istnienie interesu prawnego w zakresie powództwa o ustalenie nieważności
czynności prawnej nie ma wpływu kwestia kolejnych sporów, jakie powstaną
pomiędzy stronami w przyszłości na skutek wydania wyroku ustalającego. Z drugiej
strony prezentowane są poglądy, zgodnie z którymi ocena istnienia interesu
prawnego musi uwzględniać to, czy wynik postępowania doprowadzi do usunięcia
niejasności i wątpliwości co do danego stosunku prawnego i czy definitywnie
zakończy spór na wszystkich płaszczyznach tego stosunku lub mu zapobiegnie, z
czego wnioskować można, że brak jest interesu prawnego w sytuacji, gdy wydanie
I CSK 3315/25
10
wyroku ustalającego stanie się następnie przyczyną i punktem wyjścia dla
kolejnych sporów między stronami danego stosunku prawnego, w szczególności
stanowić będzie podstawę do formułowania przez strony dalszych roszczeń o
świadczenie. Jak stwierdził skarżący kwestia wykładni art. 189 k.p.c. występuje
obecnie powszechnie w sprawach, dotyczących kredytów odniesionych do waluty
obcej, w których kredytobiorcy domagają się ustalenia nieważności umowy bądź
bezskuteczności poszczególnych jej postanowień, prowadząc do odmiennych
rozstrzygnięć wydawanych przez różne sądy, a także różne składy tego samego
sądu. Mając na uwadze powyższe, jak również doniosłość omawianego
zagadnienia prawnego dla toczących się oraz przyszłych sporów na gruncie umów
powiązanych z kursem waluty obcej, w ocenie skarżącego zasadne było zwrócenie
się do Sądu Najwyższego o dokonanie wykładni art. 189 k.p.c. Nadto w ocenie
skarżącego powołana przezeń przesłanka z art. 3989 § 1 pkt. 2 k.p.c. sprowadzała
się także do konieczności wykładni art. 410 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. w
zw. z art. w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, sprowadzające
się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, „czy w przypadku uznania klauzul
waloryzacyjnych za abuzywne, co prowadzi do nieważności umowy kredytu
hipotecznego w całości, kredytobiorcy służy roszczenie pieniężne oparte na tej
podstawie, że obu stronom przysługują odrębne, niezależne roszczenia o zwrot
świadczeń wzajemnie spełnionych w wykonaniu umowy o kredyt hipoteczny?”.
Ostatecznie wszystkie zaprezentowane przez skarżącego zagadnienia miały
w jego ocenie uzasadniać przyjęcie przedmiotowej skargi kasacyjnej do
rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
We wnioskach skargi kasacyjnej skarżący domagał się, w szczególności,
uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, jak również uchylenia w części tj. w
zakresie pkt.: I, II (w części uwzględniającej powództwo o zapłatę) i IV wyroku Sądu
Okręgowego w Warszawie z 29 listopada 2022 r. i orzeczenia co do istoty sprawy
poprzez oddalenie powództwa w pozostałej części, ewentualnie, uchylenia
zaskarżonego wyroku w całości, jak również uchylenia w części tj. w zakresie pkt. I,
II (w części uwzględniającej powództwo o zapłatę) i IV wyroku Sądu Okręgowego w
Warszawie z 29 listopada 2022 r. oraz przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w
Warszawie do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części, ewentualnie
I CSK 3315/25
11
uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie w całości i
przekazania sprawy temu Sądowi do rozpoznania w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,
OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłanki określone w art.
3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., lecz żadna z nich nie wystąpiła.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przedstawienie
okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na
I CSK 3315/25
12
przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na
sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisu, na tle którego ono powstało i
przedstawieniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym
chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które
zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych
podobnych spraw (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002,
nr 12, poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ. i z 15 czerwca 2016
r., V CSK 4/16, nie publ.).
Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,
że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,
III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wątpliwości interpretacyjnych
związanych z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca
2025 r., C-396/24, należy zwrócić uwagę, że jakkolwiek w postanowieniu Sądu
Najwyższego z 9 lipca 2025 r., I CSK 652/25, wypowiedziano pogląd o
dopuszczalności zastosowania tzw. teorii salda także w przypadku, gdy konsument
występuje przeciwko przedsiębiorcy (bankowi) o zwrot świadczeń spełnionych na
podstawie nieważnej umowy, to jednak w świetle kolejnych wyroków Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 27 listopada 2025 r., C-746/24, z 11 grudnia
2025 r., C-767/24 i z 22 stycznia 2026 r, C-902/24, trzeba przyjąć iż zastosowanie
teorii salda może nastąpić jedynie na korzyść konsumenta, gdy to przedsiębiorca
występuje przeciwko konsumentowi o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie
nieważnej umowy kredytowej. Natomiast w odwrotnej relacji procesowej
I CSK 3315/25
13
obowiązuje teoria dwóch kondykcji, co ma również istotne znaczenie dla kwestii
wymagalności roszczeń odsetkowych konsumenta.
Jeśli zaś chodzi o problematykę związaną z interesem prawnym powódki w
stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej odnotować trzeba, że w wyroku z 23
listopada 2023 r., C-321/22 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, iż
art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować
w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich
wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego
przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności
nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na
istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje,
jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub
gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed
powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania
zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na
podstawie tego warunku.
Natomiast co do pozostałych podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych
dotyczących tzw. kredytów frankowych należy stwierdzić, że zostały one już
wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK
2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP
1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II
CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23).
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
Władysław Pawlak
I CSK 3315/25
14
[PG]
[SOP]
