I CSK 3296/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
19 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 19 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.K. i M.K.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 25 kwietnia 2024 r., V ACa 1484/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. obciąża pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 15 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił
nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z bliżej określonej umowy kredytu
na cele mieszkaniowe z dnia 17 marca 2008 r. (pkt I); zasądził od pozwanego Bank
spółki akcyjnej z siedzibą w W. łącznie na rzecz powodów M.K. i A.K. kwotę
91.510,69 zł oraz kwotę 19.574,72 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od
19 sierpnia 2021 r. do 22 października 2021 r., z tym, że spełnienie tego
I CSK 3296/24
2
świadczenia powinno nastąpić za jednoczesną zapłatą przez powodów na rzecz
pozwanego kwoty 371.850 zł albo zabezpieczeniem roszczenia o zapłatę tej kwoty
(pkt II); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt III) oraz rozstrzygnął o
kosztach procesu (pkt IV).
2. Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem
z 25 kwietnia 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok: w punkcie drugim w części w ten
sposób, że usunął z niego końcowy zapis dotyczący prawa zatrzymania; w punkcie
trzecim w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów odsetki
ustawowe za opóźnienie od kwoty 91.510,69 zł oraz od kwoty 19.574,72 CHF także
za okres od 23 października 2021 r. do dnia zapłaty (pkt I); oddalił apelację
pozwanego (pkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III).
3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona
pozwana. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Podał, że w sprawie
występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 i § 2 k.c. Ponadto skarżący
stwierdził, że w sprawie występują istotne zagadnienie prawne polegające
na konieczności odpowiedzi na następujące pytania:
a) czy wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie
jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego
jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia przepisem dyspozytywnym
i utrzymanie umowy w mocy, czy też wyłącznie utrzymanie w mocy klauzuli
abuzywnej uwarunkowane jest uprzednią, dobrowolną i świadomą zgodą
konsumenta?
b) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa w
orzeczeniach C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak oraz C-932/19 OTP Jelzdlogbank
Zrt. dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie
który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c.
lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy – Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw.
art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie
I CSK 3296/24
3
kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis
wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość
waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?
c) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?
d) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje
zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli
kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby
operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?
4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o jej oddalenie a także o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
I CSK 3296/24
4
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów
wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989
§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
7. Podniesiona przez skarżącego wątpliwość wykładnicza dotycząca
art. 3851 § i 2 k.c. oraz sformułowane zagadnienia prawne koncentrują się wokół
problemów dotyczących abuzywności postanowień umowy tzw. kredytu frankowego
i skutków tej abuzywności, a zwłaszcza możliwości zastąpienia wyeliminowanego
abuzywnego postanowienia umowy innymi regulacjami. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego nie budzi aktualnie wątpliwości, że niedopuszczalne jest
zastępowanie wyeliminowanej z umowy abuzywnej klauzuli indeksacyjnej innym
mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis
prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli
abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej
klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu
ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone
postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r.
II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja 2022 r., I CSK
2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r., I CSK 5755/22).
Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in.,
że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził
I CSK 3296/24
5
także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również
w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).
8. Odnosząc się do sformułowanego przez skarżącego zagadnienia
prawnego dotyczącego znaczenia woli konsumenta, który domaga się ustalenia
nieistnienia stosunku prawnego z uwagi na nieważność umowy kredytu, należy
wskazać, że kwestia ta została już rozstrzygnięta w orzecznictwie. Sąd Najwyższy
stoi na stanowisku, iż możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania
niedozwolonej klauzuli albo powołania się na całkowitą nieważność umowy
zastrzeżona jest dla kredytobiorcy-konsumenta (zob. wyrok z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18). Zatem „wola wyrażona przez konsumenta, w zależności od jego
interesu, winna być decydująca co do skutku sankcji stosowanej na wypadek
zawarcia w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej postanowienia
umownego uznanego za niedozwolone. (…) To od decyzji konsumenta zależy
decyzja, czy umowa ta może nadal obowiązywać, czy też upada. Nie ma podstaw
do tego, by oceniając żądanie konsumenta-kredytobiorcy przyjąć, że
usprawiedliwiony interes słabszej strony stosunku umownego będzie dostatecznie
chroniony w inny sposób aniżeli wynikający ze zniesienia ze skutkiem ex tunc
stosunku umownego” (zob. wyrok SN z 18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22). Takie
samo stanowisko wyrażone zostało przez TSUE w wyroku z 3 października 2019 r.,
C-260/18, ECLI:EU:C:2019:819.
9. Według Sądu Najwyższego nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108
§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
(G.N.-J.)
[SOP]
I CSK 3296/24
6
