I CSK 3289/25

I CSK 3289/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: Prezes SN Joanna Misztal-Konecka 12 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 12 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa R.P. przeciwko T. spółce akcyjnej w W., Skarbowi Państwa - Wojewodzie [...], gminie K. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej R.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 24 stycznia 2025 r., I ACa 1039/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od R.P. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 24 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie, w sprawie z powództwa R.P. przeciwko T. spółce akcyjnej w W., Skarbowi Państwa – Wojewodzie [...] i gminie K. o zapłatę, zmienił na skutek apelacji powoda wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 16 lipca 2019 r. w ten sposób, że nadał mu treść: „I. zasądza od strony pozwanej T. spółki akcyjnej w W. na rzecz powoda R.P. kwotę 15 000 zł (piętnaście tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami od 1 kwietnia 2000 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. I CSK 3289/25 2 do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu; IV. nieuiszczone w sprawie koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.” (pkt 1), oddalił apelację w pozostałej części (pkt 2), rozstrzygnął o kosztach wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym (pkt 3), nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego (pkt 4) oraz nakazał pobrać od strony pozwanej kwotę 750 zł brakującej opłaty od apelacji, od obowiązku uiszczenia której powód był zwolniony (pkt 5). 2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód, wskazując na naruszenie art. 378 § 1 w zw. z art. 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c., a także art. 445 § 1 k.c. 3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Podał, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna z uwagi na oczywiste naruszenie art. 378 § 1 w zw. z art 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c. przez brak stwierdzenia przez Sąd drugiej instancji zaistnienia nieważności postępowania w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, oraz art. 445 § 1 k.c. przez błędną wykładnię pojęcia „odpowiednia suma”, skutkującą rażącym zaniżeniem wysokości przyznanego powodowi świadczenia z tytułu zadośćuczynienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie I CSK 3289/25 3 służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym. 5. Odnosząc się do powołanej przez skarżącego oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, I CSK 3289/25 4 jako przesłanki przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone w motywach postanowienia SN z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12). Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów świadczących o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. W szczególności nie wykazał kwalifikowanego naruszenia art. 378 § 1 w zw. z art. 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c. Sąd drugiej instancji szczegółowo odniósł się do sformułowanego w apelacji zarzutu nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym z uwagi na pozbawienie powoda możności obrony praw, wskutek nieuwzględnienia wniosku powoda o odroczenie rozprawy z 2 lipca 2019 r. Podał, że 2 lipca 2019 r. o godzinie 14.55 skarżący osobiście złożył do Biura Podawczego Sądu Okręgowego w Kielcach pismo z wnioskiem o odroczenie rozprawy wyznaczonej na ten dzień na godzinę 15.00, twierdząc, iż jest chory i nie jest w stanie stawić się do sądu. Wskazał, że przedstawi zaświadczenie od lekarza sądowego, aczkolwiek ostatecznie nie przedłożył wystawionego przez lekarza sądowego zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na rozprawie ani do daty publikacji wyroku, ani w późniejszym terminie. Wprawdzie powód twierdzi, że takie zaświadczenie zostało przez niego uzyskane 2 lipca 2019 r., a następnie złożone do akt, jednak – z uwagi na wadliwość obiegu dokumentów w sądzie – do akt dołączone nie zostało. Powód nie przedłożył jednak dowodu na to, że rzeczywiście I CSK 3289/25 5 w Sądzie Okręgowym takie zaświadczenie złożył, choćby przez przedstawienie dowodu wysłania korespondencji lub złożenia jej na biurze podawczym. Stosownie zaś do art. 2141 k.p.c. usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego. Jedynie wówczas, gdy nie jest możliwe uzyskanie takiego zaświadczenia przez stronę z właściwym wyprzedzeniem, np. z powodu nagłości choroby i jej skutków, godzin urzędowania lekarza sądowego, pobytu w szpitalu lub innym miejscu uniemożliwiającym to albo innych uwiarygodnionych przyczyn, nie można od strony wymagać, by do wniosku o odroczenie było dołączone stosowne zaświadczenie; zaświadczenie takie powinno wówczas zostać przedstawione w terminie późniejszym. Podsumowując, nie można uznać, by ocena Sądu drugiej instancji co do tego, że nie doszło do nieważności postępowania z powodu pozbawienia powoda możliwości obrony jego praw była oczywiście wadliwa. Powód nie wykazał również oczywistej zasadności skargi w wyniku nieuznania przez Sąd drugiej instancji zarzutu naruszenia art. 117 § 1 w zw. z 117 § 5 k.p.c. przez nieustanowienie dla powoda pełnomocnika z urzędu. Skarżący pomija, że postanowieniem z 21 stycznia 2004 r. Sąd Okręgowy w Kielcach ustanowił pełnomocnika z urzędu (k. 99), niemniej jednak pismem z 15 września 2004 r. powód poinformował Sąd, iż rezygnuje z pomocy pełnomocnika ustanowionego z urzędu i w sprawie będzie działał sam (k. 164). Postanowieniem z 18 marca 2005 r. Sąd Okręgowy cofnął R.P. ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 184). W dniu 10 września 2009 r. powód ponownie wystąpił z wnioskiem o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu (k. 732), jednakże postanowieniem z 23 września 2009 r. Sąd Okręgowy odmówił ustanowienia dla powoda pełnomocnika z urzędu (k. 742). Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego z 23 września 2009 r., wskazując w szczególności, że R.P. nie ujawnia cech osoby nieporadnej, która nie byłaby w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw w tym procesie, a ponadto nie wyjaśnił, dlaczego zmienił zdanie co do potrzeby występowania w tej sprawie po jego stronie pełnomocnika z urzędu (k. 767-768). W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji powód wielokrotnie ponawiał wniosek o ustanowienie dla niego I CSK 3289/25 6 pełnomocnika z urzędu, niemniej jednak żaden z nich nie został uwzględniony przez organ procesowy. W ocenie organów procesowych powód nie jest bowiem osobą, która nie byłaby w stanie samodzielnie bronić swoich praw. Nie mogło przy tym ujść uwagi Sądu Najwyższego, że w piśmie z 23 listopada 2017 r. skarżący ponownie oświadczył, że jego zamiarem jest działanie w sprawie osobiście i cofnął złożony wcześniej wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 1354). Tymczasem w orzecznictwie dominuje pogląd, zgodnie z którym nawet brak pełnomocnika z urzędu nie prowadzi z reguły do pozbawienia strony możności obrony swych praw, a ma to miejsce tylko wówczas, gdy strona wykazuje nieporadność na skutek oczywiście wadliwej oceny zdolności postrzegania (wyrok SN z 27 sierpnia 2020 r., I CSK 411/19; postanowienia SN z 15 czerwca 2020 r., II CSK 554/19, i z 22 sierpnia 2022 r., I CSK 662/22). Również samo oddalenie wniosku strony o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu nie jest równoważne z pozbawieniem jej możliwości działania w postępowaniu i samo w sobie nie usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania (np. wyrok SN z 12 września 2007 r., I CSK 199/07, i orzecznictwo powołane w uzasadnieniu). Stwierdzenie nieważności postępowania wymaga rozważenia czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony oraz czy mimo zaistnienia tych dwóch przesłanek, strona mogła bronić swoich praw. Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o prowadzącym do nieważności postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw (postanowienie SN z 16 grudnia 2025 r., I CSK 3352/24). Nieuprawnione jest zatem twierdzenie, że niniejsze postępowanie prowadzone było w warunkach nieważności z uwagi na pozbawienie skarżącego możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) i z tego powodu skarga kasacyjna powoda jest oczywiście uzasadniona. Wreszcie nie ma podstaw do przyjęcia oczywistej zasadności skargi z uwagi na pominięcie przez Sąd drugiej instancji okoliczności, że Sąd Okręgowy naruszył art. 50 § 3 pkt 2 k.p.c., przez wydanie wyroku pomimo braku rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie sędziego A.P. I CSK 3289/25 7 Sędzia A.P. była sędzią sprawozdawcą w sprawie zainicjowanej przez powoda od 2016 r. Po raz pierwszy wniosek o wyłączenie SSO A.P. od rozpoznania tej sprawy powód złożył 14 listopada 2016 r. (k. 1293v). Wniosek ten został oddalony postanowieniem Sądu Okręgowego 7 grudnia 2016 r. (k. 1299). Następnie powód wniósł o wyłączenie SSO A.P. w piśmie datowanym na 21 listopada 2017 r. (k. 1349), przy czym wobec cofnięcia żądania Sąd Okręgowy postępowanie wpadkowe o wyłączenie sędziego umorzył (k. 1356). Do zakończenia postępowania w Sądzie pierwszej instancji powód jeszcze kilkukrotnie zgłaszał wniosek o wyłączenie SSO A.P. od rozpoznania sprawy, w tym w piśmie datowanym na: 25 kwietnia 2018 r. (k. 1385), 14 września 2018 r. (k. 1430), oraz 1 lipca 2019 r. (k. 1507). Postanowieniem z 11 lipca 2019 r. wniosek powoda datowany na 1 lipca 2019 r. o wyłączenie SSO A.P. od rozpoznania sprawy został oddalony (k. 1518). W złożonej skardze kasacyjnej skarżący nie sprecyzował, który ze złożonych przez niego wniosków o wyłączenie SSO A.P. nie został rozpoznany. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego samodzielne poszukiwanie i analiza okoliczności świadczących o występowaniu w sprawie przesłanek uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Niemniej jednak analiza akt sprawy nie pozwala na podzielenie stanowiska skarżącego co do tego, aby którykolwiek ze złożonych przez niego wniosków o wyłączenie SSO A.P. (a także innych sędziów, których wyłączenia od rozpoznania sprawy powód żądał) uszedł uwagi Sądu i pozostał bez wydania decyzji procesowej w jego przedmiocie. O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie świadczy także zarzut kwalifikowanego naruszenia art. 445 § 1 k.c. Skarżący nie przedstawił w ramach wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uzasadnieniem, żadnych okoliczności mających świadczyć o takim naruszeniu, ograniczając się do odwołania do podstaw skargi kasacyjnej. Uszło uwagi skarżącego, że przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.), stanowią dwa odmienne, z uwagi na funkcje, jakie pełnią, niezależne od siebie wymagania skargi kasacyjnej. Skarżący, formułując więc wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie, powinien przedstawić wyodrębniony, I CSK 3289/25 8 samodzielny wywód prawny odnoszący się do wskazanych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarga kasacyjna nie zawiera takich rozważań, a samo odwołanie się do uzasadnienia podstaw kasacyjnych jest oczywiście niewystarczające. 6. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.). 7. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c., a także w związku z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2, § 20 i § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (G.N.-J.) [SOP]