I CSK 3287/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
24 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku B. K.
z udziałem T. Z. i B. W.
o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia i stwierdzenia nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej B. K.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach
z 26 marca 2024 r., IV Ca 968/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki
postępowania T. Z. tytułem kosztów postępowania kasacyjnego
240 (dwieście czterdzieści) złotych z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
postanowienia powodowi do dnia zapłaty.
M.L.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawcy B. K. od postanowienia Sadu
Okręgowego w Katowicach z 26 marca 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 3287/24
2
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie
zostały spełnione.
Skarżący wskazał, że „w niniejszej sprawie jedną z podstaw kasacyjnych
stanowi zarzut nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym w Katowicach,
orzekającym jako sąd II instancji. Niewątpliwe jest, że Sąd Okręgowy
w Katowicach, rozpoznając w sprawie IV Ca 968/22 apelację wnioskodawcy,
wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach
wydanego w sprawie II Ns 357/21 orzekał:
1) w składzie jednego sędziego zawodowego, powołanego na urząd na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonej przepisami
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 roku poz. 3 ze zm.),
I CSK 3287/24
3
2) w składzie jednego sędziego zawodowego, czynnie wspierającego
zmiany legislacyjne dokonane ustawą z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy
o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 roku
poz. 3 ze zm.), poprzez uczestnictwo w sporządzeniu tzw. „listy poparcia’' na rzecz
jednego z sędziów sądu powszechnego - kandydata do Krajowej Rady
Sądownictwa w składzie ukształtowanym wyżej powołaną nowelą.”
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu nieważności postępowania,
należy przypomnieć, że de lege lata zarzut bezstronności dotyczący bezstronności
sędziego może zostać postawiony jedynie w oparciu o skonkretyzowane
okoliczności, wskazujące na zagrożenie występowaniem bezstronności w danym,
konkretnym przypadku. Nie jest wystarczające odniesienie się jedynie do trybu
powołania tej osoby przez aktualnie działającą w Polsce Krajową Radę
Sądownictwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2022 r., I CSK
3738/22). Skarżący nie przywołał żadnego związku pomiędzy okolicznościami
powołania wskazanej sędzi, a rozpatrywaną przez nią sprawą. Nie można zatem
mówić o nieważności postępowania ze względu na sygnalizowane przez autora
skargi kasacyjnej powody.
Jednocześnie według skarżącego w ramach niniejszej sprawy „występuje
istotne zagadnienie prawne w odniesieniu do interpretacji art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c.
wymagające stwierdzenia czy osoba niemająca wiedzy o danej podstawie
faktycznej mogła się na nią powołać w toku postępowania o stwierdzenie nabycia
spadku (sporządzania Aktu Poświadczenia Dziedziczenia)?”
Ponadto skarżący przyjął, że „skarga jest oczywiście uzasadniona ponieważ
nie da się obiektywnie obronić stwierdzenia Sądu II instancji, iż pomimo że A. O.
nie miała wiedzy o sporządzeniu przez B. O. testamentu (z rozporządzeniem
bardzo dla niej korzystnym bo wyłącznym na jej rzecz) mogła się na niego powołać
w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku (w toku sporządzania aktu
poświadczenia dziedziczenia).”
Istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. to
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Powołując się na tę przyczynę kasacyjną
I CSK 3287/24
4
skarżący powinien przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, wywołuje poważne wątpliwości
interpretacyjne, nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo
dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany i jego rozstrzygnięcie ma znaczenie
dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (zob. m.in. postanowienia SN: z 23
sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
Analiza skargi kasacyjnej prowadzi jednak do wniosku, że powyższa
przesłanka nie została spełniona. Argumentacja uzasadniająca wystąpienie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego - cechującego się nowością
i dotychczas niewyjaśnionego w orzecznictwie - powinna odwoływać się do
wątpliwości kwalifikowanych, a nie zwykłych, które mogą być rozstrzygnięte przez
sąd w toku rozpoznawania sprawy (zob. postanowienie SN z 26 września 2019 r.,
I CSK 228/19). Wnioskodawca pod pozorem istotnego zagadnienia prawnego
w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego w związku
z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Uzasadniając skargę nie przedstawił
argumentów wskazujących, że rozstrzygnięcie podnoszonych przez niego kwestii
stwarzało realne i poważne trudności, ma znaczenie dla rozwoju prawa lub
znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Związanie
powołanej przyczyny kasacyjnej ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy
przekonuje, że rozstrzygnięcie podnoszonych przez powoda kwestii nie ma również
uniwersalnego charakteru. Skarżący dąży bowiem nie do uzyskania abstrakcyjnej
odpowiedzi dotyczącej wykładni określonych przepisów, ale oceny trafności
wydanego rozstrzygnięcia na płaszczyźnie subsumpcji. Ponadto uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zawiera pogłębionego wywodu
dotyczącego sygnalizowanego przez skarżącego problemu prawnego. Nie zostały
przytoczone argumenty uzasadniające możliwe rozbieżne interpretacje prawne,
poglądy orzecznictwa ani doktryny. Nałożenie obowiązku sformułowania wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (art. 3984 § 2 k.p.c.) wymaga
przeprowadzenia rozbudowanego wywodu mającego wykazać celowość przyjęcie
skargi do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2024 r.,
I CSK 1684/23). Takich argumentów skarga kasacyjna powoda nie zawiera.
I CSK 3287/24
5
Nie budzi bowiem wątpliwości, że niemożliwość powołania podstawy żądania
w rozumieniu art. 679 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy istniała obiektywna przeszkoda
uniemożliwiająca wnioskodawcy powołanie podstawy żądania w pierwotnym
postępowaniu. Kierując się zasadami zaufania do prawa i państwa oraz rzetelnego
kształtowania procedury sądowej, jako istotnego wymogu prawa do sądu, art. 679
k.p.c. interpretować należy w ten sposób, że powołanie podstawy dziedziczenia
powinno być możliwe, jeżeli wnioskodawca nie mógł ich powołać w postępowaniu,
w którym uczestniczył, biorąc pod uwagę miary obiektywne, ale odnoszące się do
osoby wnioskodawcy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2022 r.,
II CSKP 153/22).
W związku z tym za trafny należy uznać pogląd Sądu II instancji, który
przyjął, że A. O. miała obiektywną możliwość ujawnienia i przestawienia
notariuszowi sporządzającemu protokół dziedziczenia, a następnie akt
poświadczenia dziedziczenia, testamentu notarialnego swego męża B. O.
sporządzonego w dniu 26 lipca 1978 r. Testament ten znajdował się cały czas w
mieszkaniu, w którym małżonkowie wspólnie zamieszkiwali, a następnie mieszkała
w nim sama A. O. od śmierci B. O. w 1996 r. aż do swojej śmierci w 2021 r.
Mieszkanie było małe, dwupokojowe, miało powierzchnię 44 m2. Przedmiotowy
testament, o którego istnieniu A. O. nie miała wiedzy, był wśród dokumentów
dotyczących B. O. znajdujących się w meblościance w dużym pokoju. A. O. od
chwili śmierci męża w sposób swobodny korzystała z całego mieszkania, w tym
również z dużego pokoju, nie przeprowadzała w nim żadnego remontu ani też nie
wymieniała tam mebli. Zasadnie zatem przyjął Sąd II instancji, że obowiązkiem A.
O. w zakresie dbałości swoje sprawy życiowe, majątkowe a w końcu i bytowe, a
zarazem szeroko pojętym interesem było przejrzenie przed udaniem się do
notariusza wszystkich dokumentów jakie znajdowały się w mieszkaniu, a mogły
dotyczyć zmarłego i pozostałego po nim spadku. Mieszkanie było małe, bez
piwnicy, strychu, czy innych pomieszczeń gospodarczych znajdujących się poza
jego obrębem, a testament znajdował się wśród dokumentów B. O.
przechowywanych w dużym pokoju, do którego codziennie miała ona dostęp
i z którego niewątpliwie korzystała. Nie było więc żadnego problemu z przejrzeniem
wszystkich rzeczy, a w szczególności dokumentów pozostałych po zmarłym, co
I CSK 3287/24
6
skutkowałoby znalezieniem testamentu. W związku z tym, że testament ten
znajdował się w mieszkaniu, w którym od lat mieszkała, to bezsprzecznie miała
obiektywną możliwość przedstawienia go notariuszowi w 2016 r.
Odnosząc się zaś do powodów oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
należy wskazać, że o przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., może mówić, gdy
w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia prawa, widocznego
od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej
analizy. Konieczne było zatem wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób
oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego wykładnia i stosowanie
nie budzi żadnych wątpliwości (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r.
I PKN 34/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,
OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 stycznia 2008 r. I UK 285/07). Taka sytuacja bez
wątpienia nie zachodziła w tej sprawie.
Ponadto należy podkreślić, że nie jest możliwe jednoczesne wykazywanie,
że w sprawie istnieje istotne zagadnienie prawne oraz, że skarga oparta na
naruszeniu tych przepisów jest oczywiście uzasadniona. Albo jest tak, że wykładnia
danych przepisów jest prosta i w związku z tym ich naruszenie jest oczywiste, albo
tak, że wykładnia ta rodzi wątpliwości, wobec czego naruszenie przepisów nie
może być oczywiste (postanowienie SN z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14). Zatem
nie do pogodzenia z oczywistością skargi jest formułowanie w niej zagadnień
prawnych, wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, (por.
postanowienie SN z 14 kwietnia lipca 2011 r., II UK 24/11). Taka konstrukcja
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego
zasadność już na samym wstępie.
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 2
k.p.c.
M.L.
[a.ł]
I CSK 3287/24
7
