I CSK 3252/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
19 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 19 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa L.N.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w S.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej L.N.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z 28 maja 2024 r., I ACa 1270/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania
kasacyjnego;
3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego
w Poznaniu adw. K.R. kwotę 7500 (siedem tysięcy pięćset 00/100)
złotych powiększoną o należną kwotę podatku od towarów i
usług tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w
postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
I CSK 3252/25
2
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący L.N.
powołał się na występujące w sprawie zagadnienia prawne, dotyczące zakresu
kognicji sądu drugiej instancji w postępowaniu wieczystoksięgowym, w
szczególności w kontekście związania tego sądu stanem rzeczy istniejącym w
chwili złożenia wniosku o wpis, a także dopuszczalności skargi kasacyjnej od
postanowienia sądu drugiej instancji o wykreśleniu hipoteki wpisanej do księgi
wieczystej na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą i rzutować na jej
rozstrzygnięcie; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą
do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja
2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN
570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia
10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia
9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14).
Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej
zaskarżonym wyrokiem wystąpiła twierdzona przyczyna kasacyjna.
Powołana we wniosku wątpliwość nie dotyczyła przedmiotu postępowania, w
którym został wydany zaskarżony wyrok, lecz zakresu kognicji sądu drugiej
I CSK 3252/25
3
instancji w postępowaniu wieczystoksięgowym, w którym doszło do wydania
orzeczenia, z którym powód wiązał dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa
roszczenie odszkodowawcze. Powód podnosił w tej materii, że wprawdzie zgodnie
z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasada prawna) z dnia 16
grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 84, rozpoznając wniosek o
wpis w księdze wieczystej sąd jest związany stanem rzeczy istniejącym w chwili
złożenia wniosku, to jednak od chwili podjęcia powołanej uchwały zmianie uległ
stan prawny, a ponadto w doktrynie wyrażane są poglądy, w świetle których
moment miarodajny do oceny wniosku o wpis budzi wątpliwości z perspektywy
ewentualnych następczych przeszkód do dokonania wpisu.
Niezależnie od oceny wskazanych poglądów i spójności orzecznictwa w
rozważanej materii (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29
października 2025 r., III CZP 148/22), rzecz jednak w tym, że zgodnie z utrwalonym
stanowiskiem roszczenie odszkodowawcze przeciwko Skarbowi Państwa może
uzasadniać tylko taka niezgodność prawomocnego orzeczenia z prawem, która ma
charakter kwalifikowany, elementarny i bezdyskusyjny (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 10 listopada 2017 r., V CNP 12/17, z dnia 14 czerwca 2024
r., II CNPP 39/22 i z dnia 7 listopada 2025 r., II CNPP 3/23, OSNC 2026, nr 5, poz.
44). O takiej kwalifikowanej niezgodności orzeczenia z prawem nie można
natomiast mówić wtedy, gdy kwestia, z której rozstrzygnięciem strona łączy
przekonanie o bezprawności prawomocnego orzeczenia, należy do
skomplikowanych, budzących wątpliwości lub niejednolicie ocenianych w
orzecznictwie. Inaczej mówiąc, skoro problem kognicji sądu wieczystoksięgowego,
aktualny w postępowaniu, które prowadziło do wydania prawomocnego orzeczenia
traktowanego przez powoda jako źródło szkody, stanowi istotne zagadnienie
prawne, wymagające m.in. rozważenia aktualności i granic uchwały Sądu
Najwyższego stanowiącej zasadę prawną, czego nie neguje również powód, to
istnienie tego rodzaju wątpliwości – bez względu na potencjalny kierunek ich
rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy – samo przez się stoi na przeszkodzie
przypisaniu w związku z tym aspektem sprawy prawomocnemu orzeczeniu cechy
kwalifikowanej bezprawności, uzasadniającej odpowiedzialność odszkodowawczą
Skarbu Państwa.
I CSK 3252/25
4
Analizowane zagadnienie nie mogło mieć tym samym wpływu na wynik
sprawy, zważywszy, że podstawą oddalenia powództwa był brak podstaw do
przyjęcia, iżby postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25 stycznia
2012 r., którym oddalono apelację powoda i z którym powód wiązał twierdzony
uszczerbek, było niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4171 § 2 w związku z art.
417 k.c. Ubocznie należy zauważyć, że powołana wcześniej uchwała
powiększonego składu Sądu Najwyższego jest uznawana za aktualną także w
nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 20 października 2023 r., II CSKP 1883/22).
Również druga z powołanych wątpliwości – z tego samego powodu – nie
mogła stanowić adekwatnej przyczyny kasacyjnej. Racją jest, że Sąd Apelacyjny
założył, iż postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2012
r. podlegało zaskarżeniu skargą kasacyjną, które to stanowisko może budzić
wątpliwości (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 2025 r., I
CSK 278/25 i powołane tam orzecznictwo). Równorzędną podstawą oddalenia
apelacji było jednak to, że w ocenie Sądu Apelacyjnego powołane postanowienie
nie może być uznane za bezprawne w rozumieniu przepisów regulujących
odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa z tytułu bezprawia
judykacyjnego. Powód kwestionował wprawdzie to zapatrywanie w skardze
kasacyjnej, niezależnie jednak od tego, że przepisy regulujące tę odpowiedzialność
nie zostały powołane w podstawach kasacyjnych, należało przypomnieć, iż
konieczny związek między wynikiem postępowania kasacyjnego a zagadnieniem
prawnym stanowiącym przyczynę kasacyjną nie może mieć warunkowego
charakteru w tym sensie, że znaczenie tego zagadnienia dla wyniku postępowania
kasacyjnego ujawniałoby się tylko przy założeniu, że zasadne są pozostałe zarzuty
kasacyjne lub niektóre z nich. Wymagałoby to bowiem wyprzedzającego badania
zasadności podstaw kasacyjnych na etapie orzekania w przedmiocie przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, co jest niedopuszczalne (por. np. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2021 r., IV CSK 437/20 i powołane tam
orzecznictwo).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 102, art. 391 § 1 i
art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
I CSK 3252/25
5
O wynagrodzeniu tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzeczono na podstawie § 8 pkt 8
w związku z § 16 ust. 4 pkt 2 oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).
Paweł Grzegorczyk
(K.G.)
[a.ł]
