I CSK 3188/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
18 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E.J. i R.J.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 29 maja 2024 r., I ACa 1821/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. obciąża pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 3 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że
bliżej określona umowa kredytu na cele mieszkaniowe zawarta 13 sierpnia 2008 r.
pomiędzy powodami E.J. i R.J., a Bank1. spółką akcyjną z siedzibą w W.,
poprzednikiem prawnym pozwanego Bank spółki akcyjnej z siedzibą w W., jest
nieważna oraz orzekł o kosztach procesu.
I CSK 3188/24
2
2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Szczecinie
wyrokiem z 29 maja 2024 r. oddalił apelację i rozstrzygnął o kosztach postępowania
apelacyjnego.
3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.c. Podał, że w sprawie
występuje potrzeba wykładni przepisów art. 3851 § 1 i § 2 k.c. Ponadto skarżący
stwierdził, że w sprawie występują istotne zagadnienie prawne polegające
na konieczności odpowiedzi na następujące pytania:
a) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu
postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastępowania
postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, o którym mowa
w orzeczeniach C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak i C-932/19 OTP Jelzálogbank
Zrt, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie
który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c.
lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw.
z art. 358 § 2 k.c., lub też art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie
kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis
wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość
waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?
b) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie
z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: (i) dnia zawarcia
umowy, (ii) dnia powstania sporu czy (iii) dnia orzekania?
c) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego
do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej
jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych
zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie
zawierała tego abuzywnego postanowienia?
d) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje
zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli
I CSK 3188/24
3
kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na potrzeby
operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu?
e) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej
na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula
kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie
oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie
prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 roku
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich?
4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony
pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. np.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych,
nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający
rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg
pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.;
I CSK 3188/24
4
nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia
co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
jest wówczas usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów
wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989
§ 1 pkt 1 lub 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
7. Podniesiona przez skarżącego wątpliwość wykładnicza dotycząca
art. 3851 § i 2 k.c. oraz sformułowane zagadnienia prawne koncentrują się wokół
problemów dotyczących abuzywności postanowień umowy i skutków tej
abuzywności, a zwłaszcza możliwości zastąpienia wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innymi regulacjami. Należy zauważyć, że problemy
dotyczące tzw. kredytów indeksowanych lub denominowanych w walucie obcej były
przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego i zostały one już
rozstrzygnięte.
8. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi zwłaszcza aktualnie
wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego
postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-
odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c.,
nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.
Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko
idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy
stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22; postanowienia Sądu Najwyższego z 31 maja
2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego 2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r.,
I CSK 5755/22).
9. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej
Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Sąd Najwyższy stwierdził
m. in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
I CSK 3188/24
5
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1
uchwały). Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty
obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie (pkt 2 uchwały). Dla uniknięcia zbędnych powtórzeń
wypada odesłać do szczegółowych objaśnień zawartych w uzasadnieniu tej
uchwały. Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc
zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie.
10. Również podniesiona przez skarżącego kwestia, na jaki moment należy
oceniać możliwość dalszego obowiązywania umowy, nie stanowi istotnego
zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oceny tego, czy postanowienie
umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili
zawarcia umowy (zob. zwłaszcza uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2; wyroki
Sądu Najwyższego: 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; z 20 czerwca 2023 r.,
II CSKP 1076/22; 20 czerwca 2023 r., II CSKP 1476/22 z 9 lutego 2024 r., II CSKP
13/23; z 28 marca 2024 r., II CSKP 2379/22).
11. Kwestie prezentowane przez skarżącego jako „istotne zagadnienia
prawne” nie stanowią zatem obecnie zagadnień nowych. Tożsame bądź bardzo
podobne zagadnienia, jak sformułowane przez skarżącego, były także przedmiotem
licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego w ramach tzw. przedsądu: zob. np.
postanowienia: 29 grudnia 2022 r., I CSK 3699/22; z 20 kwietnia 2023 r., I CSK
5004/22; z 4 lipca 2023 r., I CSK 423/23; z 7 sierpnia 2023 r., I CSK 751/23;
z 27 października 2023 r., I CSK 2019/23; z 15 listopada 2023 r., I CSK 2037/23;
z 29 marca 2024 r., I CSK 3051/23; z 11 kwietnia 2024 r., I CSK 1092/23;
z 19 kwietnia 2024 r., I CSK 1350/23; z 22 maja 2024 r., I CSK 2708/23; z 28 maja
2024 r., I CSK 2745/23; z 29 maja 2024 r., I CSK 1863/23 i z 18 czerwca 2024 r.,
I CSK 3159/23; z 24 września 2024 r., I CSK 3180/23, do których szczegółowych
uzasadnień wypada odesłać w celu uniknięcia zbędnych powtórzeń.
I CSK 3188/24
6
12. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
13. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
14. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108
§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
(G.N.-J.)
[SOP]
